II SA/Gl 301/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 19 grudnia 2024 r. nr SKO.IV/424/890/2024 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia 4 listopada 2024 r. nr [...]. Decyzją z dnia 4 listopada 2024 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy W. (dalej: organ pierwszej instancji), działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 40 ust. 2, art. 106 ust. 1, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 z późn. zm., dalej: u.p.s.), odmówiono R.O. (dalej: Strona, Skarżąca) przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku Strony z dnia 23 września 2024 r. o udzielenie pomocy finansowej w związku z wystąpieniem w okresie 14.09.2024 r. – 15.09.2024 r. na terenie Gminy W. powodzi uznanej za klęskę żywiołową oraz poniesionymi stratami w zakresie: zalania piwnicy. Organ ustalił, iż we wrześniu 2024 r. na obszarze województwa śląskiego - powiatu [...] Gminy W., Rada Ministrów w drodze rozporządzenia wprowadziła stan klęski żywiołowej, stosownie do przepisów ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1897 z późn. zm.). Z przeprowadzonego w dniu 25 września 2024 r. wywiadu środowiskowego wynika, że Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, w nocy z 14 na 15 września 2024 r. została zalana piwnica, uszkodzenia nie spowodowały konieczności ewakuacji oraz nie utrudniły prawidłowego funkcjonowania. Po przywołaniu treści art. 40 ust. 2 u.p.s. organ wyjaśnił, że zasiłek nie musi zostać przyznany każdemu, kto jest właścicielem nieruchomości dotkniętej zdarzeniem losowym lub klęską żywiołową, organ ocenia całokształt sytuacji strony i jej rodziny mającej wpływ na zakres zaspokojenia zgłoszonych potrzeb. Wskazał też, że zasiłek celowy nie ma charakteru odszkodowawczego nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane zdarzeniem losowym lub klęską żywiołową. Zdaniem organu, rodzina Strony z własnych środków jest w stanie pokryć poniesione straty, nadto Strona nie zgłosiła, że pozostały niezaspokojone podstawowe potrzeby życiowe jak brak żywności, wody pitnej. Decyzja została doręczona w dniu 8 listopada 2024 r. Strona w ustawowym terminie (w dniu 13 listopada 2024 r.) wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że odniosła szkody w postaci zalania piwnicy na wysokość 80 cm, w pomieszczeniach tych znajdują się rury, przewody elektryczne, hydrofor, komin. Strona opisała przebieg zdarzenia. Wskazała, że stan po powodzi został zweryfikowany przez rzeczoznawcę PZU. Wobec pozyskanych informacji o możliwości zgłoszenia się do Gminy o pomoc każdej osoby dotkniętej powodzią, jako niezrozumiałe oceniła wykazywanie dochodów (tj. emerytury oraz zasiłku pielęgnacyjnego córki). Odwołująca się zwróciła również uwagę na otrzymaną przez właścicieli budynków sąsiednich pomoc finansową, pomimo że zalania nie osiągały 80 cm jak w przypadku budynku Strony. Podała, że ze względu na sytuację finansową nie jest w stanie przeprowadzić osuszania i remontu piwnicy bez pomocy, obecnie stan piwnicy się pogarsza, a wilgoć zajmuje położone wyżej pomieszczenia. W uzupełnieniu odwołania skierowanym w piśmie z dnia 17 grudnia 2024 r. Odwołująca się wyjaśniła, że z uwagi na wprowadzenie w błąd przez pracownika socjalnego zrezygnowała z ubiegania się o zasiłek powodziowy w kwocie 2.000 zł. Błąd polegał na przekazaniu Stronie informacji, że zasiłek nie przysługuje w przypadku braku ewakuacji. Wskazała, że z tej przyczyny nie może również uzyskać środków w wysokości 1.000 zł na osuszanie piwnicy. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, działając na podstawie art. 2, art. 3 i art. 40 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), decyzją z dnia 14 lutego 2025 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan sprawy, przywołał brzmienie przepisów znajdujących w niej zastosowanie, wskazał na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie objętym postępowaniem oraz przywołał ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji, zwracając uwagę, że część mieszkalna budynku nie została zalana wodą, a zalana piwnica nie stanowi zagrożenia dla życia czy zdrowia członków rodziny. Organ odwoławczy wyjaśnił, że celem wsparcia finansowego nie jest pełna rekompensata powstałych strat, lecz wyłącznie umożliwienie zaspokojenia niezbędnych potrzeb i powrotu do życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a strona jest w pierwszej kolejności zobowiązana do przezwyciężenia trudności we własnym zakresie. W ocenie organu odwoławczego sytuacja materialna i życiowa wskazuje, że Strona ma zabezpieczone podstawowe potrzeby bytowe oraz że posiada możliwości samodzielnego przezwyciężenia powstałej okoliczności wykorzystując swój dochód (m.in. z otrzymanego w dniu 18 listopada 2024 r. ratalnego odszkodowania od ubezpieczyciela). Sytuacja majątkowa i życiowa osoby poszkodowanej ma bowiem istotne znaczenie dla sprawy. W tym zakresie organ odwoławczy przywołał również orzecznictwo sądów administracyjnych na poparcie swojego stanowiska. Końcowo organ zaznaczył, że Strona otrzymała wsparcie w postaci zasiłku powodziowego i powinna wykorzystać swoje zasoby i możliwości. Decyzja została doręczona w dniu 23 grudnia 2025 r. Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc (w dniu 21 stycznia 2025 r.) skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu skargi ponownie przedstawiła przebieg zdarzenia oraz powstałe szkody. Wskazała: "złożyłam wniosek o zasiłek powodziowy w kwocie 2.000 zł i celowy powodziowy w kwocie 8.000 zł". Podkreśliła, że argumentacja organu odwoławczego, co do możliwości samodzielnego stopniowego pokrywania kosztów naprawy przez Skarżącą jest niezasadna z uwagi na wydatki związane z wyżywieniem, lekami, opłatami za prąd i wodę. Zwróciła uwagę, że wilgoć z piwnicy przenosi się na strefę mieszkalną i zagraża zdrowiu rodziny. Podała, że również wniosek o zasiłek celowy dodatkowy na osuszanie piwnicy w wysokości 1.000 zł nie został uwzględniony przy zastosowaniu tej samej argumentacji. Wskazała, że pomimo, że nie mogła zabezpieczyć się przed stanem klęski żywiołowej, nie otrzymała żadnej pomocy od organu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ponadto podało, iż postanowieniem z dnia 7 lutego 2025 r. nr [...] organ odwoławczy sprostował w decyzji omyłkę na str. 2 (dane osobowe) oraz na str. 5 poprzez wykreślenie zdania "Strona otrzymała wsparcie finansowe od organu I instancji w postaci zasiłku powodziowego i powinna wykorzystać swoje zasoby i możliwości". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Sądy administracyjne nie orzekają bowiem merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła do uznania, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 tej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 ust. 2 u.p.s.). Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (art. 40 ust. 3 u.p.s). Dostrzec należy jednak, iż z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, że Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego w związku ze szkodami poniesionymi na skutek powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. Jak wskazała: "zwracam się z uprzejmą prośbą o przyznanie zasiłku powodziowego i remontowego w związku z odniesieniem szkód na skutek powodzi spowodowanej intensywnymi opadami deszczu w dniach 13 i 14.09.2024 r." (wniosek z dnia 22 września 2024 r., karta nr 1 akt administracyjnych), "precyzując wniosek złożony w dniu 23 września 2024 r. o przyznanie zasiłku powodziowe i remontowego wnioskuję o pomoc doraźną w związku z powodzią" (oświadczenie Skarżącej z dnia 25 września 2024 r., karta nr 6 akt administracyjnych). Podobnie w treści skargi podkreśliła: "złożyłam wniosek o zasiłek powodziowy w kwocie 2.000 zł i celowy powodziowy w kwocie 8.000 zł". Tego typu zasiłek może być przyznany na podstawie przepisów ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r., poz. 1473). Zgodnie z brzmieniem art. 69a tej ustawy (obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji), zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w kwocie 8 tys. zł, jest przyznawany jako pomoc doraźna osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej i nie podlega zwrotowi. Przepis art. 69c stanowi natomiast, że w przypadku gdy zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej na pomoc doraźną, został wypłacony w kwocie niższej niż określona w art. 69a, wypłaca się wyrównanie na podstawie decyzji wydanej z urzędu. Przepisów art. 10 i art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego nie stosuje się (ust. 1). Kwotę wyrównania stanowi różnica między wypłaconym zasiłkiem celowym na pomoc doraźną, a kwotą, o której mowa w art. 69a (ust. 2). Przywołane regulacje art. 69a i art. 69c zostały dodane na mocy art. 19 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2024 r., poz. 1717), zaś w art. 41 ustawy zmieniającej z dnia 21 listopada 2024 r., unormowano, iż przepis art. 69a ustawy zmienianej w art. 19 stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego jako pomocy doraźnej, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu. Gminami poszkodowanymi w wyniku wystąpienia powodzi we wrześniu 2024 r., na terenie których stosuje się szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi, są- w województwie śląskim - wszystkie gminy położone m.in. na terenie powiatu [...], a więc i Gmina W., w której zamieszkuje Skarżąca (§ 2 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wykazu gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r., oraz rozwiązań stosowanych na ich terenie, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1859, wydanego na podstawie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, tekst jedn. Dz. U. z z2024 r., poz. 654 z późn. zm.). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, na gruncie rozpoznawanej sprawy organ nie rozważył nawet możliwości zastosowania przywołanych wyżej regulacji, w szczególności art. 69a ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw. Z tej przyczyny konieczne stało się uchylenie zapadłych w sprawie decyzji. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej powinien jednoznacznie określić przedmiot wnioskowanej pomocy, następnie ustalić czy w sprawie zaistniały przesłanki do przyznania świadczenia, a wydając rozstrzygnięcie uzasadnić swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. decyzję ją poprzedzającą.