II SA/Gl 270/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach - Łukasz Strzępek po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. W. i W. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: 1) zwolnić skarżących z wpisu od skargi, 2) oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie W oparciu o wskazaną przez skarżących wartość przedmiotu zaskarżenia ustalono, że wpis w niniejszej sprawie wyniesie [...] zł – zgodnie z treścią § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W odpowiedzi na wezwanie do jego uiszczenia S. i W. W. wystąpili o zwolnienie od kosztów sądowych. Na wezwanie Sądu wniosek ów złożyli na drukach urzędowych formularzy (PPF). Wynika z nich, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe mieszkając z trójką dzieci. W skład ich majątku wchodzi gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, którego uprawa jest jedynym źródłem ich utrzymania się. Wysokość dochodu uzyskiwanego z tego tytułu skarżący ocenili na kwotę około [...] zł rocznie. W druku formularza zadeklarowali również, że nie posiadają żadnych środków pieniężnych, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Na dodatkowe wezwanie referendarza sądowego wnioskodawcy przedstawili szereg dokumentów obrazujących ich rzeczywistą sytuację materialną. W oparciu o nie ustalono, że w 2008 r. W. W. otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w łącznej wysokości [...] zł oraz płatność cukrową w kwocie [...] zł. Skarżący spłaca pożyczkę zaciągniętą na zakup kombajnu w wysokości [...] zł oraz kredyt obrotowy w wysokości [...] zł. Nie podano jednakże nawet orientacyjnych kwot rat spłaty tych pożyczek. Dalej ustalono również, że przeciętne, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem się kształtują się na poziomie około [...] zł i składają się na nie: opłaty za telefony, energię elektryczną, wodę oraz gaz. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje: Odpłatność postępowania sądowego jest regułą, o czym stanowi przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. – zwana dalej P.p.s.a.). Nie ma ona wszakże charakteru bezwzględnego, a wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (w omawianym przypadku polegającego na zwolnieniu od kosztów sądowych) może nastąpić wówczas, gdy osoba występująca z takim wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. W istocie rzeczy jest to więc forma dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Zasadność wniosku strony oceniana jest w dwóch aspektach - z jednej strony uwzględnienia się wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z pod uwagę brane są jej możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). W rozpoznawanej sprawie brak jest dostatecznych danych do przyjęcia, że sytuacja materialna wnioskodawców jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Nie mniej jednak, uznano, że wniosek S. i W. W. zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej wpisu od skargi. Informacje uzyskane od skarżących pozwoliły ustalić poziom ich miesięcznych wydatków, bez uwzględnienia wysokości rat zaciągniętych pożyczek bankowych. Przy nadesłanych kserokopiach umów zabrakło bowiem harmonogramów spłat ich rat, które w tego rodzaju przypadkach pozwalają ustalić realny poziom obciążeń strony z tego tytułu. Nie mniej jednak pozostałe, miesięczne wydatki kształtują się na poziomie około [...] zł. Jeżeli weźmie się pod uwagę zadeklarowany w druku PPF roczny dochód z gospodarstw rolnego ([...]zł), to w przeliczeniu miesięcznym do dyspozycji wnioskodawców pozostaje kwota około [...] zł. W tej sytuacji uiszczenie wpisu od skargi w wysokości [...] zł rzeczywiście mogłoby doprowadzić do powstania uszczerbku w utrzymaniu się pięcioosobowej rodziny S. i W. W. Podkreślić trzeba, że wpis od skargi jest zasadniczym wydatkiem na tym etapie postępowania sądowego. Analizując sytuację materialną wnioskodawców nie można jednak stracić z pola widzenia faktu, iż korzystają oni z funduszy europejskich w stosunkowo znacznej wysokości. Oznacza to tym samym, że ich roczne dochody wynoszą realnie [...] zł ([...] zł z tytułu dopłat i [...] zł zadeklarowane w druku formularza jako dochód z prowadzonej działalności rolniczej). W tej sytuacji niepodobna przyjąć, ze uiszczenie pozostałych kosztów sądowych, którymi zasadniczo mogą być ewentualny wpis od skargi kasacyjnej (stanowiący 50% wpisu od skargi) oraz opłata kancelaryjna za sporządzenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem (100 zł) leży poza zakresem możliwości finansowych skarżących. W związku z powyższym oddalono wniosek w części dotyczącej zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych. Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia