II SA/Gl 316/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski Sędziowie WSA Włodzimierz Kubik Stanisław Nitecki /spr./ Protokolant ref. staż. Anna Trzuskowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2005 r. sprawy ze skargi Z. D., S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpadów 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] Nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.- B. solidarnie na rzecz skarżących[...] zł /[...] zł/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 4) oddala wniosek uczestnika postępowania A. T. o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Wójt Gminy C. decyzją z dnia [...] Nr [...] nakazał K. T., S. W. i Z. D. usunięcie odpadów komunalnych z działki nr [...] i [...]położonych w C. Odwołanie od tej decyzji wniosły S. W. i Z. D. W następstwie tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. decyzją z dnia [...] Nr [...]uchyliło tę decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznym zakresie. W następstwie powyższego rozstrzygnięcia Wójt Gminy C. przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające i decyzją z dnia [...] Nr [...]wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 34 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach /Dz.U. Nr 62, poz. 628 ze zm./ nakazał K. T., Z. D. i S. W. usunięcie odpadów stałych składowanych na działkach nr [...] i [...] w C. i ustalił termin usunięcia odpadów do [...]. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego odpady na przedmiotowych działkach składowane były przez K. T., Z. D. i S. W. i osoby te zobowiązane są je usunąć. Odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. od decyzji tej wniosły S. W. i Z. D. W odwołaniu tym podniosły, że Z. D. nie składowała odpadów na przedmiotowych działkach, a jedynie sprzątając potok odrzuciła je na miejsce, na którym znajdowały się wcześniej. Nadto wskazała, że mandatem karnym ukarana została za jednorazowe wysypanie śmieci a nie za składowanie odpadów. W przypadku S. W. zauważyły, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji opiera się na zeznaniach jednej osoby, która już od dłuższego czasu nie zamieszkuje w tej miejscowości. Zdaniem odwołujących się zeznania świadka są nieprawdziwe, a organ nie przesłuchał osób stale zamieszkujących w tej miejscowości na okoliczność składowania przez S. W. odpadów na przedmiotowych działkach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 34 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach /Dz.U. Nr 62, poz. 628/ utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przywołał treść art. 34 ustawy o odpadach i uznał, że obowiązek usunięcia odpadów spoczywa na osobie, która przyczyniła się do ich powstania. Z uwagi na udokumentowanie, zdaniem tego organu, kto przyczynił się do powstania odpadów, obowiązek został nałożony na właściwe osoby. Organ odwoławczy przyznał moc dowodową zeznaniom świadka J. H. na okoliczność składowania odpadów przez S. W., jak również uznał, że z faktu ukarania Z. D. mandatem karnym za wysypywanie śmieci, mogła ona przyczyniać się do powstania wysypiska. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziły się Z. D. i S. W. Skarżące zwróciły się o uchylenie zaskarżonej decyzji i nałożenie obowiązku usunięcia odpadów na ich producencie, którym jest K. T. W uzasadnieniu odwołania wskazały, że organy administracji publicznej nakazały im wspólnie usunąć odpady z nieruchomości należącej do K. T. Podniosły, że nie składowały odpadów na przedmiotowym składowisku, a stawiane im zarzuty nie mają umocowania prawnego. Odnośnie ukarania mandatem karnym Z. D. zauważyła, że jedynie zaniosła na składowisko te odpady, które woda z niego zniosła. Z kolei S. W. podważyła wiarygodność zeznań J. H., ponieważ jej zdaniem od dziesięciu lat już nie zamieszkuje w tej miejscowości, zatem jak mógł być świadkiem wynoszenia przez nią odpadów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i przywołał analogiczne motywy jakimi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. W trakcie rozprawy skarżące podtrzymały swoje stanowisko odnośnie uchylenia zaskarżonej decyzji, natomiast uczestnicy postępowania A. T. i K. T. wnieśli o oddalenie skargi. Skarżące wskazały także właścicieli poszczególnych działek i tak działka [...] jest własnością M. K., a działka [...] stanowi współwłasność D. i I. B. oraz K. T. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa materialnego jak i procesowego. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności przyjdzie zauważyć, że zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach /Dz.U. Nr 62, poz. 628 ze zm./ wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsc nie przeznaczonych do ich składowania lub magazynowania, wskazując sposób wykonania tej decyzji. Po myśli art. 3 ust. 2 pkt 13 tej ustawy pod pojęciem posiadacza odpadów rozumie się każdego, kto faktycznie włada odpadami /wytwórcę odpadów, inną osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną/; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. W świetle przytoczonych przepisów wójt, burmistrz lub prezydent miasta nakazuje w drodze decyzji posiadaczowi odpadów usunięcie ich z miejsc nie przeznaczonych do ich składowania. Ta część przepisu, która wskazuje właściwość rzeczową organu oraz formę prawną w jakiej organ ten podejmuje działanie nie wzbudza kontrowersji. Wątpliwości związane są z adresatem podjętego rozstrzygnięcia organu administracji. Ustawa zawiera definicję posiadacza odpadów i składa się ona z dwóch części, pierwsza z nich odnosi się do władania odpadami, a zatem do podmiotu, który w danym momencie jest w ich posiadaniu, a druga część związana jest z przyjętym domniemaniem, że jeżeli odpady znajdują się na powierzchni ziemi to pozostają one w posiadaniu władającego nieruchomością. Z budowy przedmiotowego przepisu można wysunąć wniosek, że jeżeli odpady znajdują się na powierzchni ziemi to pozostają one w posiadaniu władającego nieruchomością. Z uwagi na występujące domniemanie władający będzie miał możliwość wykazania, że nie jest posiadaczem odpadów, jednakże winno zostać to wykazane w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. Dodatkowo należy zauważyć, że ustawa wyróżnia wytwórcę odpadów, czyli tego którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów. Z powyższych ustaleń wynika, że wójt, burmistrz lub prezydent miasta przed nałożeniem obowiązku usunięcia odpadów w pierwszej kolejności zobowiązany jest ustalić, kto jest ich posiadaczem, a dopiero w drugiej kolejności nałożyć na niego taki obowiązek z określeniem sposobu wykonania decyzji. W rozpatrywanej sprawie organy administracji nie przeprowadziły postępowania dowodowego w taki sposób by wyjaśniły wszystkie występujące w sprawie wątpliwości. W szczególności przyjdzie zauważyć, że organy te nie ustaliły kto jest posiadaczem odpadów. Z akt sprawy wynika, że na przedmiotowych działkach znajdują się odpady, które były tam składowane od wielu lat, a zatem pierwszym obowiązkiem organów było ustalenie kto jest właścicielem bądź współwłaścicielem tychże nieruchomości. W trakcie rozprawy Sąd w oparciu o zeznania skarżących ustalił, że nie są one właścicielkami ani współwłaścicielkami przedmiotowych działek, jak również nie znajdują się one w ich władaniu. W tym stanie prawnym i faktycznym nałożony na skarżące obowiązek usunięcia odpadów został skierowany do osób, którym organ administracji nie wykazał, że są posiadaczami odpadów w rozumieniu wskazanej ustawy. Okoliczność ta stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i wyczerpuje przesłankę uwzględnienia skargi wskazaną w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wykazane uchybienie organów administracji stanowi także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, ponieważ organy te podjęły rozstrzygnięcie w sytuacji, gdy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zatem podjęły rozstrzygnięcie z naruszeniem postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy te nakładają na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tym samym organy te dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to wyczerpuje znamiona uwzględnienia skargi przewidziane w art. 145 § 1 pkt1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Obok podniesionych uchybień organy administracji dopuściły się także innych nieprawidłowości. W szczególności przyjdzie zauważyć, że organ odwoławczy praktycznie w identycznym stanie prawnym i faktycznym odmiennie ocenił treść zeznań J. H. na [...] organ ten uznał, że zarzutu składowania odpadów przez skarżącą nie można opierać na zeznaniach jednej osoby, w dodatku nie mieszkającej już w tej miejscowości od 9 lat. Z kolei w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przyznał moc dowodową takiemu oświadczeniu, złożonemu przez jedną osobę. Takie postępowanie organu odwoławczego wyczerpuje znamiona naruszenia zasady ogólnej postępowania administracyjnego – zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w treści art. 8 wyżej wymienionego Kodeksu. Uchybienie to także mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to wyczerpuje znamiona uwzględnienia skargi przewidziane w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Innym naruszeniem prawa jakiego dopuścił się organ odwoławczy było przyjęcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że ukaranie Z. D. mandatem karnym jest dowodem, że ta skarżąca także mogła przyczynić się do powstania wysypiska. Z brzmienia przepisów ustawy o odpadach wynika, że obowiązek nakładany jest na posiadacza odpadów, zatem w tym zakresie nie można odwoływać się do hipotetycznego działania jakiejś osoby, lecz obowiązek taki jest nakładany na osobę, która w danym momencie jest posiadaczem odpadów. Także i wskazane uchybienie wyczerpuje znamiona uwzględnienia skargi z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odrębną kwestią, którą pominęły organy administracji jest charakter odpadów znajdujących się na przedmiotowych działkach, ponieważ jak wynika to z akt administracyjnych nie są to tylko odpady komunalne ale także odpady niebezpieczne, ponieważ wymienia się w nich eternit, a zatem odpad zawierający azbest /zob. załącznik nr 3 pkt 25 do ustawy o odpadach/. Nie wyjaśnienie charakteru składowanych odpadów jest dodatkową przesłanką uwzględnienia skargi z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Wskazane powyżej uchybienia ze strony organów administracji uzasadniają podjęte rozstrzygnięcie. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji w pierwszej kolejności zobowiązany będzie do ustalenia, kto jest posiadaczem odpadów znajdujących się na przedmiotowych działkach, przy czym winien kierować się wskazaniami zamieszczonymi w niniejszym wyroku. W dalszej kolejności organ ten winien ustalić jaki charakter mają odpady znajdujące się na tychże nieruchomościach /odpady komunalne czy niebezpieczne/ i w zależności od przyjętych ustaleń wskazać sposób wykonania decyzji, czyli w jaki sposób odpady winny zostać usunięte i ewentualnie na jakie składowisko. Sąd po myśli art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do postanowień art. 200 i 205 § 1 w związku z art. 209 wyżej wymienionej ustawy. Sąd oddalił wniosek uczestnika postępowania A. T. o zwrot kosztów postępowania, ponieważ zwrot taki po myśli art. 200 wskazanej ustawy przysługuje jedynie skarżącym. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 8 kwietnia 1998 r. sygn. akt V SA 1306/07 /ONSA z 1999 r. Nr 1, poz. 28/. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. SJ/