II SA/Gl 323/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 2024 r. nr 010070/680/2487374/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 22 maja 2024 r., 2. umarza postępowanie administracyjne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 22 maja 2024 r. zmienił wysokość przyznanego skarżącej M. K. w informacji z dnia 27 lutego 2023 r. świadczenia wychowawczego na dziecko, tj. F. K. określając, że świadczenie to przysługuje jej w kwocie 250 zł miesięcznie za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. oraz w kwocie 400 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w K., wymienione dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Organ przytoczył art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i stwierdził, że świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., w części stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 tej ustawy. Od decyzji organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie do Prezesa ZUS podnosząc argumenty sprowadzające się do tego, że wymienione świadczenie zostało przeznaczone na potrzeby dziecka, o czym wraz z nią decydował ojciec dziecka, który z tego powodu nie występował o przyznanie 50% tego świadczenia. Zaskarżoną decyzją z dnia 20 grudnia 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej również organem), w wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 maja 2024 r. o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego w okresie od 1.06.2023 r. do 31.05.2024 r. oraz o stwierdzeniu, że świadczenie za ten okres, w części stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze. W uzasadnieniu organ podniósł, że w postępowaniu dotyczącym świadczenia wychowawczego na kolejny okres świadczeniowy, tj. 2024/2025, wniosek o świadczenie wychowawcze na wskazane dziecko złożyli oboje rodzice. Ponadto do akt sprawy został dołączony wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] (prawomocny od dnia [...] r.), według którego wymienione dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Organ podkreślił, że w związku z tym, iż powyższy wyrok został wydany i uprawomocnił się przed rozpoczęciem okresu świadczeniowego 2023/2024, organ I instancji zmienił wysokość świadczenia w ten sposób, że określił, iż świadczenie wychowawcze przysługuje skarżącej w połowie kwoty przez cały okres świadczeniowy i wezwał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Organ dodał, że w przypadku, gdy w postępowaniu w sprawie przedłożono prawomocny wyrok sądu określający sposób sprawowania władzy rodzicielskiej lub opieki nad dzieckiem, ZUS nie ma podstaw do weryfikacji, czy rodzicie realizują jego zapisy, a wskazane przez skarżącą ustalenia pomiędzy nią a ojcem dziecka, nie stanowią dla ZUS dowodu, do którego powinien się ustosunkować. Organ podniósł, że wobec tego nie przysługuje skarżącej prawo do całości świadczenia wychowawczego za okres od 1.06.2023 r. do 31.05.2024 r. Według ustaleń w sprawie, część tego świadczenia została przez nią pobrana, pomimo istnienia wyroku o sprawowaniu opieki naprzemiennej, więc jest świadczeniem nienależnie pobranym. Ponadto organ dodał, że niezłożenie wniosku o przyznanie świadczenia przez ojca dziecka, nie stanowi przesłanki do przyznania tego świadczenia w pełnej wysokości na rzecz skarżącej. Wskazał, że pełną wysokość kwoty świadczenia na dziecko można otrzymać w sytuacji, gdy oboje rodzice zgłoszą wniosek do ZUS. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego tj. art. 5 ust. 2a i art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z art. 71 ust. 1 zd. 1 oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym zarzutem, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazała, że w planie wychowawczym, który jest częścią postępowania sądowego dotyczącego opieki nad dzieckiem, zazwyczaj ustala się kwestie takie jak; miejsce zamieszkania dziecka, kontakty z rodzicem, który nie sprawuje bezpośredniej opieki, oraz podział obowiązków wychowawczych. Natomiast nie ma formalnego wymogu, aby kwestie dotyczące świadczenia wychowawczego, były uwzględnione w planie wychowawczym. Podniosła, że ustaliła ustnie z ojcem dziecka, iż środki pochodzące ze świadczenia wychowawczego będą wykorzystywane na potrzeby dziecka i otrzymywane na jej konto. Taka sama zasada dotyczyła również środków otrzymywanych na dobry start. Dodatkowo wskazała, że w formularzach będących na stronach ZUS - nie było informacji do zaznaczenia, iż opieka jest sprawowana naprzemiennie i zgodnie z ugodą ustną zawartą z byłym mężem, wniosek złożyła tylko skarżąca. Podkreśliła przy tym, że ojciec dziecka nie złożył wniosku o świadczenie za sporny okres i obecnie nie może już tego uczynić, bowiem termin składania wniosków już dawno upłynął. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu tej decyzji oraz decyzji organu I instancji doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zmianie wysokości przyznanego skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko, poprzez określenie, że świadczenie to przysługuje jej w kwocie 250 zł miesięcznie za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. oraz w kwocie 400 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. Jednocześnie organ stwierdził, że świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej za wymieniony okres stanowi w części świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał ją do zwrotu wymienionego świadczenia. Powodem wydania rozstrzygnięcia było ustalenie przez organ, że zgodnie z wyrokiem sądowym dziecko skarżącej pozostawało we wskazanym okresie pod opieką naprzemienną obojga rodziców, a zatem zaistniały – w ocenie organu - podstawy do zastosowania w niniejszej sprawie art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576, zwanej dalej również u.p.p.w.d.). Według tego przepisu, w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Ponadto podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie poza sporem było to, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. dziecko skarżącej jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców oraz że wniosek o świadczenie wychowawcze został złożony tylko przez skarżącą. W związku z tym, w ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji dokonywanej w niniejszym postępowaniu, podzielić należało pogląd wyrażony w podobnym stanie sprawy w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 918/23, według którego - art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest przepisem prawa materialnego, który daje tylko możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opiekę naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, pod warunkiem, że oboje wystąpią o przyznanie takiego świadczenia. Jeżeli jednak rodzice uzgodnią w jakiejkolwiek formie, że tylko jedno z nich będzie otrzymywać pełne świadczenie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji. Celem świadczenia wychowawczego określonym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., co Sąd akcentował już wyżej, jest przecież dobro dziecka i wsparcie finansowe Państwa w jego wychowaniu i zaspokajaniu jego potrzeb życiowych [...] Stanowisko, że w sytuacji braku wniosku jednego z rodziców o przyznanie świadczenia wychowawczego (co w rozpatrywanej sprawie miało miejsce) świadczenie na dziecko powinno być przyznane rodzicowi tylko w połowie wysokości, kłóci się z celem powołanej wyżej regulacji ( por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 918/23). W niniejszej sprawie podkreślenia wymagało, że ojciec dziecka, który nie złożył wniosku o świadczenie za sporny okres – jak zasadnie skarżąca podniosła w skardze - obecnie nie może już tego zrobić, bowiem termin składania wniosków już dawno upłynął. Natomiast w sprawie nie było kwestionowane, że przedmiotowe świadczenie zostało przeznaczone – jak tego wymaga art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy - na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka. W sytuacji zatem, gdy ojciec dziecka zrezygnował ze świadczenia w wyniku uzgodnienia tego w jakiejkolwiek formie ze skarżącą, nie ma podstaw do stosowania art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., który dotyczy zupełnie innych stanów faktycznych – gdy oboje rodzice złożyli wnioski o przedmiotowe świadczenie. Przedstawiona ocena dotycząca naruszenia przez organy administracji art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., dezaktualizuje rozważania w zakresie tego, czy świadczenie za wymieniony okres jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jednakże na marginesie podnieść należało, że organy administracji obydwu instancji nie wskazały nawet skonkretyzowanej przesłanki – spośród wymienionych w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. - która w ich ocenie została zrealizowana w niniejszej i miała stanowić o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane. W wyniku przeprowadzenia w określonych wyżej ramach, kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzić zatem należało, że wystąpiły przesłanki zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a., tj. uchylenia decyzji organów obydwu instancji, gdyż zaistniałe naruszenie prawa materialnego dotyczyło podstaw rozstrzygnięcia. W związku ze wskazanymi wyżej okolicznościami sprawy, należało umorzyć postępowanie administracyjne, zgodnie z art. 145 § 3 P.p.s.a.