II SA/Gl 252/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant referent Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi T. Ż. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...]r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. W piśmie z dnia 15 kwietnia 2005 r. S. W. powołując się na treść art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. wniósł o uregulowanie stanu prawnego i wypłatę odszkodowania za wykorzystywaną pod drogę nieruchomość zapisaną w Księdze Wieczystej Sądu Rejonowego w L. nr [...], której jest współwłaścicielem w jednej piątej części razem ze zmarłą żoną M. W. Po rozpoznaniu tego wniosku wydaną z upoważnienia Starosty [...] na podstawie art. 73 ust. 1,2,4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133 poz. 872 ze zm., zwanej dalej ustawą lub ustawą z dnia 13 października 1998 r.) decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalono na rzecz S. W. odszkodowanie w kwocie 2164,30 zł, za objętą wnioskiem działkę o numerze ewidencyjnym "1" obręb [...] o pow. 0,0648 ha, przejętą na własność Gminy K. pod drogę publiczną gminną. Do wypłaty tego odszkodowania zobowiązał Starosta Gminę K. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...] r. przez Gminę K. własności przedmiotowej działki. W dniu [...] r. działka ta stanowiła w 1/5 części współwłasność ustawową małżonków M. i S. W., przy czym M. W. zmarła 9 listopada 1997 r. i nie zostało przeprowadzone po niej postępowanie spadkowe. Stwierdził też organ orzekający w tej decyzji, że "kwota odszkodowania należna M. W. zostanie wypłacona po przedłożeniu postanowienia sądu rejonowego stwierdzającego nabycie spadku". Kolejną decyzją Starosty [...] z dnia [...] r. ustalono na rzecz S. W. odszkodowanie za ww. nieruchomość w kwocie 791,43 zł i również do wypłaty tego odszkodowania zobowiązano Gminę K. Również ta decyzja została wydana z powołaniem się na treść art. 73 ust. 1,2,4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. W jej uzasadnieniu stwierdzono, że została ona wydana w związku z wnioskiem S. W. z dnia 15 marca 2005 r. i obejmuje odszkodowanie z tytułu przysługującego mu w 1/3 części udziału po zmarłej żonie M. W., jako współwłaścicielce nieruchomości zajętej pod drogę. Decyzja ta została doręczona S. W. dnia 11 marca 2010 r. i uzyskała przymiot ostateczności. W piśmie do Starosty [...] z dnia 22 kwietnia 2010 r. T. Ż. i S. M., powołując się na treść ww. decyzji Starosty z dnia [...] r., wniosły o przyznanie im odszkodowania należnego z tytułu dziedziczenia po M. W. Stwierdziły, że pomimo przedłożenia postanowienia spadkowego odszkodowanie takie nie zostało im przyznane gdyż decyzją z dnia [...] r. przyznano odszkodowanie jedynie S. W. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Starosta [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie objęte ww. wnioskiem T. Ż. i S. M. Jako podstawę tego orzeczenia wskazał art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 104 i 107 kpa oraz art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. W uzasadnieniu decyzji podał, iż zgodnie z art. 73 ust. 4 tej ustawy odszkodowanie wypłaca się na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od [...] r. do [...] r., a po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Wskazany w tym przepisie termin nie został przez T. Ż. i S. M. dochowany skoro z wnioskiem o wypłatę odszkodowania wystąpiły one dopiero w dniu [...] r. W konsekwencji organ uznał, że ich roszczenie o wypłatę odszkodowania wygasło i wszczęte w tym przedmiocie postępowanie należało umorzyć. W odwołaniu od tej decyzji T. Ż. i S. M. zarzuciły, że wniosek został złożony w terminie bo w dniu 15 kwietnia 2005 r. Składając wówczas wniosek S. W. był przekonany, że odszkodowanie zostanie wypłacone wszystkim spadkobiercom zmarłej M. W. Podniosły również, że w decyzji Starosty z dnia [...] r. przy stwierdzeniu, że odszkodowanie należne zmarłej M. W. zostanie wypłacone po przedłożeniu postanowienia spadkowego nie wyjaśniono, iż uzyska go jedynie S. W. a nie również pozostali spadkobiercy. Zdaniem odwołujących się z naruszeniem treści art. 9 kpa organy po złożeniu wniosku w dniu 15 kwietnia 2005 r. nie udzieliły stronom postępowania niezbędnych wyjaśnień, a w szczególności nie przekazały informacji o potrzebie złożenia postanowienia sądu o nabyciu spadku. Wojewoda [...] odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 104 kpa i art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podzielił ustalenia Starosty [...] i ich ocenę prawną. Podał, że termin do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania określony w art. 73 ustawy jest terminem zawitym i obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości jego przywrócenia. Uchybienie temu terminowi skutkuje wygaśnięciem roszczenia. Roszczenie odwołujących się o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasło skoro wniosek w tym przedmiocie złożyły one dopiero 22 kwietnia 2010 r. Stwierdził też Wojewoda, że organy administracji nie mają obowiązku informowania ewentualnie uprawnionych do odszkodowania o możliwości złożenia wniosku o jego przyznanie. Wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2005 r. o odszkodowanie wystąpił jedynie S. W. Z treści wniosku nie wynika aby działał on również jako pełnomocnik odwołujących się. Nie zaskarżył on również decyzji Starosty [...] z dnia [...] r., którym przyznano odszkodowanie jedynie na jego rzecz. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzją Wojewody [...] T. Ż. i S. M. wniosły o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji jako wydanych ich zdaniem z naruszeniem art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. oraz art. 7,9 i 12 kpa. W uzasadnieniu skargi stwierdziły, że organy obu instancji błędnie przyjęły, iż wniosek o odszkodowanie został złożony po terminie w sytuacji gdy wniosek złożony przez S. W. w dniu 15 kwietnia 2005 r. obejmował również żądanie wypłaty odszkodowania na rzecz spadkobierców M. W. S. W. składając ten wniosek był przekonany, że należne odszkodowanie zostanie wypłacone nie tylko jemu, ale wszystkim spadkobiercom. Również z treści decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. wynikało, że odszkodowanie należne M. W. zostanie wypłacone po przedłożeniu postanowienia o nabyciu po niej spadku. Uzasadniając zarzut naruszenia przez organy orzekające treści art. 9 kpa skarżące powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych podniosły, że w przypadku gdy charakter pisma wszczynającego postępowanie budził wątpliwości co do treści żądania, organy orzekające miały obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony, czego nie uczyniły. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i odwołując się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji uznał sformułowane w skardze zarzuty za nieuzasadnione. Dodatkowo stwierdził, że wniosek złożony przez S. W. w dniu 15 kwietnia 2005 r. spełniał wymogi określone w art. 64 § 2 kpa i dlatego też nie było potrzeby składania jakichkolwiek wyjaśnień. Prawomocnym postanowieniem z dnia 13 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/GL 252/11 Sąd odrzucił skargę S. M. wobec jej nieopłacenia. Rozpoznając skargę T. Ż. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem w okolicznościach niniejszej sprawy zasługuje na uwzględnienie sformułowany w niej zarzut wydania decyzji przez organy obu instancji z naruszeniem art. 7 i 9 kpa, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Jakkolwiek zgodzić się trzeba z Wojewodą, że złożony w dniu 15 kwietnia 2005 r. przez S. W. wniosek o wypłatę odszkodowania nie zawierał, w związku z przedmiotem sprawy której dotyczył, braków formalnych w rozumieniu art. 64 § 2 kpa to nie oznacza to jednak, że przy uwzględnieniu treści art. 7 i 9 kpa organy orzekające były zwolnione z obowiązku zbadania czy sformułowane w nim żądanie jest oczywiste i nie nasuwa wątpliwości co do rzeczywistej woli wnioskodawcy. W sytuacji bowiem gdy z wniosku tego wynikało jednoznacznie, że dotyczy on nieruchomości stanowiącej również współwłasność nieżyjącej żony S. W., to Starosta [...] przy uwzględnieniu dodatkowo treści art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. był zdaniem Sądu zobowiązany wyjaśnić czy wnioskodawca jest spadkobiercą M. W., czy są również inni spadkobiercy, czy dysponują stwierdzeniem nabycia spadku oraz czy występuje on również w ich imieniu czy też tylko w imieniu własnym. Jakkolwiek z art. 9 kpa nie można wyprowadzić wniosku, że