II SA/Gl 27/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Asesor Tomasz Dziuk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. [...] działając na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j: Dz. U. z 2018r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania S. R. (skarżący) od decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. R. w okresie od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 lipca 2020 r. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Dnia 2 grudnia 2019 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko - M. R.. Organ I instancji ustalił, iż zgodnie z wyrokiem rozwodowym, który zapadł przed Sądem Okręgowym w K. dnia [...] r., sygn. akt [...], sąd postanowił rozwiązać małżeństwo skarżącego, a jednocześnie orzekł o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim M. R., powierzając jej wykonywanie matce małoletniego i pozostawiając skarżącemu prawo współdecydowania o istotnych sprawach dotyczących małoletniego, takich jak wybór szkoły, kierunek kształcenia, miejsce i sposób leczenia. Postanowieniem Sądu Rejonowego w T., Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich w sprawie sygn. akt [...] z dnia [...] r. orzeczono o zmianie zawartego w wyroku rozwodowym rozstrzygnięcia - w zakresie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim M. R.. Zgodnie z jego treścią, sąd postanowił powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim M. R. skarżącemu, pozostawiając matce małoletniego prawo do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniego, takich jak wybór szkoły, kierunek kształcenia, miejsce i sposób leczenia. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem [...] r. Organ I instancji zauważył, iż zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U . 2019 r., poz. 2407 z późn. zm. –dalej "u.p.d.") zasadą jest, iż świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Organ I instancji wskazał, że ustawodawca na potrzeby postępowania administracyjnego, prowadzonego w oparciu o u.p.d. nie przewidział definicji miejsca zamieszkania, stąd przyjęło się korzystać z definicji tego pojęcia, zawartej w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, a konkretnie art. 26 § 1. Zwrócił uwagę, miejsce zamieszkania małoletniego zostało określone wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] r., co najmniej od prawomocności tego wyroku, do czasu uprawomocnienia się prawomocności postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] r. W tym okresie to matka małoletniego była uprawniona do wystąpienia o przyznanie świadczenia wychowawczego. Podnieść należy, iż okoliczność ta uległa zmianie wraz z uprawomocnieniem się postanowienia Sądu Rejonowego w T. Od tego momentu bowiem, legitymację do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego uzyskał wnioskodawca. Organ I instancji podkreślił, że jest związany Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej i ustawami, a zgodnie z treścią art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby." Zauważył, iż skarżącemu przysługiwało prawo wystąpienia w trybie art. 730 w zw. z art. 755 Kpc z wnioskiem o zabezpieczenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej na czas trwania postępowania, zainicjowanego wnioskiem strony z dnia 25 listopada 2020 r. w przedmiocie żądania zmiany zawartego w wyroku rozwodowym rozstrzygnięcia - w zakresie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim M. R. Wniosku o zabezpieczenie strona jednak nie przedłożyła. W związku z powyższym organ I instancji odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. R. w okresie od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 lipca 2020 r. W odwołaniu skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji . Stwierdził, że od listopada 2019 r. syn – M. R. zamieszkuje z ojcem, a w takim przypadku "władza rodzicielska nie ma znaczenia dla posiadania uprawnień do świadczenia wychowawczego". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO, Kolegium) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji organu I instancji utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Wskazało, że dniu 6 grudnia 2019 r. skarżący wniósł o zawieszenie postępowania, w związku z tym, iż wystąpił do Sądu Rejonowego w T. o zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie władzy rodzicielskiej. Organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. zawiesił postepowanie w sprawie wszczętej wnioskiem skarżącego z dnia 2 grudnia 2012 r. Następnie organ I instancji podjął zawieszone postępowanie- postanowieniem z dnia [...] r., bowiem w dniu 9 września 2020 r. skarżący złożył do akt sprawy kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] r., sygn. akt [...] w przedmiocie zarządzeń opiekuńczych wobec małoletniego M. R. zawartych w wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. , sygn. akt [...]