II SA/Gl 275/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant starszy referent Katarzyna Wajs, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi S. O. B. U. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości. Pismem z dnia [...] W.R. zwrócił się z wnioskiem o dokonanie wymeldowania z lokalu położonego w G. przy ul. [...] rodziny U. podając, że nie zna obecnego adresu poszczególnych członków rodziny. W trakcie przesłuchania w dniu [...] wnioskodawca przyznał, że w lokalu "prawdopodobnie" zamieszkuje R.U., jedna córka przebywa w A., co do drugiej strona nie posiada wiedzy. Niewątpliwie jednak w lokalu nie zamieszkuje S.O.B.U., który przebywa w T. W trakcie czynności wyjaśniających organ I instancji przesłuchał S.O.B.U., który wskazał, że w przedmiotowej nieruchomości zamieszkiwał wraz z rodziną od [...] i opisał konflikt finansowy pomiędzy nim a W.R. Podał, że obecnie nie zamieszkuje w nieruchomości przy ul. [...], ze względu na sytuację rodzinną. Przychodzi jednak do lokalu i pozostawił w nim rzeczy. Stwierdził nadto, że nie chce mieszkać w nieruchomości, tylko sprzedać ją w zamian za dług, który ma wobec niego W.R. Przedłożył także prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. Wydziału [...] Cywilnego z dnia [...] sygn. akt [...] ustalający, że ma on prawo do przebywania w budynku przy ul. [...] do chwili zwrotu przez W.R. pożyczonej kwoty oraz poniesionych koniecznych kosztów remontu domu wynikających z umowy zawartej w dniu [...]. Z kolei R.U. wyjaśniła, że zamieszkuje w nieruchomości przy ul. [...]. Nieruchomość została podnajęta od W.R., który miał ją sprzedać jej i mężowi. Umowa jednak nie została spisana, a W.R. zażądał opuszczenia nieruchomości i włamał się do niej. Za zniszczenie mienia prowadzone było się postępowanie sądowe. Wyznaczone na dzień [...] oględziny w nieruchomości przy ul. [...] potwierdziły, że znajdują się w niej rzeczy osobiste należące do S.O.B.U. S.O.B.U. wyjaśnił, że ponieważ rozstaje się z żoną, nie zamieszkuje w lokalu stale, przebywa w T., do lokalu jednak przyjeżdża. Przesłuchano także świadków potwierdzających, że skarżący przyjeżdża do nieruchomości jednak w niej nie zamieszkuje. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta G. orzekł o wymeldowaniu strony oznaczonej jako "O.U." z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania oraz wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym "zamieszkiwanie" oznacza tego rodzaju pobyt osób, których codzienne potrzeby życiowe są zaspokajane w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiących ich centrum życia domowego, w szczególności nocowania, stołowania się, wypoczynku po pracy i nauce. Z przeprowadzonego natomiast postępowania dowodowego wynika, że O.U. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...]. Przyjeżdża do nieruchomości, jednak nie zamieszkuje w niej stale. Fakt ten potwierdziły strony postępowania, oraz przesłuchani świadkowie. Jak stwierdził O.U. w trakcie przesłuchania w dniu [...] w nieruchomości zamieszkiwać nie chce, chce ją sprzedać. Nie dokona jednak dobrowolnie wymeldowania z pobytu stałego, dopóki nie zostaną uregulowane sprawy finansowe pomiędzy nim a W.R. Organ I instancji wskazał jednak, iż organ meldunkowy nie może cyt. "wstrzymać" decyzji o wymeldowaniu w sytuacji, gdy spełnione są przesłanki do jej wydania, wynikające z przepisów prawa materialnego i proceduralnego. Zameldowanie jest czynnością rejestracyjną mającą na celu zebranie informacji o tym kto i gdzie zamieszkuje. Ewidencja ludności ma odzwierciedlać stan rzeczywisty, potwierdzający faktyczne przebywanie osoby pod oznaczonym adresem, nie zaś jej sporadycznych odwiedzin, czy też przechowywania rzeczy. Utrzymywanie stanu zameldowania osoby, która faktycznie nie zamieszkuje w danym lokalu prowadzi wprost do fikcji meldunkowej. W postępowaniach meldunkowych bada się zatem jedynie spełnienie przesłanki faktycznego opuszczenia lokalu przez osobę bez wymeldowania się. Inna kwestia (natury finansowej), którą porusza O.U. pozostaje poza sferą zainteresowania organów meldunkowych. S.O.B.U. w terminie ustawowym złożył odwołanie od decyzji organu I instancji, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Odwołujący się podniósł, iż nie jest zameldowany w innym miejscu niż w przedmiotowym lokalu. Skarżący nie posiada również w Polsce rodziców ani krewnych. Działanie W.R. zakrawa o dyskryminację, zwłaszcza że w dniu [...] strony zawarły umowę, na mocy której S.O.B.U. udzielił W.R. pożyczki, w zamian za zgodę na zamieszkiwanie rodziny U. w jego domu przy ul. [...] w G. oraz przeprowadzenie remontu do czasu zwrotu przez niego pożyczki. Powyższa umowa nie została rozwiązana przez żadną ze stron. Nadto uprawnienie do przebywania w powyższym lokalu mieszkalnym Skarżący nabył na podstawie wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w G. sygn. akt [...]. W.R. do chwili obecnej nie spłacił pożyczki oraz nie zwrócił kosztów remontu. Zameldowanie w powyższym lokalu stanowi zatem zabezpieczenie interesów skarżącego. Nadto S.O.B.U. wskazał, że charakter pracy nie pozwala mu na częste przebywanie w nieruchomości, gdyż wyjeżdża często do pracy w ramach kontraktów zagranicznych. Podniósł wreszcie, że w trakcie postępowania o wymeldowanie tylko chwilowo nie przebywał w przedmiotowej nieruchomości, ze względu na trudną sytuację życiową. Obecnie sytuacja rodzinna i osobista jest ustabilizowana i ponownie przebywa on z zamiarem stałego pobytu w G. przy ul. [...], tam znajduje się również centrum jego aktywności życiowej. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczył i zanalizował regulacje prawne dotyczące procedury zameldowania i wymeldowania podkreślając, iż jego zdaniem organ I instancji słusznie przyjął, że wprawdzie O.U. podał w odwołaniu, iż przyjeżdża do przedmiotowego lokalu, posiada w nim swoje rzeczy i w przyszłości chce zamieszkać, jednak sam zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam osoby, lecz musi on być połączony z przebywaniem, które polega na faktycznym skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Nadto organy administracyjne nie orzekają na zasadach słuszności wynikających z reguł współżycia społecznego lecz na podstawie obowiązujących przepisów prawa. W konsekwencji nie mogły mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy podnoszone przez O.U. zarzuty dotyczące spłaty udzielonej w przeszłości pożyczki oraz powstałego na tym tle konfliktu. Przepisy meldunkowe nie rozstrzygają spraw majątkowych i kwestie te pozostają poza zainteresowaniem organów meldunkowych. Pismem z dnia [...] S.O.B.U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, przywołując w uzasadnieniu po raz kolejny okoliczności konfliktu z W.R., w tym wyrok Sądu Rejonowego zezwalający mu na przebywanie w nieruchomości. Podniósł nadto, iż organy błędnie zastosowały do niego przepisy odnoszące się do obywateli polskich podczas gdy on jest obywatelem [...]. Podjęte przeciwko niemu działania uważa za akt cyt. "nienawiści i zamachu wobec obcokrajowców próbujących mieć lub nabyć jakikolwiek majątek legalnie w Polsce". Wskazał też ponownie, iż obecnie znowu centrum jego aktywności życiowych znajduje się w lokalu przy ul. [...]. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy przed tut. Sądem w dniu 9 grudnia 2009 r. skarżący potwierdził, iż co najmniej od czasu wniesienia odwołania znowu zamieszkuje w G. przy ul. [...]. Z kolei zdaniem uczestnika W.R. skarżący zamieszkuje nie w G. lecz w T. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu stanowiąca przedmiot zaskarżenia decyzja drugoinstancyjna wydana została bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej: k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99, LEX 53964. W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu I instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ pierwszoinstancyjny. W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, nr 139, poz. 933 z późn. zm.) ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. W konsekwencji stosownie do art. 2 i art. 4 ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, który to obowiązek polega na: 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego; 3) zameldowaniu o urodzeniu dziecka; 4) zameldowaniu o zmianie stanu cywilnego; 5) zameldowaniu o zgonie osoby. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do wskazanej wyżej ciążącej na organie gminy powinności dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła zaakcentować należy, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób - por. w tej kwestii np. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2003 r,, V SA 2323/02, LEX nr 159183. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Nadto wskazać należy, iż opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. por. np. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2002 r., V SA 935/02, LEX nr 149535 wraz z przytoczonym tam wcześniejszym orzecznictwem, a w tym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 1986 r., III SA 437/86; wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca1985 r., SA/Gd 573/85; wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 1987 r., SA/Gd 1073/86 oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 1987 r., SA/Wr 110/87. Podkreślić nadto w tym miejscu należy, iż tak samo jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., V SA 1398/02, LEX nr 159189. Oceniając merytoryczną poprawność decyzji o wymeldowaniu rozważyć zatem należy, czy S.O.B.U. istotnie opuścił, w sposób określony powyżej, miejsce pobytu, w którym jest zameldowany. W razie bowiem ustalenia, iż w wyniku zachowań S.O.B.U. jego pobyt w lokalu faktycznie ustał spełniona zostałaby wymagana prawem przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Jak wynika z akt sprawy zarówno organ I jak też II instancji uznały, iż S.O.B.U. opuścił lokalu przy ul. [...] w G. Teza ta, zdaniem Sądu, została w trakcie postępowania przed organem I instancji w sposób niewątpliwy wykazana. W trakcie przesłuchania w dniu [...] S.O.B.U. przyznał bowiem, iż nie zamieszkuje pod wskazanym wyżej adresem ze względu na sytuację rodzinną, a jedynie przychodzi do lokalu. Także w trakcie oględzin lokalu w dniu [...] potwierdził, że w lokalu ma swoje rzeczy i do niego przychodzi jednak z uwagi na sprawę rozwodową nie zamieszkuje w nim na stałe i przebywa w T. Tym samym poprawnie organ I instancji orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego albowiem zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy. Oceny tej nie zmienia powoływany przez skarżącego fakt prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w G. Wydziału [...] Cywilnego z dnia [...] sygn. akt [...] albowiem wyrok ten nie rozstrzyga sprawy zameldowania a jedynie ustala, że skarżący ma prawo do przebywania w budynku przy ul. [...] do chwili zwrotu przez W.R. pożyczonej kwoty oraz poniesionych koniecznych kosztów. W konsekwencji gdyby strona z prawa tego korzystała to byłaby w lokalu zameldowana. Rezygnacja natomiast z korzystania z ustanowionego wyrokiem uprawnienia i opuszczenie lokalu przesądza natomiast o konieczności dokonania wymeldowania. Okoliczności sprawy zmieniły się jednak w dacie wniesienia przez S.O.B.U. odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej do Wojewody [...]. W odwołaniu tym bowiem S.O.B.U. wskazał, iż jedynie chwilowo nie przebywał w przedmiotowej nieruchomości, ze względu na trudną sytuację życiową. Obecnie jego sytuacja rodzinna i osobista jest już ustabilizowana i przebywa on z zamiarem stałego pobytu w G. przy ul. [...], tam znajduje się również centrum jego aktywności życiowej. Skarżący wskazał także, że nie może pod wskazanym adresem przebywać przez cały czas gdyż często w ramach kontraktów zagranicznych wyjeżdża za granicę, co może na żądanie organu wykazać stosownymi dokumentami. Pomimo ustanowionego w kodeksie postępowania administracyjnego obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy z przedłożonych tut. Sądowi akt administracyjnych nie wynika by rozpoznający odwołanie Wojewoda [...] podjął jakiekolwiek czynności celem ustalenia czy istotnie S.O.B.U. powrócił do przedmiotowego lokalu, przebywa w nim i koncentruje w nim swe sprawy życiowe, nie zlecił też stosownego uzupełniającego postępowania wyjaśniającego organowi I instancji w trybie art. 136 k.p.a. Do twierdzeń skarżącego dotyczących powrotu do lokalu nie odniósł się też w żaden sposób w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu tym organ stwierdza bowiem, iż skarżący podaje, że ma zamiar powrotu do lokalu, podczas gdy w rzeczywistości, jak to powyżej wskazano, w finale odwołania skarżący podniósł, iż powrót ten w istocie już nastąpił. W konsekwencji, w myśl powyższych uwag, decyzję organu II instancji uznać należy za naruszającą przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzję tę uznać bowiem należy za co najmniej przedwczesną, wydaną bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania nie orzekano z uwagi na brak stosownego wniosku skarżącego.