II SA/Gl 318/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.),, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant specjalista Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2018 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany nazwiska oddala skargę. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] roku, wydanym na podstawie art. 261 § 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej k.p.a., w związku z art. 1 ust. 1, art. 4, art. 5 ust. 1, art. 6, art. ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U z 2016 r. poz. 1827 ze zm.), dalej u.o.s., Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Z. zwrócił A. G. podanie z dnia [...] r., dotyczące wydania decyzji o zmianie imienia i nazwiska. W treści uzasadnienia wskazano, że zgodnie z art. 5 ust. 1 u.o.s. obowiązek zapłaty opłaty skarbowej ciąży na osobach fizycznych, osobach prawnych i jednostkach organizacyjnych niemających osobowości prawnej, jeżeli wskutek dokonanego przez nie zgłoszenia lub na ich wniosek dokonuje się czynności urzędowej, albo jeżeli na ich wniosek wydaje się zaświadczenie lub zezwolenie. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, obowiązek zapłaty opłaty skarbowej powstaje z chwilą dokonania zgłoszenia lub złożenia wniosku o dokonanie czynności urzędowej. Z uwagi na to, że w chwili złożenia wniosku o zmianę imienia i nazwiska wnioskodawca nie dokonał zapłaty opłaty skarbowej na rachunek Urzędu Miasta w Z. - pismem z dnia [...] r. wnioskodawca został wezwany do uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 37 zł, a także do przedłożenia oryginału dowodu zapłaty powyższej opłaty na adres Urzędu Stanu Cywilnego w Z. w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. W piśmie tym również wyjaśniono, że z opłaty skarbowej zwolnione są jedynie osoby przedstawiające zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu ubóstwa. Przepisy u.o.s. nie dają Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego kompetencji do ustalania i oceny sytuacji majątkowej osób, które winny uiścić należną opłatę skarbową. W zakresie zwolnienia osoby fizycznej od opłaty skarbowej, organ związany jest treścią zaświadczenia ośrodka pomocy społecznej o korzystaniu ze świadczeń z powodu ubóstwa. Z uwagi na to, że w wyznaczonym terminie nie została uiszczona należna opłata skarbowa podanie podlega zwrotowi. Zażalenie od powyższego postanowienia wniósł wnioskodawca wskazując, iż zwrot wniosku o zmianę imienia i nazwiska jest dyskryminacją ze względu na jego pobyt w zakładzie karnym. Nadto wskazał, że nie wydano decyzji w przedmiocie zwolnienia go z opłaty skarbowej, a pomimo to wniosek zwrócono. Wojewoda Śląski zaskarżonym postanowieniem, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 oraz art. 261 § 2 k.p.a., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W treści uzasadnienia stwierdzono, że w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej dokonanie czynności urzędowej na podstawie zgłoszenia lub na wniosek podlega opłacie skarbowej. Od decyzji o zmianie nazwiska i imienia (imion) albo nazwiska lub imienia (imion) winna być wniesiona opłata skarbowa w wysokości 37 zł. Zobowiązanie uiszczenia opłaty skarbowej powstaje z mocy prawa z chwilą zaistnienia sytuacji, z którymi ustawa wiąże powstanie obowiązku zapłaty opłaty skarbowej. Obowiązek zapłaty opłaty skarbowej powstaje z chwilą dokonania zgłoszenia lub złożenia wniosku o dokonanie czynności urzędowej. W takim przypadku opłatę skarbową należy uiścić "z góry". Brak zapłaty należnej opłaty skarbowej w zasadzie powoduje nierozpatrzenie wniosku, chyba że dokonującym zgłoszenia lub składającym wniosek jest podmiot zwolniony z obowiązku uiszczania opłaty skarbowej na podstawie przepisów u.o.s. Zgodnie z treścią art. 261 k.p.a., jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone "z góry", organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tej należności. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana (§ 2); na postanowienie w sprawie zwrotu podania służy zażalenie (§ 3). Organ powinien jednak załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności, jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony, jeżeli wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity lub jeżeli podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą. Zagadnienie zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej reguluje art. 7 u.o.s., który mógłby mieć zastosowanie w stosunku do strony po spełnieniu warunków określonych w punkcie 5. Według jego postanowień, zwalnia się od opłaty skarbowej osoby, które składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. W związku z tym, iż strona opłaty nie uiściła, jak również nie przedstawiła wymaganego przez art. 7 pkt 5 u.o.s. zaświadczenia, organ zwrócił podanie. W zakresie zwolnienia osoby fizycznej od opłaty skarbowej uprawnienie decyzyjne kierownika urzędu stanu cywilnego związane jest treścią zaświadczenia. Zdaniem organu nie zachodzą również w sprawie przyczyny uzasadniające załatwienie wniosku odwołującego mimo nieuiszczenia należności z tytułu opłaty skarbowej. Skargę od powyższego postanowienia wniósł A. G. wnosząc o jego uchylenie. W treści uzasadnienia wskazał, że organ I instancji nie rozpoznał jego wniosku o zwolnienie z opłaty skarbowej wydając decyzję o odmowie zmiany nazwiska, co utrzymał w mocy organ II instancji. Wskazał, że jest to dyskryminacja, gdyż jego sytuacja jest gorsza od osób korzystających z pomocy społecznej. Nie może bowiem uiścić nawet najmniejszej kwoty z uwagi na fakt, iż przebywa w zakładzie karnym. Odpowiadając na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że nie jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie o zwrocie podania dotyczącego wydania decyzji o zmianie imienia i nazwiska z powodu nieuiszczenia pomimo wezwania opłaty skarbowej. Zgodnie z treścią art. 1 par. 1 pkt 1a u.o.s. opłacie skarbowej podlega w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej dokonanie czynności urzędowej na podstawie zgłoszenia lub na wniosek. Natomiast zgodnie z treścią załącznika do wspomnianej ustawy, określającego wykaz przedmiotów opłaty skarbowej oraz jej wysokość, od decyzji o zmianie nazwiska i imienia (imion) albo nazwiska lub imienia (imion) wymagane jest uiszczenie opłaty skarbowej w wysokości 37 zł. Z kolei na podstawie art. 261 k.p.a. jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności, który nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności te nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana (§ 1 i 2). W przepisie tym przewidziano również przypadki załatwienia podania pomimo nieuiszczenia wymaganej opłaty (§ 4), jednakże, jak słusznie zauważył organ II instancji, nie mają one w niniejszej sprawie zastosowania. Kwestię zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej przewiduje natomiast art. 7 u.o.s., który w stosunku do skarżącego mógłby mieć zastosowanie po spełnieniu przezeń warunków określonych w punkcie 5 powyższego przepisu. Według jego postanowień, zwalnia się od opłaty skarbowej osoby, które dokonując czynności w nim wskazanych przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Należy stwierdzić, że u.o.s. nie dopuszcza indywidualnych zwolnień całkowitych ani częściowych, a jedynie określa generalnie przypadki zwolnień od opłat oraz daje podstawę zwrotu opłat skarbowych. We wspomnianym powyżej art. 7 pkt 5 ustawy ocena sytuacji materialnej danej osoby jest uzależniona od organu pomocy społecznej. Nie przewiduje się zatem prawa organu do indywidualnego zwolnienia od takiej opłaty. W nawiązaniu do powyższego należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Podanie zostało bowiem zwrócone z uwagi na nieuiszczenie, pomimo wezwania, wymaganej opłaty skarbowej. Nadto w sprawie nie zaistniały przesłanki do rozpoznania podania pomimo nieuiszczenia opłaty skarbowej, a wskazane w art. 261 § 4 k.p.a. Należy również podkreślić, iż organ I instancji w sposób prawidłowy pouczył skarżącego o kwestii zwolnień z opłaty skarbowej wskazując, w którym konkretnie przypadku mógłby się o to zwolnienie ubiegać. W nawiązaniu do powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszeń skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.