II SA/Gl 269/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2025 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 2024 r. nr 010070/680/4478243/2022 334345585 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białystoku z dnia 27 lutego 2024 r., 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 20 grudnia 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej również organem), w wyniku rozpoznania odwołania, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lutego 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącej na dziecko – W. P. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelom Ukrainy, których pobyt w Polsce jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167), jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy, uznaje się pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r., jeśli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR" i został umieszczony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Organ podniósł, że z akt sprawy wynika, iż informacją z dnia 11.05.2022 r. powiadomiono skarżącą o przyznaniu świadczenia wychowawczego na wymienione dziecko na okres świadczeniowy od 1.06.2022 r. do 31.05.2023 r. Następnie pismem z dnia 1.03.2023 r. wezwano stronę do uzupełnienia wniosku o zaświadczenie z urzędu gminy potwierdzające uzyskanie ponownie statusu "UKR", bowiem zgodnie z danymi z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, o którym mowa w art. 3 ust. 3 wymienionej ustawy, skarżąca nie miała prawa pobytu w Polsce. W dniu 6:03.2023 r. strona udzieliła odpowiedzi poprzez przedłożenie zaświadczenia z rejestru PESEL z dnia 6.03.2023 r. wydanego przez Prezydenta Miasta Z. . Powyższe uzupełniła w dniu 17.04.2023 r., przedkładając wyjaśnienia wraz ze zdjęciem pieczątek z jej paszportu. Z jej wyjaśnień wynikało, że otrzymała informację, iż Urząd Miasta Z. nie wydaje potwierdzenia statusu UKR w Rejestrze Straży Granicznej i w związku z powyższym jedynym dokumentem, jaki otrzymała jest ten przedłożony w marcu 2023 r. Następnie dnia 1.12.2023 r. ZUS ponownie wezwał stronę do skorygowania zapisów w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, ponieważ w dalszym ciągu nie figurowała w tym rejestrze, jako obywatel Ukrainy, który przybył do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Organ wskazał, że w dniach 27.12.2023 r., 22.01.2024 r. i 21.02.2024 r. skarżąca uzupełniła dokumentację, m.in. o zaświadczenie z rejestru PESEL dotyczące jej dziecka z dnia 22.12.2023 r., skan pierwszej strony paszportu dziecka, korespondencję mailową z Placówką Straży Granicznej w K. - odpowiedź z dnia 26.06.2023 r., odpowiedź z Placówki Straży Granicznej w K. z dnia 18.12.2023 r. i 15.01.2024 r., korespondencję mailową z Placówką Straży Granicznej w K. z dnia 7.03.2023 r. Prezes ZUS podniósł, że w konsekwencji nieskorygowania zapisów w powyższym rejestrze, decyzją z dnia 27.02.2024 r. ZUS uchylił przyznane skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na wskazane dziecko, gdyż nie odnotowano przyjazdu strony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako obywatela Ukrainy, który przybył do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Od wymienionej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Prezesa ZUS, wskazując, że jej wyjazdy nie przekroczyły ustawowo wskazanych 30 dni. Do odwołania dołączyła skan paszportu, pismo Placówki Straży Granicznej w K. z dnia 27.02.2024 r. Organ wskazał, że w toku postępowania odwoławczego, na podstawie danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, ustalono, iż dziecko skarżącej - W. P. legalnie przebywa w Polsce w okresie od 3.03.2022 r. do 30.09.2025 r. Natomiast skarżąca w powyższym rejestrze nie ma odnotowanego przyjazdu w związku z działaniami wojennymi, zatem nie jest możliwe potwierdzenie, że w trakcie trwania wymienionego okresu świadczeniowego przebywała w Polsce legalnie jako obywatel Ukrainy ewakuowany w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Wobec tego nie przysługuje jej prawo do świadczenia wychowawczego na wskazane dziecko, na okres świadczeniowy trwający od 1.06.2022 r. do 31.05.2023 r. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika – podniosła zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj.: - art. 7, 77, 80 i 78 k.p.a. przez niewłaściwe i niewystarczające dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie, dokonanie tej oceny w sposób wybiórczy, polegający na uznaniu za fakt, iż skarżąca utraciła legalny pobyt w Polsce, gdyż w systemie teleinformatycznym prowadzonym przez Komendanta Straży Granicznej dane skarżącej widnieją jako bez statusu "UKR", podczas gdy żaden z jej wyjazdów nie przekroczył ustawowych 30 dni oraz nie stanowi to jedynej przesłanki potwierdzającej posiadanie legalnego pobytu na terenie Polski; - art. 107 § 1 pkt 4-6 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez brak dostatecznego wyjaśnienia podstaw prawnych wydanej decyzji w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy, niewyjaśnienie podstaw odmowy wiarygodności przedstawionej korespondencji z Komendantem Straży Granicznej, wybiórcze uzasadnienie decyzji niepozwalające na dostatecznie zinterpretowanie przesłanek i motywów wydanej decyzji; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i orzeczenie zgodnie z żądaniem strony. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terenie tego kraju, przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez organ, że skarżąca utraciła uprawnienie do legalnego pobytu na terenie Polski z uwagi na wyjazd z Polski na okres powyżej 1 miesiąca, podczas gdy zebrany materiał dowodowy w sprawie wprost wskazuje, że do utraty legalnego pobytu przez skarżącą nie doszło; - art. 26 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 2 ust 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terenie tego kraju przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczeń wychowawczych, a wypłacone świadczenie jest nienależnie pobrane, podczas gdy pobyt skarżącej oraz małoletnich dzieci na terenie Polski jest legalny; - art. 26 ust. 3c ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terenie tego kraju przez niezastosowanie w sprawie i uznanie, że weryfikacja rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej jest wystarczająca w sprawie, podczas gdy z przedłożonej dokumentacji, po stronie organu powinny zaistnieć wątpliwości co do prawidłowości prowadzonego rejestru. Wobec powyższych zarzutów, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz rozważenie przez Sąd uchylenia w całości decyzji organu I instancji i o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, przyznanego skarżącej informacją z dnia 11 maja 2022 r., na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Powodem wydania rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ, że zgodnie z danymi z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, nie odnotowano przyjazdu skarżącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako obywatela Ukrainy, przybywającego do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Podkreślenia zatem wymagało, że na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 167 ze zm.