II SA/Gl 293/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. J. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 9 września 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 293/16 o oddaleniu wniosku skarżącego M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. J. i K. J. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wykonania określonych robót budowlanych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 9 września 2016 r. Sygn. akt II SA/GI 293/16 Postanowieniem z dnia 9 września 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia fachwego pełnomocnika, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podała, że wspólnie z żoną i dwójką dzieci prowadzi gospodarstwo domowe, a w skład majątku jego rodziny wchodzi również lokal mieszkalny o pow. 40 m2, stanowiący własność córki skarzącego. W skład majątku rodziny strony wchodzą środki pieniężne (lokata) w wysokości 4.000 zł oraz samochód osobowy marki [...] r., o wartości około 6.000 zł. Skarżąca jest osobą bezrobotną, natomiast skarżący otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2700 zł netto miesięcznie. Dodatkowo rodzina otrzymuje wsparcie na jedno dziecko z programu 500+. Wnioskodawca podał, że bieżące koszty utrzymania kształtują się na poziomie około 1400 zł miesięcznie, a w ich skład wchodzą: czynsz za mieszkanie (1000 zł), usługi telekomunikacyjne (około 200 zł), opłaty za energię elektryczną (około 200 zł). Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca nadesłał szereg dokumentów dotyczących jego dochodów oraz poziomu i struktury wydatków. Wynika z nich, ż ponosi on opłaty związane z utrzymaniem dwóch lokali mieszkalnych (w C. oraz z W.), rachunki za energię elektryczną wynoszą 186,07 zł; rachunek za internet i TV kablową – 129 zł; opłaty za usługi elekomunikacyjne w lokalu w C. – 161 zł. Z zaświadczenia wystawionego przez pracodawcę skarżącego wynika, że średnie wynagrodzenie za okres ostatnich trzech miesięcy wynosi 3219 zł netto miesięcznie. Referendarz wskazał, że na obecnym etapie postępowania skarżących obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, co w zestawieniu z dochodami rodziny skarżącego – wynoszącymi 3719 zł miesięcznie nie jest kwotą, której wygospodarowanie zachwiałoby sytuacją materialną jego bliskich. Co więcej, trudno uznać, że rodzina dysponująca zasobami pieniężnymi w wysokości 4.000 zł (lokata) powinna oczekiwać wsparcia ze strony Państwa i zwolnienia z daniny publicznoprawnej w sytuacji, w której sama jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. W ustawowym terminie skarżący wnieśli sprzeciw od postanowienia z dnia 9 września 2016 r. domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący rozwiązali umowę z reprezentującym ich pełnomocnikiem, podniesiono także, że nigdy nie czerpali korzyści finansowych z mieszkania córki, natomiast posiadana przez nich lokata w wysokości 400 zł, jest od wielu lat przeznaczona na dzieci. Sprzeciw wniesiony przez skarżącą K. J. będzie przedmiotem odrębnego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia fachowego pełnomocnika oraz zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu skarżący M. J. nie wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącego uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przezeń wniosku, albowiem jego sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnionym było zwolnienie go od kosztów sądowych i przyznanie fachowego pełnomocnika. M. J. wraz z żoną uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości około 3.719 zł, natomiast jego stałe miesięczne wydatki kształtują się na poziomie 1.400 zł. W świetle powyższego zestawienia nie sposób uznać, że sytuacja materialna skarżącego jest na tyle ciężka, aby koniecznym było przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zadeklarowany przez skarżącego miesięczny dochód rodziny nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów postępowania. Przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, powinien on umożliwiać nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Stały dochód pozwala bowiem na zaplanowanie wydatków, w tym również tych, dotyczących toczącego się przed sądem postępowania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ----------------------- Sygn. akt II SA/GI 293/16