II SA/Gl 31/25
WyrokWSA w Gliwicach2025-08-05
Skład orzekający: Tomasz Dziuk, Beata Kalaga-Gajewska, Aneta Majowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ nadzoru budowlanego prawidłowo nałożył na inwestora obowiązek sporządzenia i przedłożenia projektu budowlanego zamiennego w sytuacji, gdy w trakcie budowy doszło do istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego, w tym zmiany sposobu użytkowania budynku i zwiększenia jego parametrów?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy nadzoru budowlanego prawidłowo zastosowały przepisy Prawa budowlanego dotyczące istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. W sytuacji, gdy w trakcie budowy doszło do znaczących zmian w parametrach obiektu (powierzchnia zabudowy, długość, szerokość) oraz zmiany sposobu użytkowania budynku z jednorodzinnego na wielorodzinny, nałożenie obowiązku przedłożenia projektu budowlanego zamiennego było uzasadnione. Sąd podkreślił, że postępowanie w sprawie istotnych odstępstw jest odrębną procedurą od postępowania legalizacyjnego dotyczącego samowoli budowlanej.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji nakładającej na inwestora obowiązek sporządzenia projektu budowlanego zamiennego w związku z istotnymi odstępstwami od zatwierdzonego projektu budowlanego. Odstępstwa te obejmowały zwiększenie powierzchni zabudowy, długości i szerokości budynku oraz zmianę sposobu użytkowania z jednorodzinnego na wielorodzinny. Inwestor zarzucał organom naruszenie przepisów proceduralnych i brak uwzględnienia projektów zamiennych wykonanych w toku budowy, a także wniósł o zastosowanie uproszczonej legalizacji. Organy uznały, że doszło do istotnych odstępstw od projektu budowlanego, a sytuacja nie kwalifikuje się do uproszczonej legalizacji.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi J.C. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 30 października 2024 r. nr WINB-WOA.7721.261.2024.DS w przedmiocie obowiązku przedłożenia projektu budowlanego zamiennego oddala skargę.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowalnego w Z. (dalej w skrócie: "organ I instancji") decyzją z dnia 3 lipca 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 51 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. jedn. Dz.U z 2024 r. poz. 725, obecnie t. jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 418, dalej: "pr.b."), nałożył na inwestora J. C. (dalej: "skarżący") obowiązek sporządzenia i przedstawienia w terminie do dnia 31 grudnia 2024 r. projektu budowlanego zamiennego budynku mieszkalnego wielorodzinnego, usytuowanego na działce nr [...] i nr [...] (błąd w oznaczeniu numeru drugiej działki - prawidłowy to [...], dopisek Sądu) w L., przy ulicy [...], obejmującego zakresem projekt zagospodarowania terenu sporządzony na aktualnej mapie do celów projektowych wraz z projektem architektoniczno-budowlanym budynku, uwzględniającym dokonane zmiany w zakresie zwiększenia powierzchni zabudowy budynku, szerokości i długości budynku oraz zmiany sposobu użytkowania budynku mieszkalnego jednorodzinnego na budynek mieszkalny wielorodzinny. Wskazał również, że projekt powinien uwzględniać konieczność dostosowania wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z przepisami technicznymi ujętymi w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225), a nadto być sporządzony przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia do projektowania i będącą aktywnym członkiem izby samorządu zawodowego, jak i powinien uwzględniać warunki określone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dla obszarów oznaczonych jako MN - tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej w gminie L., zatwierdzonym uchwalą Rady Gminy L. z dnia [...] r., nr [...] (dalej: "m.p.z.p"). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że w dniu 17 kwietnia 2024 r. przeprowadzono oględziny, które wykazały, że na terenie działki znajduje się trzykondygnacyjny budynek mieszkalny o konstrukcji murowanej, fundamencie żelbetowym i dachu dwuspadowym. Roboty budowlane rozpoczęte zostały w oparciu o decyzję Naczelnika Gminy z dnia 11 lipca 1988 r., nr [...] (dalej: "decyzja z 1988 r."), w której udzielono pozwolenia na dobudowę garażu z częścią mieszkalną do istniejącego budynku usytuowanego na terenie działki nr [...]. Skarżący zgłosił zakończenie budowy w dniu 19 grudnia 2011 r. Z kolei w 2017 r., w budynku wydzielono 3 samodzielne lokale, tj. lokal nr [...] na parterze, lokal nr [...] na I piętrze, lokal nr [...] na poddaszu budynku. W trakcie budowy budynku na działce nr [...] wykonano 3 otwory drzwiowe, które stanowią przejście do budynku mieszkalnego posadowionego na działce nr [...], których decyzja z 1988 r. nie przewidywała. Zgodnie z projektem bryła budynku na działce nr [...] miała stanowić samodzielny obiekt wybudowany w granicy z budynkiem na działce nr [...]. Organ I instancji w konsekwencji zauważył, że w związku z wykonaniem otworów drzwiowych doszło do zmiany zamierzonego sposobu użytkowania budynku mieszkalnego jednorodzinnego na budynek mieszkalny wielorodzinny. Ponadto ustalono, że bryła budynku na działce nr [...] zgodnie z projektem powinna mieć 6,92 m x 14,40 m, a obecnie wymiary budynku wynoszą 8,18 m x 15,14 m. Projektowana wysokość budynku w kalenicy powinna wynosić 9,40 m, a jest 11,87 m. Organ I instancji podał, że w dniu 18 kwietnia 2024 r. skarżący dostarczył projekt rozbudowy budynku mieszkalnego w L. na działce nr [...], który nie został zatwierdzony przez Starostę [...]. W świetle powyższego budynek mieszkalny położony na działce nr [...] został wykonany w sposób istotnie odbiegający od udzielonego pozwolenia. Powierzchnia zabudowy winna wynosić 99,65 m², a jest 120,70 m², co daje różnicę 21,05 m² (wartość 5% względem projektowanej wartości wynosi 21,05 m² x 0,05 = 1,05 m², różnica 21,05 m² stanowi wartość 21,00 % względem wartości projektowanej 99,65 m²). Z kolei, długość budynku winna wynosić 6,92 m, natomiast obecnie wartość ta wynosi 8,18 m (różnica pomiędzy projektowaną długością z zastanym stanem wynosi 1,26 m, wartość 2% projektowanej wartości wynosi 6,92 m x 0,02 = 0,14 m, a różnica wynosząca 1,26 m stanowi wartość 18,00% względem wartości projektowanej 6,92 m). Szerokość budynku winna wynosić 14,40 m, a obecnie stanowi 15,14 m (różnica pomiędzy projektowaną długością z zastanym stanem wynosi 0,74 m, wartość 2% projektowanej wartości wynosi 14,40 m x 0,02 = 0,29 m, różnica wynosząca 0,74 m stanowi wartość 5,10% względem wartości projektowanej 14,40 m). Organ I instancji wywiódł, że faktyczna powierzchnia zabudowy przekracza przyjęte w projekcie wartości o ponad 5%. Różnica pomiędzy projektowaną długością i szerokością a istniejącą przekracza dopuszczalne 2%. Nadto, w związku z wykuciem przejść pomiędzy dwoma budynkami na działce nr [...] i nr [...], należy zakwalifikować ten obiekt jako jeden budynek wielorodzinny, w którym wydzielono 5 lokali mieszkalnych - trzy w budynku na działce nr [...] oraz dwa w budynku na działce nr [...]. Otwory drzwiowe wykonano w toku budowy, zatem już wówczas dopuszczono się istotnych zmian w zakresie zamierzonego sposobu użytkowania budynku na działce nr [...].
Skarżący pismem z dnia 24 lipca 2024 r. złożył odwołanie od powyższej decyzji, której zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a., poprzez niedokładne ustalenie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, w szczególności dokładnego charakteru obiektu, oraz czy projekty zamienne wykonane w toku budowy są zgodne z aktualnym jego stanem, a także niezastosowanie przez organ I instancji procedury uproszczonej legalizacji, o której mowa w art. 49f pr.b. Wniósł o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie i przekazanie organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołania podał, że organ I instancji dokonał swoich ustaleń jedynie na podstawie oględzin i pierwotnego projektu, który uległ zmianie na etapie realizacji inwestycji. Projekt zamienny przewidywał już bowiem otwory drzwiowe i zmianę całej bryły budynku, który został wzniesiony do 1999 r., a po tej dacie nastąpiło jedynie jego formalne oddanie do użytku, dlatego zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 49f pr.b.
Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "organ II instancji") decyzją z dnia 30 października 2024 r., nr WINB-WOA.7721.261.2024.DS, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 3 lipca 2024 r. W uzasadnieniu zreferował stan faktyczny sprawy, przytoczył podstawy prawne rozstrzygnięcia, jak też istotę postępowania uregulowanego w art. 50-51 pr.b. akcentując, że celem jest doprowadzenie wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, co należy rozumieć jako stan, w którym wykonane roboty budowlane nie będą pozostawały w kolizji z przepisami prawa, w szczególności z przepisami pr.b. Stwierdził, że roboty budowlane związane z dobudową garażu z częścią mieszkalną do już istniejącego budynku rozpoczęto w 1988 r., bowiem z tej daty istnieje decyzja z 1988 r. o pozwoleniu na budowę (por. akta administracyjne). Zawiadomienie o zakończeniu budowy wpłynęło do organu I instancji w dniu 19 grudnia 2011 r. W związku z długotrwałym okresem prowadzonych robót budowlanych konieczne było ustalenie daty, kiedy doszło do istotnych odstępstw od projektu budowlanego. Analizując zgromadzony materiał dowodowy organ II instancji doszedł do przekonania, że do spornych robót budowlanych doszło w 2010 r. i 2017 r., co potwierdza oświadczenie W. M. (dalej: "uczestnik postępowania"). Wywiódł także, że za takim ustaleniem przemawiają również daty projektów budowlanych. Pierwszy, z miesiąca września 2010 r., dotyczy rozbudowy budynku mieszkalnego na działce nr [...], a drugi, z dnia 19 stycznia 2017 r., wydzielenia w budynku mieszkalnym trzech samodzielnych lokali mieszkalnych. Oba projekty nie zostały opieczętowane przez właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej. Powyższe ustalenie było niezbędne z uwagi na okoliczność, iż charakter dokonanych w trakcie inwestycji odstępstw od dokumentacji projektowej powinien być oceniany w oparciu o brzmienie przepisów pr.b., obowiązujących w dacie wykonania robót. Następnie odniósł się do pojęcia "istotnego odstąpienia" wskazując, że przepis art. 36a ust. 1 pr.b. wszedł w życie w dniu 24 grudnia 1997 r. i stanowił, że istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę jest dopuszczalne jedynie po uzyskaniu decyzji o zmianie pozwolenia na budowę. Z kolei, art. 36a ust. 5 pr.b. w postaci, która zawiera wskazówki co do tego, jakie odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego należy uznać za istotne, obowiązuje od dnia 31 maja 2004 r. Jednocześnie przepisy przejściowe zawarte w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane (Dz. U. z 2004 r. nr 93 poz. 888) nie obejmowały sytuacji, która polega na tym, że od zatwierdzonego projektu budowlanego odstąpiono przed wejściem jej w życie. Powyższe oznacza to, że definicję istotnych odstępstw od zatwierdzonego decyzją o pozwoleniu na budowę projektu budowlanego, zawartą w art. 36a ust 5 pr.b., można stosować jedynie do robót budowlanych, które zostały wykonane po dniu 31 maja 2004 r. W związku z powyższym w niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie art. 36a ust. 5 pr.b., bowiem w brzmieniu z 2010 r., jak i aktualnie obowiązującego, przepis ten stanowi, że zmiana charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego (kubatury, powierzchni zabudowy, wysokości, długości, szerokości i liczby kondygnacji) oraz zmiana zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części stanowią istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego. Z tej ogólnej zasady wynika, że roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, a wykonanie istotnego odstępstwa bez uprzedniego uzyskania decyzji stanowi naruszenie art. 50 ust. 1 pkt 4 pr.b. Dodatkowo, dla zmiany udzielonego pozwolenia na budowę istotne znaczenie ma ustalenie jej zakresu i charakteru. Zmiana decyzji w trybie w art. 36a ust. 1 pr.b. jest bowiem dopuszczalna tylko w sytuacji istotnego odstąpienia od zatwierdzonego pierwotnie projektu budowlanego, a w przypadku, gdy zakres zmian prowadzi do powstania zupełnie nowego obiektu, to wówczas uzasadnione jest uzyskanie na jego wybudowanie pozwolenia na budowę, a nie dokonanie zmiany udzielonego wcześniej pozwolenia na budowę. Zmiana decyzji o pozwoleniu na budowę dotyczyć może tylko takich odstępstw, które mają charakter istotny i nie stanowią o przedstawieniu przez inwestora nowego zamierzenia inwestycyjnego. Odnosząc się do ustaleń oględzin (parametry budynku) organ II instancji uznał, że odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego polegały na zwiększeniu powierzchni zabudowy budynku, przez co doszło do zmiany charakterystycznych parametrów obiektu oraz zmiany sposobu użytkowania. Projekt budowlany przewidywał w budynku