II SA/Gl 328/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2021 r. sprawy ze sprzeciwu M. W. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala sprzeciw. Prezydent Miasta W. decyzją nr [...] z dnia [...] r. uchylił od dnia [...] r. decyzję nr [...] z dnia [...] r. przyznającą M. W. świadczenie w postaci zasiłku stałego oraz świadczenie w postaci składki na ubezpieczenie zdrowotne w całości. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona nie zamieszkuje w W. oraz nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji. Od tej decyzji odwołał się jej adresat. Oświadczył, że przebywa i zamieszkuje na terenie miasta W. Dodatkowym pismem (data wpływu do organu 1 lutego 2021) uzupełnił swą argumentację oraz przekazał szereg pism mających świadczyć o tym, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest nieprawidłowe. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uznało argumentację strony odnośnie uchybień w zakresie postępowania dowodowego. Stwierdziło, że Prezydent Miasta W. naruszył w sprawie obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a. Organ I instancji jako podstawę uchylenia stronie świadczenia przyjął okoliczność, że nie zamieszkuje ona w W. Przeczy temu jednak oświadczenie brata strony (zamieszkującego w W.) treści "oświadczam, że mój brat M. W. zamieszkuje u mnie ale prowadzimy oddzielne gospodarstwo domowe. Brat może u minie zamieszkiwać tak długo aż załatwi sobie mieszkanie. Wcześniej nadużywałem alkoholu o czym wiedzieli pracownicy MOPS jak i o moich zanikach pamięci co wykorzystywali ażebym pisał oświadczenia pod ich dyktando". Kolegium zauważyło, że oświadczenie to nie zostało złożone w oryginale a jako kserokopia. Kolegium podkreśliło, że jeżeli nadal mimo podjętych przez organ pierwszej instancji czynności dowodowych pozostaną niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy organ winien będzie przesłuchać stronę tego postępowania. Zgodnie z art. 86 kpa jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Ponadto organ pierwszej instancji winien rozważyć możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, gdyż od ostatniego przeprowadzonego w sprawie minęło ponad 6 miesięcy. Należy jednak powiadomić stronę, że uniemożliwienie przeprowadzenia tego wywiadu będzie traktowane jako brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji strony i będzie stanowić podstawę do uchylenia stronie przyznanej pomocy. Sprzeciw od tej decyzji złożył jej adresat. Nie sformułował on żądania sprzeciwu. W uzasadnieniu wskazał, że wniesienie środka prawnego od decyzji SKO "w szczególności co do jego treści, a przede wszystkim brakiem zauważenia i rozważenia przez SKO w Katowicach podniesionych przeze mnie argumentacji o wyjątkowo podłych działaniach MOPS w W. - nawet o znamionach i charakterze przestępczym, gdzie dołączyłem do akt sprawy dokumentację potwierdzającą w/w zarzuty, co uważam za wysoce szkodliwe rozpoznanie sprawy wskazujące w mojej ocenie na pewne tuszowanie postępowań pracowników MOPS w W. a co ich utwierdza w bezkarności działań bez ponoszenia konsekwencji". Odpowiadając na sprzeciw organ administracji wniósł o jego oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do postanowień art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej jako p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie natomiast z treścią art. 64b § 1 powyższej ustawy do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy w wyniku rozpoznania skutecznie wniesionego odwołania wydaje albo decyzję kończącą postępowanie w sprawie - utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, albo decyzję uchylającą zaskarżoną do niego decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzekającą co do istoty sprawy, bądź uchylającą zaskarżoną decyzję i umarzającą postępowanie pierwszej instancji albo też decyzję umarzającą postępowanie odwoławcze. Zasadą jest zatem, że organ drugoinstancyjny w sposób ostateczny załatwia sprawę administracyjną, która została mu przedłożona w wyniku wniesionego odwołania. Jako wyjątek traktować należy przewidziane w § 2 przywołanego artykułu prawo i jednocześnie obowiązek organu drugiej instancji nie orzekania w sposób merytoryczny, kończący sprawę i wydania decyzji kasacyjnej czyli uchylającej rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Podjęcie takiego orzeczenia przez organ drugiej instancji występuje jedynie w ściśle określonej sytuacji, a mianowicie gdy decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. A contrario w sytuacji gdy materiał dowodowy został zebrany w sprawie w sposób wyczerpujący, bądź możliwy do uzupełnienia w trybie art. 136 k.p.a., uchylenie zaskarżonej w wyniku odwołania decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania nie jest dopuszczalne. Należy podkreślić, że stosownie do przywołanego przepisu, organ drugiej instancji przekazując sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Powyższe rozważania oznaczają, że Sąd dokonując kontroli tego typu decyzji nie rozpoznaje sprawy w sposób merytoryczny, a jedynie sprawdza, czy organ odwoławczy w prawidłowy sposób odczytał i zastosował postanowienia art. 138 § 2 k.p.a. Po dokonaniu analizy treści sprzeciwu wraz z jego uzasadnieniem Sąd uznaje, że podniesione tam zarzuty nie odnoszą się w żaden sposób do potencjalnego naruszenia art. 138 k.p.a. Co więcej, zaskarżona sprzeciwem decyzja uwzględnia w istocie żądanie strony wniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Całość uzasadnienia sprzeciwu odnosi się do domniemanych nieprawidłowości MOPS w W. i negatywnego, w ocenie skarżącego, nastawienia niektórych jego pracowników do strony. Te aspekty Sąd pomija, jako nie mające znaczenia dla sprawy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia decyzji I instancji organu przyjęto, że skarżący nie zamieszkuje w W. Ustaleń tych dokonano w oparciu o oświadczenie brata skarżącego oraz przeprowadzony ponad pół roku wcześniej wywiad środowiskowy. Jednocześnie skarżący cały czas podkreślał (komunikując się z organem elektronicznie), ze zamieszkuje razem z bratem. Ma rację Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, że ten kluczowy problem nie został dostatecznie wyjaśniony. Świadczy o tym dodatkowo kolejne pismo brata skarżącego złożone w ramach postępowania odwoławczego zawierające oświadczenie treści "oświadczam, że mój brat M. W. zamieszkuje u mnie ale prowadzimy oddzielne gospodarstwo domowe. Brat może u minie zamieszkiwać tak długo aż załatwi sobie mieszkanie. Wcześniej nadużywałem alkoholu o czym wiedzieli pracownicy MOPS jak i o moich zanikach pamięci co wykorzystywali ażebym pisał oświadczenia pod ich dyktando". Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że problem zamieszkiwania skarżącego u brata powinien zostać przez organ I instancji wyjaśniony przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Tym samym należy uznać, że podjęte przez SKO rozstrzygnięcie w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a. jest prawidłowe. Ustaleń w tym zakresie winien bowiem dokonać organ I instancji. Skoro kwestionowana decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienia sprzeciwu należało stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji.