II SA/Gl 264/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka Protokolant Barbara Urban po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2009 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...], nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej – Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w C. z dnia [...] Nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji organ administracyjny podniósł, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej – Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w C. nie jest dotknięta żadną z kwalifikowanych wad, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W szczególności, w ocenie organu administracyjnego, nie można decyzji, której stwierdzenia nieważności domagał się skarżący, zarzucić rażącego naruszenia art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. nr 17, poz. 71 ). Z powołanego przepisu wynika bowiem, że przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania podlegały nieruchomości rolne i leśne bez względu na ich obszar, o ile zostały objęte we władanie Państwa do dnia 5 kwietnia 1958 r. i w tym dniu znajdowały się nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Jak zaś ustaliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nieruchomości wpisane w Iwh i [...] gm. kat. S. we władanie Państwa zostały objęte przed dniem 5 kwietnia 1958 r. i w tym dniu pozostawały w jego władaniu. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie podzieliło stanowiska skarżącego, iż znaczenie dla oceny legalności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej – Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w C. z dnia [...] ma kwestia dopuszczenia się przez byłą właścicielkę przejętych przez Państwo nieruchomości odstępstwa od narodowości polskiej. Istotnym bowiem warunkiem orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. było, aby nieruchomość w dniu wejścia w życie tej ustawy pozostawała we władaniu Państwa lub też była przez Państwo przekazana na użytkowanie innym podmiotom i nie ma tu znaczenia, w jakich okolicznościach doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Nadto, odnosząc się do zarzutu strony skarżącej, iż w postępowaniu prowadzonym przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. nie brała udziału właścicielka nieruchomości objętych lwh [...] i [...] gm. kat. S. organ administracyjny wskazał, że nie jest to przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, lecz do wznowienia postępowania zakończonego tą decyzją, stosownie do art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł D.K., zarzucając jej naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Naruszenia przepisów art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. skarżący upatruje w tym, że skoro – w jego ocenie – podstawą decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej – Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w C. z dnia [...] był fakt, że była właścicielka nieruchomości, A.H., dopuściła się odstępstwa od narodowości w czasie II wojny światowej, a okoliczność ta w rzeczywistości nie zaistniała, to samo przejęcie nieruchomości za odstępstwo od narodowości odbyło się z rażącym naruszeniem prawa, a w rezultacie także późniejsze stwierdzenie przejęcia tychże nieruchomości na mocy art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1`958 r. odbyło się z naruszeniem prawa. Nadto skarżący podniósł, iż przejęte nieruchomości nie stanowiły gruntów rolnych ani leśnych, gdyż stanowiły działki budowlane ze stojącymi na nich kamienicami, a wobec tego nie podpadały pod działania art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało w całości stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu, że przejęte nieruchomości nie były nieruchomościami rolnymi ani leśnymi, gdyż stanowiły działki budowlane Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uznało go za nietrafny, albowiem taki stan nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta, zgodnie z art. 1 § 2 powołanej wyżej ustawy sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podkreślić, że przedmiotem postępowania sądowego jest decyzja wydana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi wyłom w zasadzie trwałości decyzji administracyjnych ustanowionej w art. 16 § 1 Kpa. Z uwagi na doniosłość tej zasady zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać ( wyrok NSA z 22.10.1999 r., I SA 8/98, lex nr 47276). Skarga zmierzała do wykazania, że nieruchomość została przejęta w sposób sprzeczny z prawem, z rażącym naruszeniem art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wypracowało konsekwentne stanowisko odnośnie właściwego rozumienia terminu "rażące naruszenie prawa". Stosownie do powyższego rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób niedwuznaczny ( wyrok NSA z 29.09.2000 r. lex nr 51249). O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono albo też wbrew wszystkim przesłankom przepisu obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zastosowanie ze sobą ( wyrok NSA z 11.08. 2000 r., III SA 1935/99). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy to jest 5 kwietnia 1958 roku, przejmuje się na własność bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. W nawiązaniu do wyżej poczynionych uwag odnośnie prawnej natury postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, należy podkreślić że zadaniem organu orzekającego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ujawnionej w lwh gm. kat. S. o pow. [...] ha i w lwh [...] gm. kat. S. o pow. [...] ha, nie była ponowna szczegółowa ocena materiału dowodowego pod kątem tego, czy orzekający w przeszłości organ prawidłowo zastosował art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca1958 roku, ale wyłącznie to, czy przy orzekaniu w sprawie nie dopuszczono się rażącego naruszenia prawa, polegającego na oczywiście i bezsprzecznie wadliwej ocenie materiału dowodowego. Rażące naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku mogłoby nastąpić tylko wtedy, gdyby nieruchomość której dotyczy decyzja o przejęciu nie została objęta we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy lub nie znajdowała się we władaniu Państwa w dacie orzekania o przejęciu. Ponadto należy mieć na uwadze, iż przepis art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., stanowiący podstawę prawną decyzji z [...], był przedmiotem wykładni Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał w uchwale z dnia 20 lutego 1991 roku ( Dz. U. nr 20, poz. 88 ) stwierdził, iż o przejęciu na podstawie tego przepisu decydowały wyłącznie przesłanki wymienione w tym przepisie. Chodzi więc o objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy ( 5 kwietnia 1948 r.), bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo, ponadto w dniu wydania decyzji nieruchomość powinna nadal się znajdować we władaniu Państwa lub zostać przekazana przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Z akt sprawy wynika, że przedmiotowe nieruchomości pozostawały we władaniu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 roku oraz w dacie wydania decyzji o przejęciu z dnia [...]. Ten fakt przyznaje także skarżący zarzucając, że Państwo weszło w posiadanie nieruchomości w sposób niezgodny z prawem, bowiem jego właścicielka, , a poprzedniczka prawna skarżącego, nie odstąpiła od narodowości polskiej, ale zginęła w obozie koncentracyjnym. Odczucia skarżącego są zrozumiałe dla Sądu, ale nie zmieniają wykładni art. 9 ust. 1 ustawy wypracowanej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz zaprezentowanej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 20 lutego 1991 roku. W jej świetle należy przyjąć, że o przejęciu na własność Państwa nieruchomości można było orzec w sytuacji, gdy przejmowana nieruchomość została objęta we władanie Państwa do dnia 5 kwietnia 1958 r. i nadal pozostawała w jego władaniu lub została przekazana przez Państwo osobom fizycznym i prawnym. Nie było przy tym konieczne ustalenie ani w jakim trybie, ani za pomocą jakich czynności prawnych czy też faktycznych doszło do objęcia we władanie nieruchomości przez Państwo. Odnosząc się zaś do kwestii, czy przedmiotowa nieruchomość stanowiła "nieruchomość rolną" w rozumieniu art. 9 ust. 1 ustawy czy też nie – to w ocenie składu orzekającego – nie jest to przesłanka zastosowania tego przepisu przede wszystkim z tego względu, że w ustawie z 1958 roku brak było definicji legalnej pojęcia " nieruchomości rolnej", a w szczególności jednoznacznego wskazania, że nieruchomościami rolnymi są jedynie działki o określonym obszarze, nie zabudowane. Oznacza to, że w sprawie brak było podstaw do uznania, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. wydając decyzję z dnia [...] dopuściło się rażącego naruszenia prawa. Zaskarżona decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie narusza prawa. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 z zm.) oddalił skargę jako bezzasadną. su.