II SA/Gl 283/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2020 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta R. decyzją z [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8, art. 39, art. 41 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił E. S. (dalej strona lub skarżący) przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków w wysokości 126.08 zł. W uzasadnieniu decyzji organ ten podał, że strona nie spełnia wymogów formalnych do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, jednakże jej dochód przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia pieniężnego. Odmowa przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia spowodowana została tym, że w sytuacji strony nie wystąpiła żadna szczególna okoliczność uzasadniająca udzielenie tej formy wsparcia. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji. Podkreśliła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. W odwołaniu tym w sposób negatywny oceniła prace pracowników organu pierwszej instancji i w sposób obraźliwy odniosła się do ich kompetencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a w dalszej części uzasadnienia przytoczył przepisy ustawy o pomocy społecznej, które mają zastosowanie w sprawie, w tym także przepisy dotyczące możliwości odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. W dalszej części przedstawiono działania podejmowane przez organ pierwszej instancji w tym zwrócono uwagę na przeprowadzony wywiad środowiskowy. W dalszej kolejności organ odwoławczy odniósł się do uwarunkowań w jakich podjęta została decyzja organu pierwszej instancji i wskazał, że wydana została w warunkach uznania administracyjnego. Okoliczność ta w ocenie tego organu determinuje działania podejmowane przez organ pierwszej instancji jak również wpływa na sposób oceny wydanego rozstrzygnięcia. Mając w polu widzenia te okoliczności organ ten podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie tej nie występuje szczególny przypadek. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że decyzja organu pierwszej instancji nie narusza obowiązujących przepisów prawa. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła strona, która wyraziła w niej swoje niezadowolenie z działań podejmowanych przez organy administracji publicznej. Decyzję tę uznała za krzywdzącą. Ponownie zakwestionowała kompetencje pracowników organu pierwszej instancji i uczyniła to w sposób emocjonalny i naruszający dobre ich imię. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie stwierdzić, że stan faktyczny w sprawie jest czytelny i nie budzi żadnych wątpliwości. Także skarżący w swojej skardze nie podnosi tego, że organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów prawa w tym zakresie. Tytułem tylko przypomnienia można zauważyć, że skarżący nie spełnia wymogów do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ występuje u niego jedna z przesłanek przewidzianych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, a mianowicie niepełnosprawność, jednakże jego dochód przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania tej formy pomocy. Przekroczenie to nie jest duże, jednakże występuje i rzutuje na przepisy, które w stosunku do skarżącego mają zastosowanie. Organ pierwszej instancji po wpłynięciu do niego wniosku o przyznanie świadczeń przeprowadził wywiad środowiskowy, a następnie wydał kwestionowaną decyzję. W podsumowaniu tej części rozważań przyjdzie stwierdzić, że od strony wyjaśnienia sytuacji faktycznej skarżącego organom wypowiadającym się w sprawie nie można nic zarzucić, a ich czynności odpowiadały obowiązującym regulacjom prawnym. Po przedstawieniu stanu faktycznego w sprawie uwagę skupić należy na normach prawnych związanych z przyznawaniem świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Na wstępie tej części rozważań przyjdzie stwierdzić, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego następuje w warunkach uznania administracyjnego, a zatem organ administracji publicznej po ustaleniu wszystkich okoliczności sprawy podejmuje stosowne rozstrzygnięcie dokonując wyboru następstwa prawnego. Dodatkowo po myśli art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przyznanie świadczenia z pomocy społecznej musi uwzględniać cele i możliwości pomocy społecznej. Oznacza to, że pomoc społeczna nie jest zobowiązana do zaspokojenia wszystkich potrzeb osób ubiegających się o przyznanie świadczenia, lecz winna dokonać oceny jej sytuacji i wybrać te, które w danym momencie są niezbędne i zaspokoją potrzeby zgłaszającego. Podzielić należy stanowisko prezentowane przez skarżącego, że zakup leków zaliczany jest do tej kategorii potrzeb, które zaspokajane są w pierwszej kolejności, ponieważ leki przyczyniają się do ochrony życia i zdrowia danej osoby. Stwierdzenie takie nie jest jednak równoznaczne z tym, że w każdym przypadku zgłoszenia takiej potrzeby zadaniem organu pomocy społecznej jest przyznanie stosownego świadczenia. To czy dana potrzeba zostanie zaspokojona zależy od szeregu okoliczności, a w szczególności od analizy, czy strona prowadzonego postępowania jest w stanie z własnych środków zaspokoić zgłoszoną potrzebę. Powyższe uwagi skłaniają do bliższego przyjrzenia się świadczeniu, o które ubiega się skarżący. Jak wynika to z treści osnowy decyzji organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego specjalnego. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że świadczenie to posiada najsłabszą pozycję w ustawie o pomocy społecznej. Stanowisko takie wynika z tego, że świadczenie to nie posiada charakteru publicznego prawa podmiotowego, a zatem osoba ubiegająca się o to świadczenia nie dysponuje skutecznym instrumentem przy wykorzystaniu, którego będzie mogła domagać się jego przyznania. Dodatkowo świadczenie to przyznawane jest w warunkach uznania administracyjnego i z wykorzystaniem pojęć niedookreślonych. W art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazuje się, że zasiłek celowy specjalny przyznawany jest w razie wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawodawca nie określa co należy pod tym pojęciem rozumieć, jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że z tego typu sytuacją stykamy się wówczas, gdy w sytuacji osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej ujawni się nowa okoliczność, która we wcześniejszym okresie nie występowała. Takie ujęcie tego pojęcia skutkuje tym, że skarżący błędnie odczytuje wykorzystany tu zwrot. W ocenie skarżącego jego sytuacja jest trudna i w jego ocenie spełnia wskazaną powyżej okoliczność. Takie ujęcie jest formą spojrzenia na ogólną sytuację skarżącego, natomiast przywoływany tu przepis odnosi się do innej sytuacji, a mianowicie odnosi się do takiej, która w życiu danej osoby czy rodziny dopiero się pojawiła i spowodowała, że obecna sytuacja odbiega od tej, która u danej osoby i rodziny była wcześniej. Jak zostało to zaznaczone trudna sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego ma charakter trwały, a tym samym w jego przypadku ona się nie ujawniła jako coś nowego i dotychczas nie występującego. Brak zrozumienia tej okoliczności powoduje, że skarżący w sposób emocjonalny wyraża swoje niezadowolenie z działań podejmowanych przez pracowników pomocy społecznej. Jak było to już powyżej sygnalizowane decyzja o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego. Okoliczność ta posiada istotne znaczenie w kontekście rozpoznawanej sprawy, ponieważ zakres sądowej kontroli takiej decyzji obejmuje weryfikację postępowania dowodowego przeprowadzonego w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego. Natomiast kontroli tej wymyka się kwestia wyboru następstwa prawnego, ponieważ jest to już element przypisany do uprawnień organu administracji publicznej. Zadaniem składu orzekającego jest sprawdzenie jedynie, czy rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie nosi znamion samowoli. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji jak również organ odwoławczy zamieszczają zestawienie dochodów skarżącego oraz wydatków jakie ponosi. Zestawienie takie dokonane zostało w trakcie czynności związanych z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego i dokonane zostało przez osobę pozostającą w stałym kontakcie ze stroną niniejszego postępowania. W świetle takiego ustalenia przyjdzie stwierdzić, że wybór następstwa prawnego w rozpoznawanej sprawie nie jest wyborem swobodnym i samowolnym, lecz ma umocowanie w ustaleniach poczynionych przez uprawnioną do tego osobę. Oznacza to, że rozstrzygnięcie takie ma swoje umocowanie w obowiązujących regulacjach prawnych i nie narusza przepisów prawa, które legły u podstaw jego wydania. Na marginesie niniejszych rozważań przyjdzie zwrócić skarżącemu uwagę, że w pismach kierowanych do organów administracji jak również do sądu administracyjnego nie można obrażać funkcjonariuszy publicznych jak również kwestionować ich kompetencji. O ile zrozumiałe są emocje skarżącego spowodowane negatywnym rozstrzygnięciem, to sytuacja taka nie uprawnia go do formułowania takich stwierdzeń, które są w tych pismach zamieszczane. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.