II SA/Gl 215/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2024 r. nr 010070/680/9592769/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 20 marca 2024 r. Po rozpatrzeniu wniosku T. T. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin decyzją z dnia 20 marca 2024 r. nr [...] odmówił stronie świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad małoletnim synem na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem na Ukrainę w dniu [...] r. Ponowny przyjazd dziecka do Polski nie został odnotowany jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku działaniami wojennymi, w następstwie utraciło dziecko prawo do legalnego pobytu w Polsce. Wskazano dalej, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom Ukrainy lub ich małżonkom, przebywającym w Polsce z dziećmi, których pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Zgodnie z art. 11 ustawy, wyjazd obywatela Ukrainy albo jego małżonka z terytorium Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce, które uzyskał na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy. Prawo do świadczenia wychowawczego w takiej sytuacji nie przysługuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba wyjechała z Polski. Osobom, które utraciły status "UKR", w wyniku wyjazdu z Polski, status ten może .zostać ponownie nadany po ponownym przybyciu do Polski z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. W celu ponownego uzyskania statusu "UKR’’ należy zgłosić się do organu gminy. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podniosła, że jej syn posiada wyrobiony nowy paszport, i że wystąpiła do Staży Granicznej o weryfikację danych. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podkreślił, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że dziecko wnioskodawczyni utraciło legalny pobyt na terytorium Polski w dniu [...] r. (data wykreślenia z rejestru). Po tej dacie w rejestrze straży granicznej nie odnotowano ponownego przyjazdu dziecka do Polski. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zobowiązania organu I instancji do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego zarzuciła Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszenie: 1) art. 7 w zw. z art, 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego. 2) art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa poprzez błędne ustalenie, że jej syn, na którego został złożony wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego utraciło prawo do legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca razem z synem przybyli do Polski w 2022 r. a pierwszy numer PESEL ze statusem "UKR". uzyskali w dniu 29 marca 2022 r. Dnia [...] r. w oparciu o akt urodzenia syna, wyjechała z nim autokarem do Ukrainy przekraczając przejście graniczne w [...]. Otrzymali wówczas pouczenie, że muszą wyrobić dla syna dowód osobisty. Do Polski wrócili dnia [...] r. Następnego dnia ([...] r.) udali się do Urzędu Miejskiego w J., aby zgłosić swój powrót do Polski. Potwierdzeniem tego jest dokument w postaci zaświadczenia o PESEL "UKR", który został złożony do ZUS. Od początku września syn skarżącej rozpoczął naukę w szkole podstawowej w J., co potwierdza zaświadczenie wystawione przez Dyrektor Szkoły. W dniu 17 października 2023 r. kolejny raz potwierdzony zaświadczeniem został PESEL ze statusem "UKR". Dokument został złożony do ZUS. Dnia 18 października 2023 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem do Komendanta Straży Granicznej w [...] o udzielenie informacji, czy jej przyjazd do Polski został odnotowany jako przyjazd obywatela Ukrainy do Polski w związku z działaniami wojennymi. W dniu 24 października 2023 r. otrzymała odpowiedź, gdzie Komendant stwierdził, że dane jej i syna wskazane we wniosku posiadają kategorię "ewakuowany/uchodźca wojenny". Pouczono ją również, że "urzędy są organami uprawnionymi do uzyskania informacji w sprawach dotyczących przekroczeń granicy, w przypadku wątpliwości urząd może zwrócić się do najbliższej jednostki Straży Granicznej z zapytaniem i wyjaśnianiem ewentualnych wątpliwości", Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, że Zakład, jak i Prezes ZUS, jako organy powołanie do rozpoznawania spraw o świadczenia wychowawcze, zobligowani zostali przez ustawodawcę, do weryfikowania legalności pobytu w Polsce cudzoziemców ubiegających się o przyznanie prawa do świadczenia. W przypadku obywateli Ukrainy, weryfikacja ta następuje na podstawie rejestru prowadzonego przez KGSG, o czym wprost stanowi art. 26 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. W konkretnej sprawie z formalnych zapisów w rejestrze KGSG, na podstawie którego Zakład zobligowany jest do weryfikowania legalności pobytu w Polsce na potrzeby rozpoznania wniosku o świadczenie wychowawcze, wynika, że legalny pobyt dziecka strony w konkretnym okresie świadczeniowym nie został potwierdzony. Dodatkowo, w świetle ustawy pomocowej Zakład nie ma możliwości ustalenia praw pobytowych cudzoziemca/obywatela Ukrainy w rozumieniu prawa do świadczenia wychowawczego, w oparciu o inne dokumenty niż ww. rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest status syna skarżącej. Organy administracji uznały, że dziecko nie posiada legalnego pobytu w Polsce. Świadczyć ma o tym ma brak odpowiedniego wpisu w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej. Utrata statusu "UKR" przez syna skarżącej miała nastąpić na skutek opuszczenia Polski na okres ponad 30 dni. Wynika to z treści art. 11 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.(Dz. U. 2025 r. poz. 337). Jak jednak wynika z zebranego w sprawie materiały dowodowego syn skarżącej opuścił Polskę na okres 13 dni. Jeśli przyjąć wiarygodność tych dowodów skutek, o którym mowa w art. 11 ust. 2 nie nastąpił a pobyt syna skarżącej jest w pełni legalny. Organy administracji nie poczyniły jednak jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Tu Sąd przypomina organom Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że działają one na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 tego aktu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 7a § 1 k.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Rozstrzygnięcie w sprawie powinno nastąpić w oparciu o kompletny materiał dowodowy. Jako dowód należy dopuścić wszystko (art. 75 § 1 k.p.a.) co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Oczywiście takim dowodem może być również zaświadczenie. A takie, o statusie syna skarżącej, organy ZUS posiadają. Organy orzekające w sprawie praktycznie nie przeprowadziły postępowania dowodowego. Oparły się jedynie o rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Zignorowały zaś zupełnie dowody przedstawione przez skarżącą. A w razie wątpliwości mogły wystąpić z odpowiednim zapytaniem do odpowiedniej jednostki Straży Granicznej. Biorąc pod uwagę powyższe orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.