., gdzie powierzono skarżącemu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim M. R., pozostawiając matce prawo do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniego takich jak wybór szkoły, kierunek kształcenia, miejsce i sposób leczenia. Nadto ograniczono wykonywanie władzy rodzicielskiej skarżącemu nad małoletnim poprzez ustanowienie nadzoru kuratora. SKO zacytowało art. 4 ust. ust. 1 i ust.2 pkt. 1 u.p.d. podkreślając, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zaakcentowało, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy w przypadku dziecka M. R. mieliśmy do czynienia z opieką naprzemienną. Wskazało, że opieka naprzemienna jest instytucją prawa rodzinnego, która została wprowadzona do polskiego systemu prawnego ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, która weszła w życie 29 sierpnia 2015 r., jakkolwiek K.r.o. nie używa dosłownie pojęcia pieczy naprzemiennej. W przedmiotowej sprawie skarżący nie miał zasądzonej opieki naprzemiennej wobec dziecka w okresie od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 lipca 2020 r., pomimo faktu, iż syn skarżącego przebywał u wnioskodawcy od dnia 3 listopada 2019 r. wbrew postanowieniu Sądu Okręgowego. Obowiązkiem rodziców i organów władzy publicznej było respektowanie orzeczeń sądu. Zatem rozstrzygnięcie organu I instancji dotyczące odmowy prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 31 lipca 2020 r. jest prawidłowe, bowiem prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w T. jest opatrzone datą [...] r. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO skarżący zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że w toku postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione okoliczności niniejszej sprawy, a stan faktyczny ustalony został w zgodzie z zasadą prawdy obiektywnej oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów, a także obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 u.p.d., art. 4 ust. 2 pkt. 1) u.p.d., art. 4 ust. 2 pkt. 2) u.p.d. poprzez ich niezastosowanie oraz art. 5 ust. 2a u.p.d. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ja decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Dodatkowo wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi w postaci protokołów z rozpraw i ugód zawartych przed sądem powszechnym potwierdzających, że małoletni syn zamieszkiwał ze skarżącym nieprzerwanie od 3 listopada 2019 r. Wskazał, że od dnia 3 listopada 2019 r. syn jest pod jego faktyczną opieką, a zatem to skarżący ponosił wszystkie koszty związane z utrzymaniem i edukacją syna, nie otrzymując przy tym świadczenia wychowawczego, ani alimentów od matki. Zauważył, że w sprawie nie mają zastosowanie przepisy odnoszące się opieki naprzemiennej. Zarzucił, że organy nie zabrały i nie rozpatrzyły całości materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j..Dz. U z 2019r., poz. 2325 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi. Zauważyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika natomiast, by dokumenty dołączone do skargi były znane organom obu instancji. Przedmiotem kontroli jest decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na syna w okresie od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 lipca 2020 r. Podstawę materialnoprawną w rozpatrywanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 z późn. zm. - dalej "u.p.d." ). Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.d., świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (dotyczącego sprawowania opieki naprzemiennej przez obojga rodziców - przypis Sądu). Istotną zatem przesłanką, służącą ustaleniu prawa do tego świadczenia, jest wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu jednego z rodziców. W realiach rozpoznawanej sprawy okoliczność wspólnego zamieszkiwania skarżącego z synem ma charakter złożony. Według zapewnień skarżącego począwszy od dnia 3 listopada 2019 r. jego syn nie zamieszkuje z matką, lecz ze skarżącym. Tymczasem zgodnie z wyrokiem rozwodowym, który zapadł przed Sądem Okręgowym w K. dnia [...] r., sygn. akt [...], sąd postanowił rozwiązać małżeństwo skarżącego, a jednocześnie orzekł o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim M. R., powierzając jej wykonywanie matce małoletniego i pozostawiając skarżącemu prawo współdecydowania o istotnych sprawach dotyczących małoletniego, takich jak wybór szkoły, kierunek kształcenia, miejsce i sposób leczenia. Dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego w T., Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich w sprawie sygn. akt [...] dnia [...] r. orzeczono o zmianie zawartego w wyroku rozwodowym rozstrzygnięcia - w zakresie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim. Zgodnie z jego treścią, sąd postanowił powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim skarżącemu, pozostawiając matce małoletniego prawo do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniego, takich jak wybór szkoły, kierunek kształcenia, miejsce i sposób leczenia. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem [...] r. Organy obu instancji skoncentrowały się wyłącznie na powyższej treści wyroku rozwodowego, wywodząc z niej negatywną przesłankę do przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia w okresie od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 lipca 2020 r. Według organów obu instancji do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sądu powszechnego, zmieniającego treść wyroku rozwodowego w zakresie dotyczącym miejsca zamieszkania syna skarżącego organy władzy publicznej zobligowane są respektować dotychczasowe brzmienie tego wyroku, do czasu uprawomocnienia się postanowienia zmieniającego wskazany wyrok. W ocenie Sądu, takie stanowisko Kolegium, choć co do zasady jest słuszne, to jednak w realiach rozpoznawanej sprawy nie może zostać zaakceptowane jako argument przesądzający o zasadności odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia w okresie od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 lipca 2020 r. Kolegium rozważało przy tym, czy w sprawie mamy do czynienia z opieka naprzemienną. Zdaniem Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy należało wziąć pod uwagę szczególne okoliczności, a mianowicie złożenie przez skarżącego do Sądu Rejonowego w T. wniosku o zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej, na skutego którego Sąd ten prowadził postępowanie o sygn. akt [...] (informacja o tym wniosku zawarta jest w piśmie do organu I instancji (k. 7 akt. adm.). Ponadto organy nie wyjaśniły jednoznacznie czy twierdzenia skarżącego, że syn mieszka z nim od dnia 3 listopada 2019 r. znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym, a także, czy matka małoletniego pobierała na syna M. R. świadczenie wychowawcze. Za koniecznością uwzględnienia wskazanych powyżej okoliczności (po ich uprzednim, dokładnym wyjaśnieniu) przemawia wynikający z art. 4 ust. 1 u.p.d. cel wprowadzenia przez ustawodawcę świadczenia wychowawczego, którym jest "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych". W projekcie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216) wskazano, że "celem projektowanej ustawy jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Rodziny wychowujące potomstwo będą mogły otrzymać nowe świadczenie wychowawcze. Świadczenie skierowane będzie do rodzin wychowujących dzieci do 18 roku życia. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci." Ponadto w projekcie wskazano, że "istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3123/14 treść art. 4 ust. 1 ustawy jest jasna i nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych. Natomiast ustawodawca używając w tym przepisie takich pojęć jak: "wydatki", "opieka", "zaspokojenie potrzeb", które charakteryzują faktyczne działania, odwołuje się do ich rzeczywistego ponoszenia lub realizowania przez podmiot uprawniony do świadczenia (matkę, ojca, opiekuna prawnego, opiekuna faktycznego). Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie powyższy cel ustawy bez wątpienia nie zostanie zrealizowany w sytuacji, w której: - jedno z rodziców dziecka, któremu w wyroku rozwodowym powierzono władze rodzicielską, przestało zamieszkiwać z dzieckiem i w konsekwencji tego decyzją administracyjną uchylono wcześniejszej przyznane mu świadczenie wychowawcze, - jednocześnie drugie z rodziców zamieszkuje z dzieckiem i wystąpiło o zmianę wyroku rozwodowego poprzez powierzenie mu władzy rodzicielskiej, lecz rozstrzygnięcie w tym zakresie jeszcze nie zapadło (lub jest nieprawomocne) i z tego powodu wniosek tego rodzica o przyznanie świadczenia nie został uwzględniony. W powyższej sytuacji świadczenie wychowawcze nie przysługiwałoby żadnemu z rodziców, co byłoby nie do pogodzenia z celem ustawy. Okoliczności tej w niniejszej sprawie organy nie dostrzegły. Zdaniem Sądu nietrafne było rozważania Kolegium co do opieki naprzemiennej, w świetle twierdzeń skarżącego, że syn zamieszkiwał z nim i to on sprawował nad małoletnim faktyczna opiekę. Mając na względzie powyższe rozważania Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia zasady praworządności (art. 6), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8) oraz zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80) oraz obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 u.p.d., art. 4 ust. 2 pkt. 1) u.p.d., art. 4 ust. 2 pkt. 2) u.p.d., a także art. 5 ust. 2a) u.p.d. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Organ przyjmie, że w sytuacji, w której skarżący wystąpił o zmianę wyroku rozwodowego w zakresie dotyczącym władzy rodzicielskiej możliwe jest przyznanie mu wnioskowanego świadczenia także w okresie, w którym syn zamieszkiwał wraz ze skarżącym i pozostawał na jego utrzymaniu przed wydaniem i uprawomocnieniem się postanowienia, zmieniającego wyrok rozwodowy, a także czy świadczenie wychowawcze w tym okresie przysługiwało matce chłopca. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak sentencji.