II SA/Gl 321/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę. A. S. pismem z dnia [...] 2009 roku skierowanym do Wojewody Ś. domagał się przyznania odszkodowania za zajęcie części jego działki nr [...] przez Gminę Z. pod drogę publiczną. Pismo, zawierające wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, Wojewoda Ś. postanowieniem z dnia [...] roku przekazał do załatwienia, zgodnie z właściwością, Prezydentowi Miasta Z.. Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] roku na podstawie art. 104 i 105 § 1 kpa w związku z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1999 roku - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 z zm.) umorzył postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za zajęcie pod drogę publiczną działki oznaczonej geodezyjnie nr [...] (powstałej z działki [...] ) o powierzchni [...] m2, położonej w Z. przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 73 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 13 października 1999 roku, a następnie art. 73 ust. 4 tej ustawy, z którego wynika, że ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w ust. 1 i 2, następuje na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 roku do 31 grudnia 2005 roku. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Nadto organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2009 roku sygn. akt P 33/07, w którym Trybunał orzekł, że art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 roku w zakresie w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy jest zgodny z Konstytucją. Od powyższej decyzji złożył odwołanie A. S. kwestionując ją z uwagi na brak informacji organu o zajęciu części jego nieruchomości pod drogę publiczną, jak i o terminie składania wniosków o wypłatę odszkodowania z tym związanego. Wojewoda Ś. zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku nr [...] , utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej wskazał organ na art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 73 ustawy z 13 października 1999 roku – Przepisy wprowadzające (...) W uzasadnieniu organ odwołał się do art. 73 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym ustalenie i wypłata odszkodowania następuje na wniosek właściciela złożony od 1 stycznia 2001 do 31 grudnia 2005 roku. Po upływie tej ostatniej daty roszczenie wygasa, a termin przewidziany art. 73 ust. 4 ustawy jest zawitym, nie ma możliwości jego przywrócenia. W takim przypadku stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie istnieje przedmiot postępowania, a samo postępowanie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Organ odwoławczy także odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie P 33/07 przytaczając jego treść, a nadto na stanowisko Trybunału zawarte w uzasadnieniu wyroku, że wszystkie osoby, które utraciły własność (część) nieruchomości na podstawie art. 73 ustawy miały możliwość zgłoszenia w określonym terminie roszczenia odszkodowawczego, niezależnie od tego czy została w tym okresie wydana decyzja wojewody. W skardze do sądu administracyjnego A. S. powtórzył swoje stanowisko zawarte uprzednio w odwołaniu, a organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja o umorzeniu postępowania nie narusza prawa materialnego, ani też w toku postępowania administracyjnego organy orzekające nie naruszyły reguł procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Z mocy art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. Jednocześnie z mocy art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, odszkodowanie o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia [...] 2001 r. do dnia [...] 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Regulacja ta oznacza, że odjęcie prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, nastąpiło z mocy prawa ze skutkiem na dzień 1 stycznia 1999 r. Jednakże stwierdzenie tego faktu w celu ujawnienia zmiany stanu prawnego w księdze wieczystej wymaga wydania przez wojewodę decyzji administracyjnej, która jedynie potwierdza skutek prawny, a więc ma charakter deklaratoryjny. Niezależnie od daty wydania decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy, zmiana stanu prawnego (właściciela nieruchomości) nastąpiła zaś w dniu 1 stycznia 1999 r. Ustawodawca nie określił żadnego terminu do wydania przez wojewodę powyższej decyzji. Jednakże obwarował terminem możliwość składania przez poprzedniego właściciela wniosku o odszkodowanie za odjęcie prawa własności nieruchomości zajętej pod drogi publiczne. Przyznanie odszkodowania w świetle regulacji ustawowej nie następuje bowiem z urzędu, lecz wymaga inicjatywy poprzedniego właściciela, przy czym wniosek winien być złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Wskazany w ustawie termin składania wniosków o odszkodowanie ma charakter terminu prawa materialnego. Po upływie tego okresu roszczenie bowiem wygasa. Nie ma zatem prawnego znaczenia, kiedy zostanie wydana decyzja stwierdzająca nabycie przez Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego własności nieruchomości zajętej w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną. W szczególności, z woli ustawodawcy decyzja wojewody może zapaść po dniu [...] 2005 r., kiedy to z mocy ustawy wygasło już roszczenie byłego właściciela o odszkodowanie z tego tytułu. Przywołanym przez organ odwoławczy wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 73 ust. 4 ustawy, w zakresie w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Wyrok ten opublikowano w Dz. U. Nr 160, poz. 1275. Kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania z tego tytułu została uznana za zgodną z Konstytucją na mocy wcześniejszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 11/02 ( OTKZU nr 7/A/2004, poz. 66). Z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Sędziowie podlegają zaś Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Oznacza to brak podstaw do odmowy zastosowania w sprawie sądowoadministracyjnej przepisu rangi ustawowej. Tymczasem w niniejszej sprawie roszczenie skarżącego o wypłatę odszkodowania z tytułu zajęcia pod drogę publiczną części jego działki powstałej z podziału działki nr [...] , zgodnie z art. 73 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, wygasło z dniem 1 stycznia 2006 r. Wniosek o wypłatę odszkodowania skarżący złożył dopiero w dniu 15 lutego 2009 r. Nie ma zaś żadnego prawnego znaczenia fakt, że zmiana stanu prawnego nie została ujawniona w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów przed upływem terminu składania wniosków o odszkodowanie z uwagi na wydanie przez Wojewodę Ś. dopiero w dniu [...] 2007 r. decyzji z trybie art. 73 ust. 1 i 3 tej ustawy. Dla biegu terminów prawa materialnego nie są też istotne przyczyny uchybienia temu terminowi, a więc m.in. nieznajomość prawa, na którą powołał się skarżący. Upływ ustawowego terminu składania wniosków o odszkodowanie z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogi publiczne z mocy art. 73 ustawy, skutkuje bowiem wygaśnięciem roszczenia. Złożenie wniosku o odszkodowanie po dniu [...] 2005 r. oznacza więc niemożność merytorycznego rozpatrzenia sprawy co do istoty przez ustalenie bądź odmowę ustalenia i wypłaty odszkodowania. Taki stan rzeczy obliguje organ administracji do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 kpa. Z tych wszystkich względów skarga nie mogła odnieść skutku. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa, zaś sądowa kontrola administracji sprawowana jest wyłącznie w aspekcie legalności. Zatem skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).