II SA/Gl 291/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie legalności budowy obiektu budowlanego w kwestii sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2016 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2016 r. W dniu 25 kwietnia 2016 r. J. W. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W treści tego formularza oświadczył, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, w skład jego majątku wchodzi budynek mieszkalny o pow. 82,87 m2 oraz działka budowlana o pow. 1288 m2 (w użytkowaniu wieczystym). Wnioskodawca zadeklarował, że posiada długoterminową lokatę rentierską oraz obligacje skarbowe, a także samochód osobowy marki [...] z [...]r. o wartości około 60.000 zł, zaś źródłem jego dochodu jest emerytura w wysokości 1.870 zł netto miesięcznie. Nadto wywiódł, iż obciążające go opłaty stałe (zakup energii elektrycznej, usług telekomunikacyjnych, ogrzewania, dostaw wody oraz gazu) kształtują się na poziomie około 1.000 zł, a do tego dochodzą wydatki na leczenie oraz rehabilitację oraz pozostałe koszty związane z utrzymaniem się. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 r. starszy referendarz sądowy zwolnił skarżącego z wpisu od skargi oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 9 września 2016 r. Sąd oddalił skargę w niniejszej sprawie. W dniu 16 września 2016 r. J. W. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy wywodząc, że o ile jego dochód nie uległ zasadniczo zmianie (wzrósł zaledwie o 3,79 zł), to wzrosły ponoszone przez niego koszty utrzymania, a to w wyniku konieczności ponoszenia wydatków na rehabilitację, którą z uwagi na wyczerpanie środków w ramach kontraktów z Narodowym Funduszem Zdrowia musi odbywać odpłatnie. W dniu 22 listopada 2016 r. skarżący nadesłał kolejny urzędowy formularz "PPF", w którym zasadniczo powtórzył oświadczenia dotyczące swojego stanu majątkowego, na które powołał się we wcześniej złożonym formularzu z dnia 25 kwietnia 2016 r. Określił przy tym swój dochód netto na 1.873,79 zł (większy o 3,79 zł niż poprzednio), z kolei sumaryczną wysokość kosztów stałych zadeklarował jako 1.221,01 zł (około 150 zł mniej niż poprzednio), zaznaczając jednak, iż kwota ta nie obejmuje wydatków "związanych z zaspokajaniem podstawowych funkcji życiowych jak koszty zakupu paliwa, środków czystości itp. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2016 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że ewentualne zwolnienie skarżącego z pozostałych kosztów związanych z niniejszym postępowaniem oraz ustanowienie dla niego adwokata z urzędu stanowiłoby odstąpienie od oceny sformułowanej w postanowieniu z dnia 8 czerwca 2016 r., a to byłoby możliwe tylko w przypadku zmiany okoliczności stanowiących przesłankę rozstrzygnięcia podjętego w pkt 2 tego aktu, co oznaczać musiałoby pogorszenie położenia wnioskodawcy w tych aspektach, które mają znaczenie z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. Zdaniem rozpoznającego wniosek nie można było przyjąć, aby w powyższym zakresie doszło do zmian, które mogłyby uzasadniać pozytywne rozstrzygnięcie żądania strony. Skarżącemu wyjaśniono, że jego stan posiadania nie pozwala na zakwalifikowanie go do osób ubogich, co wyklucza zwolnienie go z pozostałych kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego adwokata, albowiem godziło by to w zasadę równego traktowania wszystkich stron postępowań sądowych. Niewątpliwie bowiem posiadany majątek umożliwia mu wygospodarowanie środków finansowych na pokrycie wspomnianych kosztów bez ryzyka uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu (np. poprzez pozyskanie tych środków z posiadanej lokaty rentierskiej bądź ze sprzedaży obligacji albo działki budowlanej). Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł przede wszystkim, że zaoszczędzenie około 150 zł miesięcznie wynika z drastycznego zmniejszenia zużycia energii elektrycznej i nieco tańszego dostawcy usługi internetowej. Wskazał, że na każdym kroku szuka oszczędności, aby ograniczyć pożyczki rodzinne, które coraz trudniej jest mu zwracać z czasowo dostępnych odsetek z lokaty rentierskiej ze względu na spadek oprocentowania. Skarżący nie zgadza się również, aby wydawać i ewentualnie stracić bezpowrotnie tak znaczną kwotę pieniędzy, likwidacja oszczędności zrodziłaby znaczne straty finansowe i takie przedsięwzięcie dopuszcza jedynie w przypadku konieczności ratowania swojego zdrowia i życia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach , zważył co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim wskazać należy, że w niniejszej sprawie kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy była już przedmiotem rozpoznania. A zatem zgodzić się należy ze stanowiskiem starszego referendarza sądowego wyrażonym w postanowieniu z dnia 6 grudnia 2016 r., iż niniejszy wniosek skarżącego należało rozpoznać z uwzględnieniem faktu, iż w tej samej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 r. zwolniono go z wpisu od skargi, odmawiając równocześnie zwolnienia z pozostałych kosztów sądowych jak również ustanowienia adwokata. Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 8 czerwca 2016 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje art. 165 p.p.s.a., ale tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Gdy chodzi o zmianę okoliczności faktycznych to zmiana powinna być tego rodzaju, aby wpływała w istotny sposób na sytuację materialną strony i jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tymczasem skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby nastąpiła istotna zmiana jego sytuacji osobistej i majątkowej, która powodowałaby brak możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika. Treść ponownie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie odbiega od treści pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nadal uzyskuje dochód w kwocie niemal identycznej co poprzednio. Jakkolwiek przy tym wnioskujący powoływał się na wzrost kosztów utrzymania spowodowany koniecznością pokrycia wydatków związanych z odpłatną rehabilitacją, to jednak nie podał żadnych konkretnych danych dotyczących przedmiotowych wydatków, a przeciwnie, sam wskazał, że wysokość tych kosztów "jest mu obecnie nieznana". Przede wszystkim jednak skarżący posiada majątek o znacznej wartości, w tym - poza zamieszkiwanym domem - działkę budowlaną o pow. 1.288 m2, długoterminową lokatę rentierską oraz obligacje skarbowe, a także nowy, dobrej klasy samochód osobowy marki [...] (rok prod. [...]r.). Tymczasem instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Skarżącego, biorąc pod uwagę wysokość jego oszczędności, nie można natomiast uznać za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wprawdzie dochód skarżącego w istocie jest niewielki, jednakże kluczowe znaczenie dla przedmiotowej sprawy ma fakt, iż posiada on oszczędności w kwocie 30 000 zł, która to kwota bez wątpienia pozwala mu na poniesienie kosztów niniejszego postępowania i to w pełnej wysokości. Sam fakt posiadania tak znacznej kwoty stanowi podstawę do uznania, iż w sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Szczególnie jeśli pod uwagę wziąć fakt, iż oszczędności te nie są przeznaczone, na cel ważny życiowo. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 165 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.