na organach orzekających spoczywa obowiązek informowania stron o treści wszystkich przepisów prawa i o wszystkich możliwych rozwiązaniach procesowych, to niewątpliwie wynikające z niego obowiązki organów należy odnieść do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie w związku z wynikającym z art. 73 ust. 3 ustawy terminem składania wniosków o odszkodowanie przez podmioty uprawnione, nie ulega zdaniem Sądu wątpliwości, że do okoliczności tych należało zaliczyć zdaniem Sądu pouczenie właśnie o tym terminie, mającym zastosowanie do wszystkich potencjalnych spadkobierców M. W. Przy przyjęciu innego stanowiska wynikające z tych przepisów zasady postępowania byłyby pozbawione rzeczywistej i praktycznej treści. Zdaniem Sądu wynikającym z art. 7 i art. 8 kpai art. 9 kpa zasadom organy orzekające nie uczyniły zadość, które to uchybienie procesowe mogło mieć, jak już stwierdzono, istotny wpływ na wynik sprawy. Organy miały bowiem obowiązek zwrócić się do S. W. zarówno z zapytaniem czy działa on również w imieniu pozostałych spadkobierców żony jak i pouczyć go, że zawity termin do złożenia wniosku o odszkodowanie w odniesieniu do wszystkich spadkobierców upływa 31 grudnia 2005 r. Za taką wykładnią tych przepisów przemawia również zdaniem Sądu wynikający z art. 2 Konstytucji RP obowiązek realizacji zasady sprawiedliwości społecznej oraz z art. 21 i art. 64 Konstytucji RP obowiązek realizacji zasady ochrony własności, gdy zważy się, że sprawa dotyczy odszkodowania za utratę z mocy prawa własności nieruchomości, a upływ terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy skutkuje wygaśnięciem roszczenia do tego odszkodowania. Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych nie wynika zaś nawet aby do czasu wydania przez Starostę [...] decyzji z dnia [...] r. organ ten poinformował S. W. chociażby o obowiązku złożenia postanowienia spadkowego po żonie. Nadto mają rację skarżące, że i treść tej decyzji mogła wprowadzać je i ich ojca w błąd gdy stwierdzono w jej uzasadnieniu, że "kwota odszkodowania należna M. W. zostanie wypłacona po przedłożeniu postanowienia sądu rejonowego stwierdzającego nabycie spadku", bez jednoznacznego zaznaczenia, iż dotyczy to jedynie tej części tego odszkodowania które z tytułu dziedziczenia będzie przysługiwało S. W. Zarówno zatem S. W. jak i skarżące mogły w oparciu o to stwierdzenie przypuszczać, że odszkodowanie to zostanie wypłacone później wszystkim spadkobiercom M. W. Z tego też względu nie może mieć w sprawie przesądzającego znaczenia podnoszona przez organy orzekające okoliczność, że S. W. nie wniósł odwołania zarówno od tej decyzji jak i od decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. Miał bowiem podstawę do przyjęcia, że decyzje te rozstrzygają sprawę co do istoty tylko w części w rozumieniu art. 104 § 2 kpa ( również w związku z treścią art. 62 kpa ) i tym samym co do pozostałej części zostanie wydana kolejna decyzja. Wobec niedostatecznego wyjaśnienia i rozważenia sprawy nie można również odeprzeć sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia zaskarżoną decyzją art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., jako przepisu prawa materialnego. Ponieważ stwierdzone naruszenia prawa dotyczą decyzji organów obu instancji w odniesieniu zarówno do skarżącej jak i jej siostry S. M. Sąd orzekł o uchyleniu tych decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz art. 135 ustawy p.p.s.a. W przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wezwie Starosta [...] S. W. do sprecyzowania jego wniosku z dnia 15 kwietnia 2005 r. przez podanie czy złożył on go tylko we własnym imieniu czy też również w imieniu skarżących. W przypadku gdy działał również w imieniu skarżących wezwie go do przedłożenia stosownych pełnomocnictw. Po ich przedłożeniu wyda kolejną decyzję rozstrzygającą sprawę w części odszkodowania należnego skarżącym. Gdyby S. W. działał tylko we własnym imieniu postępowanie z wniosku skarżących będzie należało ponownie umorzyć jako bezprzedmiotowe. Gdyby zaś uzyskanie wyjaśnienia S. W. co do rzeczywistej treści jego wniosku nie było możliwe to mając na uwadze okoliczności rozpoznawanej sprawy przyjmie organ, że działał on również w imieniu pozostałych spadkobierców żony. su.