- zwanej dalej ustawą), obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium RP uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy, na wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium RP, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 736, dalej: u.e.l.). Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium RP uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy, któremu numer PESEL nadano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nadaje się w rejestrze PESEL, na jego wniosek, o którym mowa w ust. 1, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d u.e.l. i wprowadza się jego dane do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 (ust. 1a). Przepis art. 8 pkt 24a lit. d u.e.l. stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako UKR - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ustawy. Natomiast według art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium RP w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium RP, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy, wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia obywatela Ukrainy prawa legalnego pobytu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy. Dodać należało, że według art. 3 ust. 3 cytowanej ustawy, Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium RP z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. W rejestrze tym przechowuje się m.in. informację o dacie początkowej okresu pobytu na terytorium RP uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy (art. 3 ust. 4 pkt 3). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy, w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium RP nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny SG rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium RP, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy Komendant Główny SG umieszcza dane w rejestrze, o którym mowa w ust. 3, w terminie 30 dni od dnia przekazania przez organy gminy informacji o złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Natomiast według art. 26 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium RP - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Zgodnie z art. 26 ust. 3c, 3g, 3h i 3i ustawy, ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL. Wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący te świadczenia obywatel Ukrainy przebywający na terytorium RP, którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, lub dziecko, na które przysługuje świadczenie, wyjedzie z terytorium RP. W przypadku gdy osoba, o której mowa w ust. 3g, wjedzie na terytorium RP, świadczenie wychowawcze wypłaca się od miesiąca, w którym wstrzymano wypłatę, o ile są spełnione warunki uprawniające do tego świadczenia. Jak podkreśla się w orzecznictwie, obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego SG stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2024 r. sygn. akt I OSK 2263/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 862/24, z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 806/24, z 10 września 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 974-981, WSA w Białymstoku z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 478/24, WSA w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 257/24, WSA w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 304/24, WSA w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24 – dostępne w CBOSA). W związku z tym podnieść należało, że rejestr ten ma niewątpliwie funkcję ewidencyjną, a z wpisem do rejestru ustawa wiąże określone skutki, jednak przepisy cytowanej ustawy nie wskazują, że warunkiem legalności pobytu w Polsce obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, jest uzyskanie wpisu do rejestru Straży Granicznej. Z akt sprawy wynika, że przyznano skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko, pouczając jednocześnie o konieczności informowania organu o wyjeździe z terytorium RP, na okres powyżej jednego miesiąca - w terminie 7 dni od dnia wyjazdu oraz o tym, że wyjazd na okres powyżej jednego miesiąca pozbawia obywatela Ukrainy prawa do legalnego pobytu w Polsce. Dokonując ustaleń w przedmiotowej sprawie organ oparł się na danych wynikających z rejestru Straży Granicznej, pomijając inne możliwości dowodowe, wskazane w odwołaniu i innych pismach skarżącej, w tym adnotacje w paszporcie skarżącej oraz informacje zawarte w licznych pismach Komendanta Placówki Straży Granicznej w K. , skierowanych do skarżącej, w odpowiedzi na jej korespondencję w sprawie statusu "uchodźcy wojennego". W konsekwencji ograniczenia postępowania dowodowego - do ustalenia treści wpisów w wymienionym rejestrze, organ pominął przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie legalności pobytu skarżącej w Polsce, przez co doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W wyniku przeprowadzenia w określonych wyżej ramach, kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzić zatem należało, że wystąpiły przesłanki zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a., gdyż pominięcie ustaleń w powyższym zakresie dotyczyło kluczowej w sprawie okoliczności. Wobec tego, należało orzec jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące konieczności uzupełnienia ustaleń i przeprowadzenia analizy okoliczności faktycznych we wskazanym wyżej zakresie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie. Przepis art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowił podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu stronie skarżącej kosztów postępowania, na które składało się wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).