II SA/Gl 2038/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1174/2023/21755 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do zasiłku stałego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 3 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1174/2023/21755, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania M W. (dalej – Skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. (dalej – organ I instancji) z dnia 11 września 2023 r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne z powodu potwierdzenia prawa do otrzymywania świadczenia w postaci zasiłku stałego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z dnia 28 sierpnia 2023 r. organ I instancji poinformował Skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie potwierdzenia jego uprawnienia do otrzymywania świadczenia w postaci zasiłku stałego. Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, Prezydent Miasta decyzją z dnia 11 września 2023 r. umorzył postępowanie administracyjne z powodu potwierdzenia prawa Skarżącego do otrzymywania zasiłku stałego. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji powołując się na art. 107 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm. – dalej u.p.s.) wyjaśnił, że był zobligowany do ustalenia aktualnej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i mieszkaniowej Skarżącego. Jednocześnie uznał, że jest on nadal uprawniony do pobierania wspomnianego świadczenia. W związku z tym – zdaniem organu I instancji - zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W odwołaniu z dnia 26 września 2023 r. Skarżący zanegował rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Wskazał w nim na: nieprawidłowe ustalenia stanu faktycznego, poświadczenie nieprawdy, bezpodstawne wstrzymanie od lipca 2023 r. wypłaty zasiłku stałego, a także na naruszenie praw nabytych. W dalszej części odwołania Skarżący domagał się wyjaśnienia wymienionych zarzutów. Zaakcentował, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w asyście Policji miało doprowadzić do zastraszenia jego osoby i wymuszenia uległości wobec pracowników organu I instancji. Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 3 listopada 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, w tym wskazał, że Skarżący nabył prawo do zasiłku stałego na mocy decyzji organu z dnia 22 lipca 2020 r. nr [...] która w zakresie wysokości świadczenia była zmieniona decyzją z dnia 26 stycznia 2022 r. Następnie Kolegium w przeprowadzonych rozważaniach w pełni zaakceptowało stanowisko organu I instancji. Zwróciło uwagę, że przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, że aktualna sytuacja Skarżącego uzasadnia jego prawo do dalszego pobierania zasiłku stałego. Dlatego też – w ocenie organu odwoławczego – Prezydent Miasta prawidłowo na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne. W skardze z dnia 7 grudnia 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżący zakwestionował decyzję Kolegium. Podniósł, że organ odwoławczy z premedytacją nie odniósł się do "niewygodnych problemów" dotyczących łamania prawa i potwierdzania nieprawdy przez pracowników organu I instancji. W skardze zawarto wniosek o powiadomienie przez Sąd właściwych organów ścigania w przypadku ujawnienia czynów noszących znamiona przestępstwa. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 26 lutego 2024 r. Skarżący stwierdził, że nadesłane przez Kolegium dokumenty są niekompletne, a załączony wywiad środowiskowy został sfałszowany. Podkreślił, że brak było podstaw ku temu, aby wywiad środowiskowy był przeprowadzany w asyście Policji. W piśmie tym zawarł żądanie uchylenia decyzji organów obu instancji i zobligowania Prezydenta Miasta do ponownego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, gdyż objęta nią decyzja nie narusza prawa. Przed przystąpieniem do rozważań należy poczynić zastrzeżenie co do zakresu kontroli sądowej. Otóż w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie znajduje zastosowania w niniejszym przypadku). Nakaz "rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem oceny innej sprawy administracyjnej, niż ta w której wniesiono skargę (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I FSK 227/17, Lex nr 2312988). Mając to na uwadze stwierdzić należy, że skarga z dnia 7 grudnia 2023 r. dotyczy postanowienia, którym umorzono postępowanie w przedmiocie kontroli istnienia przesłanek warunkujących pobieranie świadczenia w postaci zasiłku stałego. Oznacza to, że ocenie zostanie poddana jedynie prawidłowość stanowiska zakładającego, że – w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. - wspomniane postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Tym samym poza zakresem niniejszego postępowania są wszelkie inne zagadnienia. Dlatego też poza kontrolą pozostaje kwestia zasadności wstrzymania wypłaty świadczenia w lipcu 2023 r., czy też przeprowadzenia przez pracownika organu I instancji wywiadu środowiskowego w asyście Policji. Przystępując do meritum wskazać należy, że Skarżący jest beneficjentem pomocy społecznej, która w niniejszym przypadku przybiera postać zasiłku stałego. Świadczenie to – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. - przyznawane jest pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Ustawodawca w art. 107 ust. 4 zd. 2 u.p.s. zobligował organy pomocowe do okresowego (tj. nie rzadziej niż co 6 miesięcy) monitorowania sytuacji osobisto-dochodowej osób korzystających ze stałych form pomocy, a więc m.in. pobierających zasiłek stały. Nie wiąże się to z koniecznością inicjowania postępowania administracyjnego. Natomiast w rozpatrywanym przypadku organ I instancji – jak należy wywieść z treści zawiadomienia z dnia 28 sierpnia 2023 r. - zdecydował się na wszczęcie postępowania z urzędu z racji na trudności w ustaleniu ze Skarżącym terminu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Nadmienić bowiem należy, że niepoddanie się aktualizacji wywiadu środowiskowego przez osobę korzystającą ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jednak w toku postępowania administracyjnego, tj. w dniu 6 września 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, który potwierdził, że Skarżący nadal spełnia przesłanki warunkujące prawo do otrzymania wsparcia w formie zasiłku stałego. W tym kontekście prowadzenie dalszego postępowania nie znajdowało podstaw prawnych, a tym samym stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Uzasadniało to zatem jego umorzenie. W tej sytuacji skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżący nie był również reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Z tego też względu Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego.