II SA/Gl 2014/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi R. S. oraz D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 października 2023 r. nr SKO.OS/41.9/677/2023/14135/BL w przedmiocie odmowy wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgody posiadacza oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) decyzją z dnia 20 października 2023 r. nr SKO.OS/41.9/677/2023/14135/BL, po rozpatrzeniu odwołania R. S. i D. S. (skarżący), od decyzji Burmistrza Miasta O. (organ I instancji) z dnia 25 maja 2023 r. nr [...], w sprawie umorzenia w całości postępowania administracyjnego dotyczącego wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgody posiadacza z terenu nieruchomości nr 1 położonej w O. przy ul. [...], uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło co do istoty w ten sposób, że odmawia się wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgody posiadacza z terenu nieruchomości nr 1 położonej w O. przy ul. [...]. Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ I instancji, po przeprowadzeniu postepowania, umorzył w całości postępowanie administracyjne dotyczące wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgody posiadacza z terenu. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w trakcie postępowania do organu wpłynęło pismo z dnia 10 marca 2023 r. strony postępowania (T. S.A. z siedzibą w K.) z informacją, że usunięcie drzew z przedmiotowej nieruchomości było wykonane w trybie awaryjnym. Decyzją z dnia 22 września 2022 r. wydaną przez Starostę [...] potwierdzono zaistnienie stanu nagłej potrzeby czasowego zajęcia przez T. S.A. przedmiotowej nieruchomości celem zapobieżenia szkodzie znacznych rozmiarów. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Zdaniem organu I instancji okoliczności te wskazują przesłanki art. 89 ust. 7 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 916 ze zm.- dalej "u.o.p."). Z wyjaśnień strony postępowania T. S.A. wynika, że drzewa stwarzały realne zagrożenie pożarowe i porażeniowe osób przebywających w pobliżu linii 20 kV i zachodziła nagła potrzeba zapobieżenia powstania znacznej szkody. Brak reakcji w usunięciu zagrożenia stwarzałoby zagrożenie porażenia prądem ludzi i zwierząt ze skutkiem śmiertelnym jak również zagrożenie powstania pożaru. Organ I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak podstaw faktycznych do nałożenia kary pieniężnej za popełnienie deliktu wskazanego w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p., co czyni postępowanie bezprzedmiotowym. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wyrazili niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Stwierdzili, że decyzja Starosty [...] z dnia 22 września 2022 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie było żadnego zagrożenia. Ponadto nie spisano protokołu konieczności wycinki drzew przez właściwy organ. Zdaniem skarżących spółka wykonała nielegalną wycinkę drzew, a nie wycięcie gałęzi wrastających w linie napowietrzną średniego napięcia. Podkreślili, że nie przeprowadzono rokowań z właścicielami nieruchomości odnośnie wejścia w teren. Zdaniem skarżących prace firmy wykonującej wycinkę drzew były zaplanowane z wyprzedzeniem w celu podłączenia farmy fotowoltaicznej znajdującej się na działce sąsiedniej. SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżących, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło co do istoty w ten sposób, że odmawia się wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgody posiadacza z terenu nieruchomości. W uzasanieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Wskazało, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia jest ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 916 ze zm.- dalej "u.o.p."). Wyjaśniło, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Starosty [...] z dnia 22 września 2022 r., podjęta w sprawie potwierdzenia zaistnienia stanu nagłej potrzeby czasowego zajęcia przez T. S. A. w dniu 2 września 2022 r. przedmiotowej nieruchomości położonej w O., stanowiącej własność skarżących w celu zapobieżenia szkodzie znacznych rozmiarów. W uzasadnieniu wskazano, że gałęzie drzew rosnących na tej nieruchomości dotykają przewodów linii elektroenergetycznej 20 kV relacji nr [...], powodując nadpalenie drzew na działkach nr 2 i 1 w obrębie Z., gmina O. w rejonie ul. [...]. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. SKO stwierdziło, że nie istniały podstawy prawne do umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie, albowiem przedmiot tego postępowania istniał. Przedmiot ten miał na celu badanie, czy wystąpiły przesłanki nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew z terenu nieruchomości bez zgody posiadacza i w zależności od dokonanych ustaleń powinno zapaść rozstrzygnięcie o nałożeniu kary pieniężnej albo o odmowie jej nałożenia. SKO stwierdziło, że konieczne jest podjęcie rozstrzygnięcia reformacyjnego w sprawie. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego należało zaakceptować tezę, że drzewa zostały usunięte ze względu na stan wyższej konieczności - co oznacza odstąpienie od wymierzenia kary. Wskazało, że wypełnienie przesłanek stanu wyższej konieczności potwierdzone zostało w decyzji Starosty [...] z dnia 22 września 2022 r. o wystąpieniu stanu nagłej potrzeby czasowego zajęcia nieruchomości w dniu 2 września 2022 r. W tym zakresie SKO w pełni podzieliło analizę przesłanek stanu wyższej konieczności dokonaną przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w powiązaniu ze stanem faktycznym sprawy. Ponieważ jednak nie zaistniały przesłanki umorzenia postępowania administracyjnego SKO uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło co do istoty sprawy w sposób opisany, jak w sentencji. W skardze na decyzję SKO wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zaskarżyli ja w całości. Zarzucili jej naruszenie art. 8 k.p.a. art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a,, poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób niebudzący zaufania do działania organów administracji publicznej, bez rzetelnego zebrania materiałów dowodowych i ich prawidłowej, oceny; przeprowadzenie dowodów przed organem II instancji, podczas gdy braki materiału dowodowego powodowały konieczność uchylenia decyzji i umożliwienie stronie oceny uzupełnionego materiału dowodowego; błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji przez przyjęcie, że zostały przeprowadzone prace polegające na podcięciu gałęzi zagrażających prawidłowemu funkcjonowaniu urządzeń elektroenergetycznych; błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji o prawie do dysponowania nieruchomością przez spółkę T., na podstawie art, 126 u.g.n., przez udzielenie zezwolenia, bez poprzedzenia go rokowaniami z właścicielem nieruchomości o uzyskanie zgody na wykonanie prac; wydanie decyzji mimo braku dołączenia do wniosku do Starosty o zezwolenie na wejście w teren dokumentów z przeprowadzonych rokowań z właścicielem nieruchomości o uzyskanie zgody na wykonanie prac. Wnieśli o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji w całości oraz na uchylenie aktu I instancji oraz uchylenie decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia 22 września 2022 r. W uzasadnieniu wskazali, że organy obu instancji dopuściły się nieprawidłowości, wskazanych w zarzutach skargi. Podkreślili, że okoliczność, że przepis art. 126 ust. 5 u.g.n. uprawnia w ściśle określonych w nim sytuacjach wymagających bezwzględnie natychmiastowego działania, do legalnego wejście na cudzą nieruchomość bez zgody jej właściciela, nie może jednak usprawiedliwiać działań organu uniemożliwiających wykazanie przez stronę swoich racji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. W piśmie z dnia 22 stycznia 2024 r. skarżący wskazali, że nadal nie przeprowadzono oględzin i inwentaryzacji nielegalnie wyciętych drzew na nieruchomości skarżących, nie wystąpiono z propozycją rokowań o usunięcie słupów i kabli lub podpisania umowy dzierżawy terenu pod linią energetyczną. Wyrazili zgodę na skierowane sprawy do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku — Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm. — dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wskazane wyżej kryteria Sąd stwierdził, że skarga jako niezasadna nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja SKO, uchylająca w całości decyzję organu I instancji i orzekająca co do istoty w ten sposób, że odmawia się wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgody posiadacza z terenu nieruchomości nr 1 położonej w O. Ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie budzi zastrzeżeń i może stanowić podstawę wyrokowania. U jego podstaw znalazła się zalegająca w aktach sprawy decyzja Starosty [...] z dnia 22 września 2022 r. znak [...], podjęta w sprawie potwierdzenia zaistnienia stanu nagłej potrzeby czasowego zajęcia przez T. S. A. w dniu 2 września 2022 r. działki nr 1 położonej w O. przy ul. [...], stanowiącej własność skarżących w celu zapobieżenia szkodzie znacznych rozmiarów. W uzasadnieniu wskazano, że gałęzie drzew rosnących na tej nieruchomości dotykają przewodów linii elektroenergetycznej 20 kV relacji nr [...], powodując nadpalenie drzew na działkach nr 2 i 1 w obrębie Z., gmina O. w rejonie ul. [...]. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzja ta nie jest przedmiotem niniejszego postępowania sądowego. W tej sytuacji zaistniały spór sprowadza się w istocie do konieczności ustalenia, czy zachodzą przesłanki do wymierzenia T. S.A. jako podmiotowi, który wszedł na teren działki skarżących bez ich zgody i dokonał przycinki drzew, kary za spowodowane nią uszkodzenie drzew (jak wnoszą skarżący), czy też jak stwierdziły to organy administracji, przycinkę uzasadniał stan wyższej konieczności, przemawiający za odstąpieniem od wymierzenia kary. Zdaniem Sądu, w sprawie za trafny należy uznać drugi ze wskazanych poglądów, przemawiający tym samym za prawidłowością stanowiska organów administracji. Podstawę materialnoprawną rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 916 ze zm.- dalej "u.o.p."). Zgodnie z jej art. 2 ust. 1, ochrona przyrody polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody, obejmujących m.in. zadrzewienia (pkt 9) i mających ma celu ich ochronę (ust. 2 pkt 5), czemu odpowiada nałożony w art. 4 ust. 1 na organy administracji publicznej, osoby prawne i inne jednostki organizacyjne oraz osoby fizyczne obowiązek dbałości o przyrodę. Podstawową zasadną odnoszącą się do ochrony terenów zieleni i zadrzewień jest – stosownie do art. 83 ust. 1 - obowiązek uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu wydawanego na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą jej właściciela (pkt 1) lub właściciela urządzeń o których mowa w ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.) jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń (dot. to m.in. urządzeń służących do doprowadzania energii elektrycznej). Wyklucza to poza enumeratywnie wymienionymi w ustawie wyjątkami od obowiązku uzyskania zezwolenia (art. 83f ust. 1) samowolne działanie w tym zakresie, które zagrożone jest administracyjną karą pieniężną. Zgodnie z art. 88 ust. 1 i 2 u.o.p., nakłada ją wójt, burmistrz albo prezydent miasta na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń o których mowa w K.c., albo na inny podmiot jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości m.in. za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia lub bez zgody posiadacza nieruchomości, za zniszczenie drzewa lub krzewu i za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie jego korony. Regulacja ta koresponduje z treścią art. 87a ust. 2u.o.p., zgodnie z którym prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych, utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa lub wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa. Stosownie zaś do ust. 4 i 5 tego artykułu, usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% lub 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi odpowiednio uszkodzenie lub zniszczenie drzewa. W kontekście powyższego oraz okoliczności sprawy nie można jednak pominąć uregulowania zawartego w art. 89 ust. 7 u.o.p., zgodnie z którym w przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej. Wskazać należy, że na gruncie u.o.p. pojęcie to nie jest w żaden sposób definiowane. W związku z tym, ustalając jego zakres znaczeniowy, trzeba się posłużyć wykładnią międzysystemową pozwalającą na wykorzystanie znaczenia tego pojęcia wypracowanego w innych dziedzinach prawa. Z wystąpieniem stanu wyższej konieczności będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy będzie ona spowodowana działaniem czynników obiektywnych, których w normalnym stanie nie da się przewidzieć, a wartość chronionego dobra musi być wyższa od tego, które ma ulec zniszczeniu (Gruszecki K., Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. IV, WK 2017). W regulacji art. 89 ust. 7 u.o.p. można dostrzec analogię do rozwiązania przewidzianego w art. 126 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.). W przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta udziela w drodze decyzji zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku (ust. 1). Stosownie jednak do ust. 5 tego artykułu, w przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2016 r. I OSK 1274/14 (LEX nr 2035951), istotą przesłanki nagłej potrzeby jest taka nieprzewidywalna sytuacja lub stan, które nakazują szybkie, natychmiastowe działanie w celu zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, przy czym podstawą wydania decyzji powinny być także wiarygodne informacje, z których wynika potrzeba niezwłocznego działania. Norma prawna zawarta w art. 126 ust. 1 u.g.n. ma służyć minimalizowaniu powstania znacznej szkody, a więc określonego zagrożenia, które może np. wynikać z możliwości wystąpienia np. awarii, pożaru lub porażenia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 maja 2016 r. II SA/Go 276/16, LEX nr 2050128). Z art. 89 ust. 7 u.o.p. wynika dopuszczalność niezagrożonego wymierzeniem kary pieniężnej uszkodzenia drzewa, a nawet jego usunięcia lub zniszczenia w przypadku wystąpienia stanu wyższej konieczności. Przepis ten stanowi regulację szczególną, której zastosowanie musi być uzasadnione wyjątkowymi okolicznościami. W ocenie Sądu, za takie organy administracji zasadnie zakwalifikowały dokonaną przez T. S.A. przycinkę spowodowaną wysokim ryzykiem powstania pożaru. Zdaniem Sądu, specyficzna lokalizacja drzew na działce nr 1 położonej w O. (bezpośrednio pod linią energetyczną) powodowała – mimo odmiennego stanowiska skarżących - brak możliwości zastosowania do ich przycinki regulacji art. 87a ust. 2 u.o.p., wykluczającego z wyjątkiem przypadków w nim przewidzianych usuwanie gałęzi w obrębie korony drzewa w wymiarze przekraczającym 30%. W przypadku takiego usytuowania drzew pierwszeństwo należy przyznać nie przepisom tej ustawy, ale regulacjom odnoszącym się do zachowania wymaganych odległości od linii energetycznych, dla których priorytet stanowi bezpieczeństwo ich użytkowania. Odmienne uznanie mogłoby bowiem prowadzić do sytuacji, w której ograniczenie w usuwaniu gałęzi korony drzewa wynikające z art. 87a ust. 2 u.o.p. skutkowałoby brakiem możliwości zachowania wymaganych odległości od przewodów linii elektroenergetycznej. Bez względu zatem, czy dokonana przycinka miała charakter interwencyjny związany z zaistnieniem stanu wyższej konieczności, czy też nastąpiłaby w trybie "zwykłym" mającym charakter okresowej pielęgnacji, i tak determinujące jej wielkość znaczenie należy wiązać z lokalizacją drzew pod linią energetyczną. Skoro zatem do niezamierzonego uszkodzenia drzew doszło na skutek uzasadnionych okolicznościami działań powodowanych bezpośrednim zagrożeniem pożarowym, zasadne było odstąpienie przez orzekające w sprawie organy administracji od wymierza sprawcy tego uszkodzenia kary pieniężnej. W ocenie Sądu, nie znajdują również potwierdzenia zarzuty skargi naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 8 k.p.a, art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a,, poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób niebudzący zaufania do działania organów administracji publicznej, bez rzetelnego zebrania materiałów dowodowych i ich prawidłowej, oceny. Jak wykazano bowiem, stan wyższej konieczności związany jest ze zdarzeniem nagłym, nie mającym charakteru ciągłego i związane z nim skutki muszą być rozpatrywane na chwilę jego zaistnienia, co w okolicznościach sprawy związane było ze stwierdzonym zagrożeniem pożarowym. Zauważyć przyjdzie, że na T. S.A. jako właścicielu sieci przesyłowej ciąży obowiązek jej utrzymania i zapewnienia właściwego funkcjonowania. Jedyną jednak drogą dla możliwości przypisania stronie odpowiedzialności za wyrządzoną skarżącym szkodę jest droga postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Podsumowując, w kontekście przedstawionych wyżej rozważań podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego należało uznać za nieuzasadnione, a orzekające organy administracji trafnie uznały, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające odstąpienie od wymierzenia kary za uszkodzenie stanowiących własność skarżących drzew. Mając na uwadze powołane okoliczności, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o oddaleniu skargi.