II SA/Gl 2004/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Artur Żurawik, , Protokolant Referent Stażysta Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1229/2023/22376 w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. , , Wnioskiem z dnia 18 września 2023 r. A.C. (strona, skarżący) wystąpił o przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku stałego. Prezydent Miasta J. decyzją nr [...] z dnia 10 października 2023 r. odmówił przyznania ww. pomocy wskazując, w powołaniu na art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901, ze. zm. – dalej "u.p.s.") na brak współdziałania strony w rozwiązywaniu swojej trudniej sytuacji życiowej. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał, że w dniu 26 września 2023 r. w miejscu pobytu strony przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego i ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Głównym najemcą lokalu mieszkalnego, który zajmuje strona jest jego brat. Widoczne są znamiona prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego (oddzielny pokój, odrębnie przechowywane rzeczy, odrębne półki w lodówce). Strona oświadczyła, że nie przekazuje bratu kwoty na opłatę czynszu, płaci jedynie za gaz. Zajmowane mieszkanie jest czyste, zadbane, wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Brak dodatku mieszkaniowego z uwagi na nadmetraż. Jako swoje wydatki strona określiła: gaz 20,38 zł, leki 100 zł, telefon 120 zł. Organ I instancji wskazał, że jest zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a orzeczenie w tym przedmiocie jest wydane na stałe i wynika z niego, że strona może podjąć pracę, ale lekką, na stanowisku przystosowanym do jego potrzeb i możliwości. Niepełnosprawność strony wynika z [...]. U strony występuje również nadciśnienie tętnicze oraz astma. Pomimo powyższej sytuacji zdrowotnej strona nie posiada prawa do świadczeń rentowych, gdyż nie spełnia ku temu odpowiednich przesłanek. Skarżący przedstawił zaświadczenia lekarskie — od psychologa, w związku z podjęciem leczenia w [...], od lekarza chirurga o wymogach pielęgnacji i zakazie przeciążania [...] oraz lekarza rodzinnego, iż nie nadaje się do pracy fizycznej, ciężkiej, w warunkach szkodliwych, a w dniu 30 sierpnia 2023 r. okazał zaświadczenie od lekarza pulmonologa, które określa, iż nie powinien dużo chodzić- ograniczenia ze względu na [...], może wykonywać pracę siedzącą. Z zaświadczeń przedstawionych przez stronę nie wynika, aby był niezdolny do podjęcia zatrudnienia. Strona wykazuje bardzo niski dochód, natomiast pracownik socjalny zauważył pewne dysproporcje w tym, iż jest często widywany przez pracowników Ośrodka w czasie wykonywania pracy. Zasiłek stały został stronie uchylony od sierpnia 2022 r. Skarżący odwołał się od decyzji organu I instancji, a także decyzji SKO podtrzymującej decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 1 lutego 2023 r. o sygnaturze II SA/Gl 1591/22 oddalił skargę strony. Wyrok jest prawomocny. W decyzji wskazano ponadto, że skarżącemu zaproponowano współpracę w celu podjęcia zatrudnienia, dostosowanego jego do wymagań zdrowotnych - zgodnie z treścią punktu 1 we wskazaniach na orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]. nr [...] wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. (praca na stanowisku przystosowanym do potrzeb i możliwości, praca lekka). Zaproponowana pomoc usankcjonowana została kontraktem socjalnym w dniu [...] 2023. W dniu 26 września 2023 r. skarżący oświadczył, iż nie chce skorzystać z proponowanej pomocy ze względu na stan zdrowia. W dniu 26 września 2023 r. skarżący przyznał pisemnie, iż pracy nie poszukuje, nie wysyła zapytań dotyczących możliwości zatrudnienia. Oświadczył nadto, że stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy. Organ I instancji zauważył, że z zaświadczenia z dnia [...] 2023r. wynika, iż strona może wykonywać pracę siedzącą, jednak obecnie nie szuka nawet takiej, w której nie musiałby obciążać [...] oraz płuc, sytuacja życiowa klienta nie ulega żadnej zmianie. W ocenie organu, z analizy zaświadczeń lekarskich wynika jednak, iż strona jest zdolna do pracy lekkiej, dostosowanej do jego potrzeb zdrowotnych — zatem cel kontraktu socjalnego nie był rozbieżny z jego potrzebami i możliwościami. Organ I instancji wyjaśnił dalej, że obecnie strona nadał pracuje jako kierowca taksówki, z zaświadczenia wynika, iż dochodem w miesiącu wrześniu (dochodem utraconym jest zasiłek okresowy przyznany do sierpnia 2023 r.) jest kwota 248,95 zł (wliczono potrącenia komornicze niealimentacyjne). Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (SKO, organ II instancji). Organ II instancji decyzją z dnia 10 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1229/2023/22376, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 – dalej "k.p.a.") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania oraz treść decyzji organu I instancji. Ponadto przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny, a także przywołał podstawy normatywne wydanego rozstrzygnięcia. Zwrócił m.in. uwagę, że celem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których własnym staraniem, przy użyciu posiadanych przez siebie środków, same we własnym zakresie nie są w stanie przezwyciężyć. Niezbędne jest przy tym zaangażowanie osoby zainteresowanej, wykazanie inicjatywy i odpowiedzialności, w przeciwnym wypadku pomoc społeczna zamiast wspierać w wysiłkach będzie te wysiłki zastępować. Dążenie strony do poprawy swojej sytuacji nie może ograniczać się do składnia kolejnych wniosków o przyznanie pomocy. Pomoc społeczna powinna być udzielana dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, wykazuje aktywność w rozwiązywaniu własnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu. Świadczenia z pomocy społecznej maja na celu wspomóc daną osobę w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, a nie prowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. W ocenie SKO rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. Organ poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne oraz zastosowywał właściwe przepisy prawa i odpowiednio je uzasadnił. Jak wynika bowiem z akt sprawy strona nie podejmowała działań mających na celu poprawę jego sytuacji poprzez podjęcie odpowiedniego do swojego stanu zdrowia zatrudnienia. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym strona nie chce zmienić obecnej sytuacji zawodowej, gdyż wystarczający dla strony jest aktualny niski zarobek uzupełniany pomocą z OPS. Organ II instancji wskazał także na przyczyny zerwania kontraktu socjalnego z dnia [...] 2023 r. i stwierdził, analogicznie jak organ I instancji, że cel tego kontraktu nie był rozbieżny z potrzebami i możliwościami strony. Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją SKO i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W odpowiedzi na skargę SKO zwróciło się o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Nadto, SKO złożyło wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. W wyznaczonym terminie skarżący zażądał jednakże przeprowadzenia w sprawie rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 poz. 2492) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc spraw merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji I instancji, Sąd nie dopatrzył się przy ich wydaniu naruszeń prawa skutkujących koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Ustalony stan faktyczny sprawy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy i Sąd przyjmuje go za podstawę do dalszych swoich rozważań. Pomoc społeczna ma za zadanie przejściowo pomagać osobom i rodzinom w przezwyciężeniu ich trudnej sytuacji. Świadczą o tym wprost przepisy art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901, ze. zm. – dalej jak dotychczas "u.p.s.") które stanowią, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z treści wyżej przytoczonych przepisów wynika zatem, że pomoc społeczna umożliwia "osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych" i jedynie "wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb". Pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, a udzielane świadczenia mają być jedynie chwilowo odpowiednie do sytuacji osób i rodzin korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Tak więc pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy. Skoro, zdaniem Sądu, ustawa o pomocy społecznej formułuje zasadę, zgodnie z którą każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, to oznacza to, że jeśli osoba ta nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Sąd podkreśla, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Pomoc ta nie może w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest zatem na tyle istotny, że został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, jak choćby w art. 4 u.p.s., który stanowi, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Należy podkreślić, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z powyższym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie, zgodnie z art. 108 ust. 1 u.p.s. pracownik socjalny w dniu [...] 2023 r. zawarł ze skarżącym kontrakt socjalny w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów skarżącego znajdującego się w trudnej sytuacji życiowej. Istotą takiego kontraktu jest wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej oraz zawodowej strony, co stanowi instrument przezwyciężania trudnych życiowych sytuacji, w myśl zasady wynikającej z art. 2 ust. 1 u.p.s. W ramach powyższego kontraktu skarżący zobowiązał się podjąć próbę pozyskania zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Jednakże w dniu 22 września 2023 r. skarżący złożył oświadczenie, że nie poszukuje pracy, z uwagi na stan zdrowia. Tymczasem, jak wynika ze znajdujących się w aktach dokumentów skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z którym może podjąć pracę, ale lekką, na stanowisku przystosowanym do jego potrzeb i możliwości. Również z przedstawionych przez skarżącego zaświadczeń lekarskich nie wynika, że nie jest on zdolny do podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, może bowiem świadczyć pracę dostosowaną do jego potrzeb zdrowotnych. Wobec powyższego organ prowadzący postępowanie trafnie przyjął, że cel kontraktu socjalnego nie był rozbieżny z potrzebami i możliwościami strony, a jego zerwanie miało miejsce z dniem 22 września 2022 r. Zauważyć należy, że w dniu 26 września 2023 r. pracownik socjalny sporządził ocenę realizacji działań skarżącego ustalonych we wskazanym kontrakcie socjalnym. Z oceny tej wynika m.in., że skarżący nie szuka nawet takiej pracy, w której nie musiałby obciążać [...] oraz płuc. Wskazano, że dotychczasowa współpraca była mało efektywna, skarżący na ustalone z pracownikiem socjalnym spotkania stawił się często w innym terminie, sam nie inicjował kontaktu w sprawie zatrudnienia. Zwrócono uwagę, że pracownik socjalny zarejestrował skarżącego na portalach z ofertami pracy, również skierowanych do osób niepełnosprawnych, jednak skarżący samodzielnie nie korzystał z tej formy pomocy, unikał kontaktu, wymawiał się stanem zdrowia. Rozmowy dyscyplinujące i mobilizujące nie przynoszą rezultatu, a skarżący nie chce zmienić obecnej sytuacji zawodowej. Okoliczności te potwierdził sam skarżący własnoręcznym podpisem złożonym w części II kontraktu. Zdaniem Sądu, w tej sytuacji, SKO trafnie przyjęło, że organ I instancji był uprawniony do odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Skarżący nie wywiązał się z postanowień kontraktu socjalnego i ta właśnie okoliczność świadcząca o braku współpracy z organem wraz ze wskazanym brakiem aktywności w poszukiwaniu pracy uprawniała organ do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy finansowej. Jednocześnie organy obu instancji w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważyły cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonały prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, a przy tym uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. W świetle powyższego, Sąd skargę oddalił, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.