II SA/Gl 226/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2013 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach Jacka Pańczyka sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy, w wyniku wznowienia postępowania, rejestracji pojazdu oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r. M. L. zwróciła się do Starosty [...] o rejestrację samochodu osobowego marki [...] dołączając do niego wymagane dokumenty tj. fakturę [...] wystawioną przez [...] ; niemiecki dowód rejestracyjny samochodu wraz z tłumaczeniem; niemiecką kartę pojazdu wraz z tłumaczeniem; zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu nr [...] wystawione przez Okręgową Stację Kontroli Pojazdów w R. wraz z dokumentem identyfikacyjnym pojazdu; certyfikat [...] potwierdzający gwarancję zapewnienia sieci; niemiecką umowę kupna- sprzedaży potwierdzającą zbycie pojazdu przez M.H. przedsiębiorcy [...], kserokopię zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, dokument potwierdzający zapłatę akcyzy nr [...] wydany przez Urząd Celny w R. Oddział Celny R. opłatę recyklingową oraz oświadczenie o sprowadzeniu pojazdu na lawecie w związku z brakiem tablic rejestracyjnych. Na podstawie przedłożonych dokumentów, w oparciu o art. 74 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r., Prawo o ruchu drogowym (t.jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1137) dokonano rejestracji czasowej z urzędu wydając pozwolenie czasowe oraz zalegalizowane tablice rejestracyjne, znak legalizacyjny i nalepkę kontrolną. Następnie decyzją z [...] r. nr [...] dokonano rejestracji przedmiotowego pojazdu marki [...] o numerze nadwozia [...], wydając dowód rejestracyjny serii [...], tablice rejestracyjne numer [...], znak legalizacyjny [...] W dniu [...] r. do Starostwa Powiatowego w R. wpłynął sprzeciw Prokuratora Okręgowego w G. nr [...] w stosunku do wymienionej powyżej ostatecznej decyzji Starosty [...] o rejestracji przedmiotowego pojazdu na rzecz M. L.. Działając na podstawie art. 184 § 1 i § 2 oraz art. 145 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego Prokurator wniósł o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją, uchylenie decyzji ostatecznej o rejestracji i wydanie decyzji o odmowie rejestracji pojazdu. W uzasadnieniu wskazał, iż w toku śledztwa nadzorowanego przez Prokuraturę Okręgową w G., sygn. akt [...], stwierdzono, że dokumenty przedłożone do rejestracji wymienionego pojazdu w postaci dowodu rejestracyjnego - [...] " oraz karty pojazdu -" [...]" są fałszywe. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie opinii biegłego z zakresu badań technicznych dokumentów z dnia [...] r. (nr [...]) i z dnia [...] r., (nr [...]. Z ekspertyzy tej wynika, że fałszerstwo nastąpiło poprzez podrobienie. Prokurator podniósł, że podrobienie dokumentów służących rejestracji pojazdu jest niewątpliwe i nosi cechy oczywistości. Zachodzi także konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie w interesie społecznym, jaką może przynieść utrzymanie w mocy rejestracji samochodu, dokonanej na podstawie podrobionych dokumentów. Prokurator Okręgowy wskazał również, że posłużenie się tymi dokumentami jako podrobionymi jest przedmiotem zarzutu popełnienia przestępstwa m.in. z art. 270 § 1 Kodeksu karnego, przedstawionego osobie zbywającej pojazd na rzecz M. L.. Postanowieniem z [...] r. nr [...] Starosta R. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu. Prokurator zgłosił swój udział we wznowionym postępowaniu, składając jednocześnie do akt kopię opinii biegłego z dnia [...] r., wymienionej w sprzeciwie, jako dowodu na okoliczność oczywistości fałszerstwa. Decyzją z [...] r. Starosta [...] , działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylił decyzję ostateczną z [...] r. o rejestracji pojazdu marki [...] i odmówił jego zarejestrowania. W uzasadnieniu podał, że decyzja ostateczna o rejestracji została wydana w oparciu o ówcześnie złożone dokumenty. Wobec wpływu sprzeciwu prokuratora, organ uznał, ze spełniona została przesłanka wznowienia postępowania przed wydaniem orzeczenia sądu stwierdzającego fałszywość dowodów złożonych przy rejestracji, albowiem przedłożone w sprawie opinie biegłych dowodzą oczywistości fałszerstwa. Spełniona jest także przesłanka w postaci niezbędności wznowienia postępowania ze względu na uniknięcie poważnej szkody dla interesu społecznego. Pozostawienie w obrocie prawnym decyzji o rejestracji, dokonanej w oparciu o fałszywe dokumenty, mogłoby taką szkodę wywołać. Odwołanie od tej decyzji złożyła reprezentowana przez pełnomocnika M. L.. Zarzucając przedmiotowej decyzji naruszenie przepisów postępowania, wobec braku przeprowadzenia kompleksowego