dwa lokale mieszkalne, z kolei aktualnie znajduje się w nim pięć lokali mieszkalnych, co czyni obiekt budynkiem wielorodzinnym. Organ II instancji wyjaśnił, że w prawie budowlanym nie ustalono maksymalnych "widełek", dotyczących istotnych odstąpień w zakresie charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego. Przedmiotowy budynek nie jest obiektem tożsamym z "pierwotnym" budynkiem, który został powiększony w zakresie charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego o 21,00% powierzchni zabudowy, o 18,00% długości i 5,10% szerokości. Zatem dokonano istotnego odstąpienia w zakresie charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego dotyczących długości i szerokości w zakresie przekraczającym 2% oraz powierzchni zabudowy w zakresie przekraczającym 5%. Art. 50 ust. 1 pkt 4 i art. 51 ust. 1 pkt 3 pr.b. dotyczy nie budowy budynku bez wymaganego pozwolenia na budowę, lecz tylko prowadzonej legalnie budowy, w czasie której dokonano istotnych odstępstw od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę lub przepisach. O odstąpieniu od warunków i ustaleń projektu budowlanego i pozwolenia na budowę, w związku z art. 36a pr.b., można jednak mówić tylko wówczas, gdy zachodzi tożsamość obiektu oznaczonego w tym pozwoleniu i obiektu, którego odstępstwa dotyczą. Nie można stwierdzić, że doszło do odstępstw od projektu i pozwolenia na budowę, gdy wybudowano całkiem inny obiekt, choćby jego przeznaczenie było podobne, czy nawet identyczne. Organ II instancji analizując projekt rozbudowy budynku mieszkalnego z miesiąca września 2010 r. uznał, że nie został on zatwierdzony przez właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej, co przesądza o wykonaniu robót budowlanych z istotnymi odstępstwami od zatwierdzonego projektu budowlanego, a to z kolei skutkuje koniecznością przedłożenia projektu budowlanego zamiennego (por. art. 34 ust. 4a pr.b.). Odnosząc się do niezastosowania art. 49f pr.b. wyjaśnił, że uproszczone postępowanie legalizacyjne może zostać wszczęte wyłącznie w stosunku do obiektów budowlanych powstałych nielegalnie. Przedmiotowy obiekt budynku wielorodzinnego nie stanowi przypadku samowoli budowlanej, bowiem powstał na podstawie decyzji z 1988 r., lecz w trakcie wykonanych robót budowlanych doszło do istotnych odstępstw od zatwierdzonego wówczas projektu budowlanego.
Pismem z dnia 4 grudnia 2024 r. skarżący złożył skargę na powyższą decyzję organu II instancji. Zarzucił jej naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i art. 8 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności, w szczególności nieustalenie dokładnego charakteru obiektu budowlanego i nie uwzględnienie projektów zamiennych wykonanych w toku jego budowy. W konsekwencji wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego, organ II instancji powinien sam zwrócić się do Starosty [...] o informację, czy został zatwierdzony projekt rozbudowy budynku oraz, z jakiego powodu to nie nastąpiło.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Dokonana, według tak określonych kryteriów, kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do wniosku, że jest ona prawidłowa.
Zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 3 pr.b. w sytuacji, gdy inwestor istotnie odstąpił od zatwierdzonego projektu budowlanego, właściwy organ nakłada na inwestora obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Nakładając obowiązek przedłożenia projektu budowlanego zamiennego albo wykonania czynności lub robót, o których mowa wyżej, organ jest zobowiązany do określenia terminu jego wykonania. Termin ten jest pozostawiony uznaniu organ. Po upływie terminu, określonego w decyzji o obowiązku przedłożenia projektu budowlanego zamiennego, organ weryfikuje wykonanie obowiązku i w sytuacji jego wykonania, wydaje na podstawie art. 51 ust. 4 pr.b. decyzję w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na wznowienie robót budowlanych albo - jeżeli budowa została zakończona - o zatwierdzeniu projektu budowlanego zamiennego. W decyzji tej nakłada się obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Decyzja, o której stanowi art. 51 ust. 4 pr.b. zastępuje decyzję o pozwoleniu na budowę, ponieważ legalizuje roboty budowlane w zakresie, w jakim inwestor odstąpił od zatwierdzonego pozwolenia na budowę lub innych warunków pozwolenia na budowę. Oznacza to, że po przedstawieniu przez inwestora organowi nadzoru budowlanego projektu budowlanego zamiennego, obowiązkiem tego ostatniego jest dokonanie merytorycznej oceny pod kątem wymogów wskazanych w art. 35 ust. 1 pr.b., zwłaszcza zgodności z przepisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a także przepisami, w tym techniczno-budowlanymi oraz oceny kompletności projektu i posiadania wymaganych opinii, uzgodnień i pozwoleń. Wymogom tym powinien odpowiadać również projekt budowlany zamienny, ponieważ do zmian w projekcie stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące tego projektu (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2018 r. sygn. II SA/Kr 551/18 i w Rzeszowie z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 121/17). Jeśli po sprawdzeniu przedłożonego przez inwestora projektu budowlanego zamiennego organ prowadzący postępowanie stwierdzi nieprawidłowości w przedłożonej dokumentacji lub niezgodność przyjętych w projekcie rozwiązań z przepisami prawa, organ w oparciu o art. 51 ust 4 pr.b., wydaje decyzję o odmowie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego. Przedłożenie przez inwestora projektu budowlanego zamiennego, jednakże sprzecznego z przepisami prawa, w tym warunkami technicznymi czy ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, rodzi po stronie organu obowiązek wydania odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego, w oparciu o art. 51 ust. 4 pr.b., a w kolejnym etapie postępowania, zgodnie z dyspozycją art. 51 ust. 5 pr.b., konieczność orzeczenia nakazu zaniechania dalszych robót budowlanych, bądź rozbiórki obiektu lub jego części, bądź doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego. Prawidłowe jest stanowisko kompleksowego charakteru oceny projektu budowlanego zamiennego, obejmującego całość zamierzenia budowlanego, którego zatwierdzenie jest dopuszczalne po stwierdzeniu zgodności z obowiązującą regulacją prawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 3858/19).
Nadmienić przyjdzie, że rolą inwestora jest efektywne współdziałanie z organami nadzoru budowlanego, w celu wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy oraz udzielanie wyjaśnień, przedkładanie wymaganych dokumentów i oświadczeń.
W rozpatrywanej sprawie doszło do wydania pozwolenia budowalnego, tj. decyzji z 1988 r., mocą której miała nastąpić wyłącznie dobudowa garażu z częścią mieszkalną na działce nr [...]. W toku robót budowlanych powstał budynek wielomieszkaniowy a nie jednorodzinny, czego nie dopuszczają zapisy m.p.z.p. obowiązujące na tym obszarze. Również nie uzyskano zmiany pozwolenia na budowę do dnia 31 maja 2004 r. Stąd też prawidłowo stwierdzono naruszenie art. 50 ust. 1 pkt 4 pr.b. Doszło bowiem do powiększenia parametrów obiektu w porównaniu do ustaleń wynikających z decyzji z 1988 r., co szczegółowo wykazano w decyzjach organu I i II instancji. Nie ma również tożsamości obiektu budowlanego. Jednocześnie zapisy m.p.z.p. dopuszczają możliwość zabudowy jednorodzinnej a nie wielomieszkaniowej (por. § 15 pkt 9 lit. a w związku z § 39). Złożone w aktach projekty nie zostały zatwierdzone. Natomiast wyjaśnienie dlaczego tak się stało nie należy do zadań organów orzekających w niniejszej sprawie.
Tymczasem przesłanki wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego określa art. 49 f ust. 1 pr.b. Zgodnie z tym przepisem "w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części:
1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo
2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia
- jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne".
Z powyższego w sposób oczywisty wynika, że uproszczone postępowanie legalizacyjne może zostać wszczęte jedynie w przypadku wzniesienia obiektu w sytuacji samowoli budowlane, tj. bez wymaganego pozwolenia na budowę bądź dokonania stosownego zgłoszenia. W przypadku skarżącej taka sytuacja nie występuje, bowiem w obrocie prawnym nadal pozostaje decyzja z 1988 r.
W tym miejscu Sąd nie może zaakceptować argumentacji skargi, że skoro nastąpiły zmiany przy wznoszeniu będącego przedmiotem postępowania obiektu budowlanego i zmiany te wymagały zmiany pozwolenia na budowę, to obiekt został wzniesiony bez wymaganego pozwolenia na budowę. Taka wykładnia czyniłaby bowiem bezprzedmiotowym jakiekolwiek postępowanie w sprawie istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. Postępowanie w sprawie istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego oraz postępowanie legalizacyjne to dwie odrębne procedury przewidziane prawem, których cel jest odmienny. Ustawodawca wprowadził szczególne rozwiązania w przypadku samowoli budowlanej i w żadnym przypadku nie narusza to konstytucyjnie chronionych praw własności.
W tym miejscu należy zaakcentować, że również z urzędu Sąd nie stwierdził naruszeń prawa materialnego, czy też procesowego, które dawałyby podstawę do uwzględnienia skargi.
Biorąc powyższe pod uwagę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło