II SA/Gl 210/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodnicząca - Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego z wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu J.O. wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jego dochód stanowi emerytura w wysokości 1.067 zł. W skład jego majątku wchodzi szereg nieruchomości, tj. dom w budowie (stanowiący majątek dorobkowy), mieszkanie spółdzielcze o pow. 73 m2 , nieruchomość rolna o pow. 0,85 ha, dom drewniany o pow. 57 m2 (odziedziczony po rodzicach) oraz dom w budowie (przeznaczony dla dzieci). Przy czym budowa domów finansowana była z kredytów bankowych, zaś z uwagi na brak środków finansowych nie dokonano podziału majątku dorobkowego. Wnioskodawca zaznaczył również, że z powodu złego stanu zdrowia ponosi dodatkowe wydatki na zakup lekarstw. Uzupełniając wniosek pismem z dnia 8 maja 2013 r. J.O. wyjaśnił, że dom odziedziczony po rodzicach wymaga gruntownego remontu i jest niezamieszkały, nadto stanowi on przedmiot współwłasności. Do pisma załączył dokumenty wykazujące wydatki związane z w/w domem (m.in. podatek od nieruchomości) oraz ponoszone tytułem utrzymania mieszkania spółdzielczego. Postanowieniem z dnia 21 maja 2013 r. referendarz sądowy zwolnił J.O. z wpisu sądowego od skargi i oddalił jego wniosek w pozostałym zakresie. W ocenie referendarza, J. O. niewątpliwie uzyskuje bardzo skromny dochód, jednakże dysponuje on trzema budynkami mieszkalnymi, lokalem mieszkalnym oraz nieruchomością rolną. Posiadanie licznych nieruchomości świadczy zatem o możliwości ich utrzymania przez wnioskodawcę, wobec tego brak jest podstaw do uznania, iż nie będzie on w stanie ponieść pozostałych, ewentualnych kosztów związanych z postępowaniem sądowym. J. O. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw od tego postanowienia, wskazując, że nie zgadza się z oddaleniem jego wniosku w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Ponownie zwrócił uwagę, że dwa budynki mieszkalne są w trakcie budowy, zaś budynek odziedziczony po rodzicach wymaga remontu, na który wnioskodawcy obecnie nie stać. Wnioskodawca zaakcentował również, że ze względu na stan zdrowia nie jest wskazane występowanie przez niego osobiście przed Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej Ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przenosząc powyższą regulację na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić wymaga, że mimo, iż skarżący nie zgodził się jedynie odmową przyznania mu przez referendarza sądowego uprawnienia w zakresie ustanowienia z urzędu fachowego pełnomocnika, to postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 maja 2013 r. utraciło moc w całości. Sąd obowiązany był zatem ponownie rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Odnosząc się wobec tego do wniosku J. O., stwierdzić trzeba, że prawo pomocy w powyższym zakresie, tj. całkowitym, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 Ppsa). Natomiast, zgodnie z art. 245 § 3 Ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie m.in. tylko od opłat sądowych w całości lub w części. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba, ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa). Ponadto, należy zauważyć, że przyznanie stronie takiego przywileju, jakim jest prawo pomocy, wobec generalnej zasady odpłatności obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 199 Ppsa) wymaga prawidłowego wyważenia z jednej strony okoliczności związanych z rzeczywistym stanem majątkowym oraz rodzinnym wnioskodawcy, z drugiej zaś wzięcie pod uwagę konstytucyjnego prawa do sądu. Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy osoby ubiegającej się o przyznanie tegoż prawa. W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę podanych we wniosku okoliczności przyjąć należy, że stan majątkowy J. O. przemawia za zwolnieniem go od kosztów sądowych jedynie w części obejmującej wpis od skargi. Biorąc bowiem pod uwagę wysokość wpisu, jaki należy uiścić w rozpatrywanej sprawie (959 zł) oraz wysokość stałego dochodu J. O.(emerytura w kwocie 1067 zł) Sąd uznał, że zapłacenie tego wpisu mogłoby spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu się wnioskodawcy. Niewątpliwe dochód wnioskodawcy to kwota niewielka, z której musi on pokryć niezbędne wydatki związane z utrzymaniem i jak te, które ponosi z uwagi na zły stan zdrowia. Jednakże, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, oceniając rozpatrywany wniosek należy wziąć pod uwagę również fakt, że J. O. jest właścicielem lub współwłaścicielem szeregu nieruchomości, co świadczy o możliwości ich utrzymania. Bez znaczenia w tym zakresie pozostaje fakt, że dwie z tych nieruchomości są w budowie, zaś dom po rodzicach wymaga remontu. Nadto, należy zwrócić uwagę, że zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] r., nr [...], którą ustalono na rzecz J. O. odszkodowanie w kwocie 31 938 zł, za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną. Jednocześnie zobowiązano Gminę [...] do zapłaty tego odszkodowania jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja organu pierwszej instancji stanie się ostateczna, zaś do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie tego odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Jak wynika natomiast z pisma Wojewody [...] z dnia [...] r. organ ten nie wydał postanowienia wstrzymującego wykonanie zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że wnioskodawcy winno być wypłacone sporne odszkodowanie, co dodatkowo przemawia za uznaniem, że w jego sytuacji nie zachodzą przesłanki dla całkowitego uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano bowiem na wstępie, prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 Ppsa). Sąd miał przy tym na względzie również fakt, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się dokument wskazujący, że część wierzytelności z tytułu przyznanego wnioskodawcy odszkodowania została zajęta na osoby trzeciej (vide: pismo Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...] r.). Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając w trybie art. 260 Ppsa, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji. Na marginesie należy wyjaśnić wnioskodawcy, że zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, na podstawie art. 6 Ppsa, stronie występującej bez fachowego pełnomocnika sąd winien udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności prawnych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną jest również kwestia braku przymusu reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowego pełnomocnika ( m. in. adwokata), jedynie bowiem regulacja zawarta w art. 175 § 1 oraz 194 § 4 Ppsa wymaga, aby wskazane w tych przepisach środki odwoławcze od orzeczeń sądu administracyjnego zostały sporządzone przez w/w pełnomocnika.