II SA/Gl 289/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi R.T. (T.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 grudnia 2024 r. nr DS/101657066 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia Dobry Start oddala skargę. Wnioskiem z dnia 5 lipca 2023 r. R. T. (skarżący) wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o przyznanie świadczenia Dobry start na rok szkolny 2023/2024 na dziecko M.T. W dniu 3 sierpnia 2023 r. ZUS poinformował skarżącego o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. W informacji ZUS zawarł również pouczenie o konieczności poinformowania o zmianach, które nastąpiły po złożeniu wniosku i konsekwencjach braku udzielenia takich informacji. Matka dziecka wniosek o świadczenie Dobry start złożyła w dniu 28 sierpnia 2023 r. Do wniosku załączyła oświadczenia, iż dzieci od dnia 1 lipca 2023 r. zamieszkują wyłącznie z nią, pod innym adresem niż ojciec dzieci. Decyzją z dnia 29 września 2023 r. ZUS uchylił skarżącemu prawo do świadczenia Dobry start. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie sprawował faktycznej opieki nad dzieckiem. Od decyzji uchylającej prawo do przedmiotowego świadczenia nie wniósł odwołania. Decyzją z dnia 6 sierpnia 2024 r. nr [...] ZUS stwierdził, że wypłacone skarżącemu w dniu 24 lipca 2023 r. świadczenie Dobry start w kwocie 300,00 zł na dziecko M. T. stanowi nienależnie pobrane świadczenie, o którym mowa w § 29 rozporządzeniu w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu Dobry start. Nienależnie pobrane świadczenie skarżący zobowiązany jest zwrócić łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. W odwołaniu skarżący wyraził niezadowolenie rozstrzygnięcia. Wskazał, że w dniu 29 sierpnia 2023 r. przelał świadczenie Dobry start na rachunek żony. Stwierdził, że żona otrzymała podwójnie wskazane świadczenie - raz od skarżącego, a drugi raz bezpośrednio z ZUS. Do odwołania dołączył kopię przelewu świadczenia na rachunek żony oraz kopie korespondencji z żoną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezes ZUS), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia 23 grudnia 2024 r., utrzymał w mocy decyzję ZUS. W uzasadnieniu stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS, ponieważ świadczenie to przysługuje temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i jako pierwszy złożył wniosek. Wyjaśnił, że wobec uchylenia skarżącemu prawa do ww. świadczenia, wypłacone mu świadczenie Dobry start na rok szkolny 2023/2024, w kwocie 300,00 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie podlegające zwrotowi, o którym mowa w § 29 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu Dobry start. Wskazał, że wniosek o wskazane świadczenie na dziecko M. T. zgłosili oboje rodzice. Skarżący zgłosił wniosek jako pierwszy w dniu 5 lipca 2023 r., a świadczenie Dobry start zostało przyznane skarżącemu zgodnie z wnioskiem w dniu 3 sierpnia 2023 r. Następnie w dniu 28 sierpnia 2023 r. wniosek o świadczenie zgłosiła matka dziecka wskazując, że dziecko mieszka z nią od dnia 1 lipca 2023 r. W celu ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. ZUS, wezwał skarżącego oraz drugiego rodzica do przedłożenia dokumentów potwierdzających osobistą lub naprzemienną opiekę nad dziećmi lub, w przypadku braku takich dokumentów, oświadczenia wskazującego jak sprawowana jest opieka nad dzieckiem. Wobec zgodnego oświadczenia obojga rodziców, że od lipca 2023 r. dziecko zamieszkuje z matką oraz, że to matka sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem ZUS uchylił przyznane skarżącemu świadczenie Dobry start na M. T. Stwierdził, że wobec uchylenia skarżącemu prawa do ww. świadczenia, wypłacone mu świadczenie "Dobry start" na rok szkolny 2023/2024, w kwocie 300,00 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie podlegające zwrotowi, o którym mowa w § 29 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu Dobry start, a podnoszone przez skarżącego w odwołaniu argumenty nie mogą stanowić przesłanki do zmiany decyzji przez Prezesa ZUS. W skardze do WSA w Gliwicach skarżący wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Podkreślił, że jest w trakcie rozwodu. Wyjaśnił dalej, że żona wyprowadziła się z dzieckiem w dniu [...], a od tego samego dnia skarżący ma orzeczoną z jeszcze obecną żoną rozdzielność majątkową - wyrok Sądu Rejonowego w C. sygn. akt [...] z dnia [...] (prawomocny od dnia [...]). Wskazał, że w dniu 