II SA/Gl 205/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach - Łukasz Strzępek po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. i P. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: 1) zwolnić skarżących z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 500 zł, 2) oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie W skardze z dnia [...] r. zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie skarżący złożyli ów wniosek na drukach urzędowych formularzy. Wynika z nich, że E. i P. K. pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z trójką pełnoletnich dzieci. W skład ich majątku wchodzi budynek mieszkalny o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolna o pow. [...] ha. Skarżący podnieśli, że jedynym źródłem utrzymania się ich rodziny jest dochód osiągany z pracy w gospodarstwie rolnym, który kształtuje się na poziomie około 2200 zł miesięcznie. Oprócz typowych kosztów utrzymania się, wnioskodawcy ponoszą dodatkowe wydatki związane z edukacją swoich dzieci – córki A. i syna G. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawcy nadesłali szereg dokumentów obrazujących ich sytuację materialną. W oparciu o nie ustalono, że comiesięczne wydatki skarżących kształtują się na poziomie około [...] zł i składają się na nie opłaty za wodę, energię elektryczną, wywóz śmieci oraz telefony. Skarżący korzystają z dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych – w 2008 r. z tego tytułu przyznano im kwotę [...] zł, co potwierdza treść decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] r. nr [...], której kserokopię skarżący nadesłali na wezwanie referendarza sądowego. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje: Odpłatność postępowania sądowego jest regułą, o czym stanowi przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. – zwana dalej P.p.s.a.). Nie ma ona wszakże charakteru bezwzględnego, a wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (w omawianym przypadku polegającego na zwolnieniu od kosztów sądowych) może nastąpić wówczas, gdy osoba występująca z takim wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. W istocie rzeczy jest to więc forma dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Zasadność wniosku strony oceniana jest w dwóch aspektach - z jednej strony uwzględnienia się wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z pod uwagę brane są jej możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Mając powyższe na względzie trzeba zauważyć, że na obecnym etapie postępowania zasadniczym wydatkiem, do poniesienia którego zobowiązana jest strona jest wpis od skargi. W rozpoznawanej sprawie wpis ten będzie miał charakter stosunkowy, gdyż skarżący kwestionują wskazaną w zaskarżonej decyzji wysokość przyznanego im odszkodowania za wywłaszczenie. Biorąc więc pod uwagę, że wynosi ono [...], wpis stosunkowy wyniesie 1902 zł ([...] x 2% zgodnie z treścią § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Uwzględniwszy wyłącznie zadeklarowaną w druku PPF wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu prowadzonego gospodarstwa domowego i zestawiając ją z udokumentowanymi wydatkami należałoby bez wątpienia uwzględnić złożony wniosek w całości. Nie mniej jednak na uwadze należy mieć okoliczność, że miesięczny dochód w rodzinie P. i E. K. jest wyższy, gdy pod uwagę weźmie się fakt uzyskiwanie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. W przeliczeniu miesięcznym uzyskana kwota dała dodatkowe [...] zł ([...]zł : 12). Łączny miesięczny dochód wyniósł więc 4176 zł. Trudno więc w tej sytuacji stwierdzić, że zasadnym byłoby całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Z drugiej strony, biorąc pod uwagę wysokość ewentualnego wpisu od skargi stwierdzić należy, że wynosi on niemalże 50% miesięcznych dochodów skarżących. W tej sytuacji konieczność uiszczenia całej kwoty wpisu mogłaby rzeczywiście doprowadzić do powstania pewnego uszczerbku po stronie skarżących. Nie mniej jednak nieuzasadnionym byłoby również ich całkowite zwolnienie od należnego Skarbowi Państwa dochodu. Wobec tego zdecydowano, że wnioskodawcy będą w stanie ponieść część wpisu od skargi – tj. kwotę 500 zł oraz pozostałe koszty postępowania sądowego. Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia