II SA/Gl 29/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant starszy referent Magdalena Jankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie aktów stanu cywilnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w T. z dnia [...]r. nr [...], a ponadto postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. z dnia [...]r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia [...] 2006 roku A. M. zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w P. o zmianę swojego nazwiska z obecnego M. na nazwisko rodowe jego babci – von B.. Pismem z dnia [...] 2006 roku zmodyfikował swój wcześniejszy wniosek wskazując, że domaga się zmiany nazwiska na nazwisko B.. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w P. orzekł o zmianie nazwiska z "M." na "B.", odstępując od uzasadnienia tego rozstrzygnięcia na zasadzie art. 107 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa). Decyzja ta stała się ostateczna. Pismem z dnia [...] 2006 roku obecnie skarżący A. B. zwrócił się do Wydziału Spraw Obywatelskich [...] Urzędu Wojewódzkiego z prośbą o udzielenie informacji, czy i w jakim trybie możliwe jest dodanie do nazwiska partykuły "von". W odpowiedzi na to pismo Zastępca Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich, pismem z dnia [...] 2006 roku poinformował skarżącego, że jest taka możliwość w przypadku, gdy przodkowie nosili nazwisko z partykułą "von". Wskazał ponadto na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1998 roku, sygn. akt I CKU 204/97 potwierdzające takie stanowisko. Pouczył także skarżącego, że w celu dokonania takiej zmiany powinien zwrócić się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w miejscu sporządzenia aktu celem jego sprostowania. Wnioskiem z dnia [...] 2006 roku, zatytułowanym "wniosek o dokonanie sprostowania w nazwisku" skarżący zwrócił się ponownie do Urzędu Stanu Cywilnego w P. o "wprowadzenie zmiany w nazwisku – przez wprowadzenie partykuły >von<". Na uzasadnienie wskazał, że nazwisko w takim brzmieniu nosili jego przodkowie. Do wniosku dołączył odpisy aktów stanu cywilnego potwierdzające taki stan rzeczy. Postanowieniem z dnia [...] roku, Nr [...], Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w P., w oparciu o art. 65 § 1 kpa przekazał wniosek skarżącego do Urzędu Stanu Cywilnego w T., jako właściwemu do załatwienia sprawy. Rozpoznając wniosek skarżącego "o sprostowanie nazwiska" Kierownik USC w T. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], odmówił sprostowania nazwiska z "B." na "von B." w akcie urodzenia Nr [...]. Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 roku – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2004 roku, Nr 161, poz. 1688). W uzasadnieniu organ stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki do sprostowania nazwiska. Odnosząc się do powołanego przez skarżącego postanowienia Sądu Najwyższego organ wskazał, że nie znajduje ono zastosowania w sprawie prostowania błędów w trybie administracyjnym. Załączone do wniosku dokumenty nie mają natomiast w tej sprawie wartości dowodowej. W odwołaniu od tej decyzji skarżący zwrócił się o pozytywne załatwienie jego wniosku. Powołał się na pismo Wydziału Spraw Obywatelskich [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] 2006 roku, które spowodowało po jego stronie przyczynę zainicjowania niniejszego postępowania. Poza wcześniej podnoszonymi okolicznościami uzasadniającymi dodanie do nazwiska partykuły "von", skarżący wskazał, że nie ma ona związku z noszonym tytułem lecz stanowi integralną część nazwiska. Rozpoznając to odwołanie Wojewoda [...] zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podzielił przy tym stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji Kierownika USC w T.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący powtórzył swoje wcześniejsze argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Wskazał ponadto, że w istocie domagał się nie sprostowania aktu urodzenia lecz zmiany nazwiska polegającej na dodaniu partykuły "von". Zarzucił, że na wszystkich etapach postępowania nie był należycie i wyczerpująco informowany o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na wynika sprawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał, że zmiana nazwiska może nastąpić wyłącznie na wniosek zainteresowanego w trybie art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 roku o zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz.U. z 2005 roku, Nr 233, poz. 1992). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie są w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem, albowiem wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie zauważyć przyjdzie, że organy obu instancji słusznie przyjęły, iż sprostowanie aktu stanu cywilnego poprzez dodanie partykuły "von" do nazwiska w trybie art. 28 i nast. Prawa o aktach stanu cywilnego na drodze postępowania administracyjnego w tej konkretnej sprawie nie jest możliwe. Nie zostały bowiem spełnione przesłanki uzasadniające sprostowanie aktu w tym trybie. Błędnie natomiast organy przyjęły, że zainicjowane przez skarżącego postępowanie administracyjne jest postępowaniem o sprostowanie jego aktu urodzenia. Co prawda sam skarżący zatytułował swój wniosek jako "wniosek o sprostowanie" jednakże z jego treści wynika, iż w istocie chodziło mu o przeprowadzenie takiego postępowania, w wyniku którego będzie nosił nazwisko "von B.". W takiej sytuacji obowiązkiem organu, do którego został wniosek skierowany (w tym przypadku Kierownika USC w P.) było ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości treści żądania skarżącego. W ocenie Sądu skarżącemu chodziło o dokonanie zmiany nazwiska, a nie o sprostowanie treści aktu urodzenia. Świadczy o tym cały materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. W szczególności taka intencja skarżącego wynika już z pierwotnego wniosku o zmianę nazwiska. Co prawda w tamtym postępowaniu skarżący zmodyfikował swój wniosek, a decyzja kończąca tamto postępowanie odpowiadała jego zmodyfikowanemu żądaniu, jednakże nie było żadnych przeszkód prawnych, aby skarżący po raz kolejny wystąpił o zmianę nazwiska. Również do takiego wniosku należało dojść analizując treść wystąpienia skarżącego do Wydziału Spraw obywatelskich [...] Urzędu Wojewódzkiego. Wreszcie, jak już wyżej wskazano, z treści samego wniosku wynika intencja skarżącego, a dodatkowo została ona potwierdzona w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje również informacja udzielona skarżącemu w piśmie Zastępcy Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich z dnia [...] 2006 roku, a w szczególności zawarte w tym piśmie błędne pouczenie. Jedna z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, to określona w art. 9 kpa zasada udzielania informacji. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ta zasada winna była znaleźć swój wyraz w kontrolowanym postępowaniu poprzez wskazanie skarżącemu już na samym początku, że właściwym trybem dla osiągnięcia zamierzonego celu nie jest tryb sprostowania aktu w oparciu o przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego lecz tryb zmiany nazwiska na zasadach określonych w ustawie o zmianie imion i nazwisk. Jeżeli nawet organy miały w tym zakresie wątpliwości co do rzeczywistej treści żądania, choć z wyżej wskazanych przyczyn wątpliwości tych mieć nie powinny, to ich obowiązkiem było wezwanie skarżącego do sprecyzowania żądania z jednoczesnym poinformowaniem go o skutkach, jakie mogą z tego wynikać. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak również z treści odpowiedzi na skargę organ odwoławczy nie neguje możliwości posługiwania się nazwiskiem obcojęzycznym z partykułą "von". Wskazuje jedynie na konieczność uzasadnienia ubiegania się przez stronę o takie nazwisko (art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk). W niniejszej sprawie zasadność taka została potwierdzona ostateczną decyzją Kierownika USC w P. z dnia [...] roku. Ponadto skarżący w niniejszym postępowaniu przedłożył dodatkowe dokumenty, które winny były zostać ocenione przez organy na gruncie powołanych przepisów ustawy o zmianie imion i nazwisk. Jako pomocne w dokonaniu tych ustaleń uznać przyjdzie także powoływane w toku postępowania postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1998 roku. Jakkolwiek zapadło ono w sprawie o sprostowanie aktów stanu cywilnego w postępowaniu sądowym, jednakże jego teza oraz zasadnicze motywy znajdą również zastosowanie w postępowaniu o zmianę nazwiska. Przedstawione wyżej rozważania przemawiają zatem za koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a. w związku z naruszeniem przez organy orzekające art. 9 kpa. W ramach dokonanej przez Sąd kontroli postępowania w trybie art. 135 p.s.a. koniecznym było także uchylenie postanowienia Kierownika USC w P. o przekazaniu sprawy według właściwości. Postanowienie to było bowiem wiążące dla organu, któremu sprawa została przekazana. Tymczasem właściwość organu w sprawie o zmianę nazwiska wynika z art. 8 ustawy o zmianie imion i nazwisk. W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania na podstawie art. 200 p.s.a.