29 sierpnia 2023 r. otrzymał drogą mailową żądanie od żony wzywające skarżącego do przelania na jej rachunek bankowy świadczenia Dobry start na rok szkolny 2023/2024. Podkreślił, że w tym samym dniu przelał na konto żony świadczenie, które otrzymał z ZUS, a co za tym idzie matka dziecka otrzymała podwójnie przedmiotowe świadczenie, a mianowicie od skarżącego i bezpośrednio z ZUS. Dodatkowo wskazał, że żona poinformowała go o złożeniu wniosku do ZUS o świadczenie Dobry start"dopiero w dniu 7 października 2023 r. Co więcej mimo kolejnych maili, wezwań do zapłaty wysyłanych drogą pocztową żona nie zwróciła skarżącemu wyłudzonego od niego świadczenia. Skarżący wyjaśnił, że ostatecznie w dniu 27 grudnia wpłacił na konto ZUS nienależnie pobrane świadczenie "Dobry start" mimo, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji, a przelew miał na celu uniknięcie naliczania odsetek. Dodatkowo wskazał, że w dniu 13 stycznia 2025 r. złożył zawiadomienie o popełnieniu przez żonę skarżącego przestępstwa polegającego na oszustwie na jego niekorzyść . Zdaniem skarżącego to jego żona powinna zwrócić nienależnie pobrane świadczenie, gdyż wnioskowała do ZUS o świadczenie Dobry start mimo, że otrzymała je za pośrednictwem skarżącego. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. Podkreślił, że skarżący nie kwestionuje, iż dzieci od 1 lipca 2023 r. zamieszkują wyłącznie z matką. Pomimo tego wystąpił w dniu 5 lipca 2023 r. z wnioskiem o świadczenie, czym wprowadził organ w błąd. Jako rodzic niesprawujący opieki nad dziećmi nie był uprawniony do świadczenie Dobry start, co zostało stwierdzone w prawomocnej decyzji z dnia 29 września 2023 r. Ponadto świadczenie Dobry start na dziecko M. T. otrzymała także matka dziecka. Ustawodawca przewidział konkretną kwotę przysługującą dziecku, nie jest więc możliwe, aby pobierane było świadczenie na dziecko w kwocie wyższej. Kwestia rozliczeń dokonanych między rodzicami dzieci nie stanowi przesłanki do odstąpienia żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 - dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika także z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że decyzje organów pierwszej i drugiej instancji odpowiadają prawu. Zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami przywołanego na wstępie rozporządzenia, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącego w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 grudnia 2024 r. nr DS/101657066, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji stwierdzającej, że wypłacone skarżącemu w dniu 24 lipca 2023 r. świadczenie "Dobry start" na dziecko M. T. stanowi nienależnie pobrane świadczenie oraz zobowiązującej skarżącego do jego zwrotu wraz z odsetkami. Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej w powyżej zakreślonym Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały zgodnie z prawem. Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. - dalej "k.p.a.") oraz powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu Dobry start (Dz.U. z 2021 r. poz. 1092 - dalej "rozporządzenie"). Zgodnie z § 29 ust. 1 rozporządzenia osoba, która pobrała nienależnie świadczenie dobry start, jest obowiązana do jego zwrotu. Natomiast zgodnie z § 29 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia za nienależnie pobrane świadczenie Dobry start uważa się między innymi świadczenie dobry start wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Tytułem wstępu przypomnienia wymaga, że świadczenie z programu Dobry start jest świadczeniem jednorazowym przysługującym, stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia, osobom, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia, tj. 1) rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko; 2) osobom uczącym się - raz w roku, w wysokości 300 zł. Przepisy nie pozwalają zatem na przyznanie prawa do tego świadczenia obojgu rodzicom, za wyjątkiem sytuacji określonej w § 5 ust. 2, w myśl którego w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia dobry start. Poza sporem pozostaje, że wskazana sytuacja nie zachodzi na gruncie rozpoznawanej sprawy. Kwestie związane z nienależnie pobranym świadczeniem Dobry start reguluje, rozporządzenie stanowiąc w ust. 1, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie Dobry start, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie Dobry start uważa się (ust. 2): świadczenie Dobry start wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 1); świadczenie Dobry start wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 2); świadczenie Dobry start wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona do tego świadczenia, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał to świadczenie (pkt 3). Przypomnieć należy, że świadczenie Dobry start jest przyznawane wyłącznie na wniosek. Organy prowadziły postępowania w sprawie świadczenia Dobry start z wniosku skarżącego z dnia 5 lipca 2023 r. oraz wniosku matki dziecka z dnia 28 sierpnia 2023 r. Wobec zgodnego oświadczenia obojga rodziców, że od lipca 2023 r. dziecko zamieszkuje z matką oraz, że to matka sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem ZUS uchylił przyznane skarżącemu świadczenie Dobry start na M. T. Jednocześnie przyznał prawo do tego świadczenia matce dziecka. Sąd zauważa, że skarżący, składając drogą elektroniczną wniosek o przyznanie świadczenia Dobry start i podpisując go podpisem elektronicznym potwierdził, że zapoznał się z pouczeniami zawartymi w końcowej części formularza oraz, że dane podane we wniosku są prawdziwe. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, czy skarżący w istocie zapoznał się z tym pouczeniem. Sąd zauważa, że skarżący, składając drogą elektroniczną wniosek o przyznanie świadczenia Dobry start i podpisując go podpisem elektronicznym potwierdził, że zapoznał się z pouczeniami zawartymi w końcowej części formularza oraz, że dane podane we wniosku są prawdziwe. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, czy skarżący w istocie zapoznał się z tym pouczeniem. Podpisując wniosek, potwierdził, że zapoznał się z całą jego treścią, w tym z pouczeniami, a co za tym idzie powinien był wziąć pod uwagę prawne konsekwencje tego, że w dacie złożenia wniosku o świadczenie Dobry start, a w szczególności przyznania mu wnioskowanego świadczenia dziecko znajdowało się pod opieką matki i mieszkało z nią pod innym adresem. Również w informacji ZUS z dnia 3 sierpnia 2023 r zawarto pouczenie o konieczności poinformowania organu o zmianach, które nastąpiły po złożeniu wniosku i konsekwencjach braku udzielenia takich informacji. Skarżący zaniechał poinformowania organu o tej zmianie, a zatem wprowadził organ w błąd. Wobec powyższego zauważyć należy, że na dzień wnioskowania i wypłaty świadczenia Dobry start skarżącemu nie istniały podstawy do jego przyznania, z przyczyn wskazanych powyżej. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2021 r. I OSK 460/21, zgodnie z którym do przesłanek uznania świadczenia Dobry start za nienależnie pobrane nie należą świadomość beneficjenta świadczenia co do pobrania nienależnego świadczenia, ani wina w doprowadzeniu do pobrania takiego świadczenia. Przesłanki winy czy świadomości nienależności pobieranego świadczenia nie zostały ujęte w przepisie § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż ustawodawca w odniesieniu do ww. regulacji uznał za istotną jedynie przesłankę obiektywną w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia mimo braku prawa do tego świadczenia. Ustawodawca natomiast wyeliminował przesłankę subiektywną w postaci świadomości świadczeniobiorcy przy ustalaniu świadczenia nienależnie pobranego, zatem rozróżnienie pomiędzy świadczeniem nienależnym a świadczeniem nienależnie pobranym związane z kwestią zawinienia, nie znajduje odniesienia do okoliczności o charakterze obiektywnym. Jak wynika z § 31 ust. 3 i 9 rozporządzenia od kwot nienależnie pobranego świadczenia Dobry start, od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Organy prawidłowo uznały, iż skarżący obowiązany jest do ich zapłaty. Nie miały również podstaw do uwzględnienia wzajemnych rozliczeń między rodzicami dziecka . W ocenie Sądu organy dokonały prawidłowej wykładni obowiązujących przepisów prawa, w szczególności § 29 rozporządzenia oraz prawidłowego zastosowania przepisów postępowania określających zasady związane z gromadzeniem dowodów, ich oceną oraz uzasadnieniem decyzji. Wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne zostały należycie wyjaśnione, wnioski przedstawione przez organy korespondują z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, zachowując charakter wniosków logicznych i poprawnych. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasatoryjnych. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji - oddalił skargę. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.