postępowania wyjaśniającego w celu weryfikacji wniosku Prokuratury Okręgowej oraz obrazę art. 145 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w sytuacji, kiedy nie wystąpiły wszystkie przesłanki wynikające z przepisów, pełnomocnik wniósł o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego z uwagi na brak prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego uznającego dokument na podstawie którego dokonano rejestracji za sfałszowany. W uzasadnieniu stwierdził, że stanowisko zaprezentowane przez organy jest błędne, gdyż poza dyskusją pozostaje fakt, że art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego wymaga, aby każdy fałsz jakiegokolwiek dokumentu został stwierdzony prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego. W niniejszej sprawie brak takiego wyroku. Będąca podstawą postępowania opinia biegłego, to dokument sporządzony przez pracownika Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach, która pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w G. prowadzi niniejsze postępowanie, co nie może być obiektywne. Nadto, w jego ocenie, rzetelna opinia zajmująca się problemem sfałszowania jakiegoś urzędowego dokumentu który został wydany przez właściwy urząd nie może być wydana bez informacji z tego urzędu - jaki i jakiej treści dokument oryginalny został wydany, a bez tej wiedzy każda opinia o rzekomym sfałszowaniu będzie teoretyczna. Zdaniem pełnomocnika nie było także podstaw do zastosowania art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż norma ta ma charakter wyjątku od zasady kodeksowej, ale także od konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa i z tego względu wymaga ścisłej wykładni. Zaskarżoną decyzją z [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu opisano instytucję wznowienia postępowania i warunki wznowienia w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazano, że jakkolwiek sfałszowanie dowodu winno być wykazane prawomocnym orzeczeniem właściwego sądu, to jednak Kodeks dopuszcza wyjątek określony w art. 145 § 2 Kodeksu, który uzasadniony jest dwiema przesłankami: tj. oczywistością fałszu oraz koniecznością wznowienia ze względu na potrzebę uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Przez oczywistość fałszu dowodu należy rozumieć przypadki, gdy w prostym zestawieniu dowodu ze stanem faktycznym wynika, że dowód był fałszywy, gdy bez potrzeby prowadzenia ekspertyzy z cech zewnętrznych dokumentu wynika, że został przerobiony. Fałsz winien "rzucać się w oczy" bez konieczności prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego. W ocenie Kolegium fakt sfałszowania części dokumentów przedstawionych przy rejestracji pojazdu nie budzi wątpliwości. Złożone do akt ekspertyzy potwierdzają podrobienie zarówno niemieckiego "[...]", jak i "[...]", wydanych dla przedmiotowego samochodu [...]. Nie budzi przy tym wątpliwości, że dokumenty te były podstawą rejestracji. Sfałszowanie dowodów jest zatem oczywiste, a wznowienie jest niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego. Decyzja o rejestracji sanuje fałszywe dokumenty i daje właścicielom pojazdu możliwość posługiwania się dokumentem potwierdzającym nieprawdziwe dane. Osoby posługujące się takim dokumentem uchodzą za prawowitych właścicieli, co nie jest zgodne z prawdą. Może to godzić w interesy osób trzecich. Pozostawienie w obrocie prawnym, decyzji wydanej w oparciu o stan faktyczny ustalony na podstawie fałszywych dowodów, stanowiłoby poważną szkodę dla interesu społecznego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik M. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego z uwagi na brak prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego uznającego dokument, na podstawie którego dokonano rejestracji za sfałszowany oraz zasadzenie kosztów postępowania, powtarzając co do zasady zarzuty i argumenty sformułowane i przedstawione już w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Okręgowy w G.. W trakcie rozprawy w dniu 28 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i zawartą w niej argumentację. Podniósł, iż w oparciu o własne ustalenia jest przekonany, iż dowody użyte przy rejestracji pojazdu są prawdziwe. Dołączona do akt ekspertyza nie jest rzetelna, nie precyzuje bowiem, co w badanych dokumentach jest fałszywe. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie nie tylko decyzji organu odwoławczego, ale także decyzji organu pierwszej instancji wraz z równoczesnym zobowiązaniem organu pierwszej instancji do wystąpienia do Prokuratury lub Policji o zweryfikowanie dokumentów w organach niemieckich. Zwrócił uwagę, że zobowiązanie w tym zakresie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie będzie skuteczne, albowiem dla organów administracji niemieckiej organ ten nie jest uznanym organem władzy publicznej. Prokurator wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał dotychczasowe twierdzenia, że przedłożona ekspertyza biegłego jest wiarygodna i w konsekwencji istniały podstawy do zastosowania art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślił, iż na etapie postępowania administracyjnego strona nie kwestionowała złożonej ekspertyzy i nie domagała się jej weryfikacji. Nadto poinformował, iż prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. sygn. [...] skazano A.L. za [...]. Umowa ta była jednym z dokumentów przedstawionych przy rejestracji samochodu skarżącej, a zatem wyrok potwierdza przesłankę wznowienia. Wyjaśnił, że wprawdzie w pkt 115 wyroku opisany samochód został błędnie oznaczony co do modelu – wskazując [...], ale tożsamość pojazdu potwierdza nr VIN identyczny tak w dokumentach rejestracji, jak umowie oraz w wyroku karnym. Prokurator zwrócił także uwagę, że nie ma podstaw prawnych do zobowiązania przez organ administracji organów prokuratury do określonego działania czy wystąpienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie., a tym samym złożona skarga winna być oddalona. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego jedną z przesłanek, których zaistnienie obliguje organ do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną jest ujawnienie, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Co do zasady sfałszowanie dowodu musi być potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu. Jednakże na podstawie § 2 przywołanego przepisu postępowanie może zostać wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu, jednak jedynie wówczas jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Dopuszczalność zatem wznowienia przez organ postępowania bez czekania np. na wyrok potwierdzający sfałszowanie dokumentów dopuszczalne jest jedynie pod warunkiem kumulatywnego zaistnienia dwóch przesłanek, a mianowicie: - oczywistości dokonania fałszerstwa istotnego dla sprawy dowodu - niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia ludzkiego lub zagrożenia powstaniem poważnej szkody dla interesu społecznego, których to zagrożeń w inny sposób nie da się usunąć. Odnosząc się do pojęcia oczywistości należy w tym miejscu podkreślić, że nie można terminu tego wykładać w sposób czysto literalny, sugerujący, że tylko i wyłącznie fałszywość dokumentów widoczna na pierwszy rzut oka i to przez laika stanowi o oczywistości fałszerstwa. Uznanie, iż fałszerstwo jest oczywiste, a więc jednoznaczne, ewidentne, co do którego brak jakichkolwiek wątpliwości, może bowiem wymagać wiedzy fachowej, może też stanowić efekt posłużenia się odpowiednim aparatem bądź metodą, dającymi nie pozostawiający wątpliwości wynik. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji wznowił postępowanie w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu właśnie na podstawie art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uznając, iż sfałszowanie dokumentów ma charakter oczywisty, a dokonana na podstawie tych fałszywych dowodów rejestracja stwarza zagrożenie dla interesu społecznego. Tezy te zaakceptowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymując decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. Orzekające w sprawie organy oparły się na ekspertyzie przygotowanej w Laboratorium Kryminalistycznym Komendy Wojewódzkiej Policji w K. stwierdzającej, że ekspert nie ma wątpliwości co do faktu podrobienia dokumentów zarówno w sprawie przedmiotowego pojazdu [...], jak i innych pojazdów (z toczących się w tut. Sądzie równolegle analogicznych spraw wynika, iż w postępowaniu przeciwko T.M. przedmiotem ekspertyz są dokumenty dotyczące kilkuset samochodów). Ekspert stwierdził, że dokumenty "[...]" oraz "[...]" wydane dla wymienionego pojazdu, a także podlegające badaniu analogiczne dokumenty odnoszące się do innych samochodów, mają nadrukowane techniką poligraficzną "włókna zabezpieczające" widoczne w promieniach UV. Włókna te nie są zatopione w masie papieru, także seria i numer blankietu wykonane zostały techniką z termicznym utrwalaniem obrazu, niewłaściwą dla autentycznych dokumentów tego rodzaju. Jak wynika z treści opinii ekspert nie ma pewności, a jedynie przypuszczenie, iż fałszywe dokumenty, z uwagi na cechy zbieżne w postaci identycznego rozkładu włókien, są wytworem jednej drukarni. Sam fakt podrobienia dokumentów jest jednak jego zdaniem ewidentny. Twierdzeń zawartych w ekspertyzie Sąd w obecnym składzie nie podważa. Są one przekonujące, spójne i stwarzają co najmniej wysokie prawdopodobieństwo, graniczące z pewnością, iż rzeczywiście dokumenty przedłożone do rejestracji były dokumentami fałszywymi. Mimo to w rozpoznawanych już przez Sąd sprawach rejestracji innych objętych tych samym śledztwem samochodów (np. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 256/13 czy II SA/Gl 508/13) tutejszy Sąd uchylił decyzje organu drugiej instancji wskazując, że po to, żeby mówić o ewidentnej oczywistości należało jeszcze w trakcie postępowania przeprowadzić czynność niemal automatycznie nasuwającą się w postaci zapytania każdego z organów niemieckich, które rzekomo wydały dokumenty o jakich mowa powyżej, czy konkretny dokument jest czy też nie jest przezeń wystawiony. Odpowiedź na postawione pytanie mogłaby w sposób jednoznaczny w połączeniu z treścią ekspertyzy, przesądzić o oczywistości fałszerstwa, bądź też ewentualnie zaprzeczyć trafności ekspertyzy. Z nieznanych przyczyn ani organ pierwszej, ani organ drugiej instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego takiej informacji nie zasięgnęły pomimo, iż w sposób niewątpliwy przesądziłaby ona o tym, czy istotnie w sprawie winien znaleźć zastosowanie wymieniony powyżej art. 145 § 2 Kodeksu. Z tego też względu Sąd uchylił zaskarżone wówczas decyzje celem uzupełnienia postępowania dowodowego, uznając, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że postępowanie organu dotknięte było uchybieniem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sporawy. W sprawie stanowiącej przedmiot obecnej kontroli sądowej ujawniona została jednak nowa okoliczność, powodująca, że skarga M. L. musi zostać oddalona. Podczas rozprawy w dniu 28 sierpnia 2013 r. Prokurator poinformował skład orzekający, że prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. [...] Sąd Rejonowy w R. [...] uznał oskarżoną A.L. za winną tego, że działając czynem ciągłym, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu użycia za autentyczne, podrobiła umowy kupna- sprzedaży samochodów, wpisując w ich treść, jako sprzedających, dane osób fizycznych pochodzenia niemieckiego oraz podrobiła podpisy tych osób i za to ją skazał. Wśród podrobionych umów znalazła się umowa dotycząca samochodu nabytego następnie przez skarżącą M. L.. W konsekwencji tego wyroku, jak również faktu, iż umowa kupna- sprzedaży, o której mowa, potwierdzająca zbycie pojazdu - [...] przez M.H. kupującemu przedsiębiorcy [...], stanowiła jeden z dokumentów będących podstawą dokonanej, na wniosek M. L., rejestracji pojazdu, nie ulega wątpliwości, iż rejestracja nastąpiła w oparciu m.in. o dokument sfałszowany, a fakt fałszerstwa potwierdzony został prawomocnym wyrokiem. Odpada zatem określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit.c cytowanej ustawy przesłanka uprawniającą i obligująca Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji. Niewątpliwym jest bowiem, że w chwili obecnej uchybienia organów polegające na niedochowaniu należytej staranności w zakresie uprawdopodobnienia przesłanki z art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego tj. uznania oczywistości sfałszowania dokumentu przestały już mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W chwili obecnej organ uprawniony byłby już bowiem i jednocześnie zobligowany do wznowienia postępowania nie na podstawie wskazanej w art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego – oczywistości fałszerstwa dokumentu, lecz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 Kodeksu – gdyż fałszerstwo jednego z dokumentów, w oparciu o który dokonano rejestracji, zostało potwierdzone przywołanym powyżej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w R.. Jednocześnie Sąd stwierdza, iż w pełni popiera tezę wyrażoną przez organ drugiej instancji (w kontekście wprawdzie art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego jednak w istocie o znacznie szerszym zakresie), że zarejestrowanie na podstawie podrobionych dokumentów wielu samochodów ma wymiar społeczny i stanowi takie poważne zagrożenie dla interesu społecznego, którego w inny sposób niż poprzez uchylenie rejestracji nie da się uniknąć. Zdaniem Sądu niewątpliwym jest, iż w państwie prawa niedopuszczalne jest tolerowanie sytuacji, w której po jednoznacznym, stwierdzeniu, że nastąpiło fałszerstwo dokumentów, organy administracyjne tolerowałyby dalsze korzystanie i obrót samochodami w ten sposób zarejestrowanymi. Stan taki w rażący sposób naruszałby bowiem elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej, przeczyłoby pewności praw, a nadto godziłoby w interesy ewentualnych nabywców. W konsekwencji podniesione w skardze argumenty nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. W świetle przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.