II SA/Gl 347/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2015 r. sprawy ze skargi I. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości użytkowanej dożywotnio z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 10 stycznia 2014r. obecnie skarżąca I. O. wystąpiła do Starosty [...] o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1 o pow. 0,1032ha położonej w S.. Postanowieniem z dnia [...] r. Starosta [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie o nieodpłatne przekazanie przedmiotowej nieruchomości. W wyniku wniesionego zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...] r. uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...] r. znak: [...] Starosta [...] działając na podstawie art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2013r., poz. 1403 z późn. zm.), odmówił nieodpłatnego przekazania na rzecz I. O. własności działki nr 1 położonej w S., która była przedmiotem dożywotniego użytkowania osoby uprawnionej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że działka nr 1 wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, które A. S. przekazała na rzecz Skarbu Państwa ( decyzja Naczelnika Gminy U. znak: [...] z dnia [...] r.). A. S. miała prawo do bezpłatnego użytkowania działki nr 1, której przekazania domaga się I. O. Starosta podkreślił również, że działka nr 1 umową zawartą w formie aktu notarialnego rep. A nr [...]r. z dnia [...] r. została sprzedana przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. na rzecz osoby fizycznej i w obecnym stanie prawnym jako nie stanowiąca własność Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego, nie może być przekazana na rzecz I. O. Starosta powołał się przy tym na treść art.118 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki - to przepisy art. 118 ust.1 i 2a ustawy nie mają zastosowania. Ponadto powołał się na przepis art. 931 k.c. zgodnie z którym zstępnymi są : potomkowie danej osoby czyli dzieci, wnuki, prawnuki i tylko one mogą wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki której postępowanie dotyczy. Natomiast I. O. jest bratanicą zmarłej A. S., a zatem nie wchodzi w krąg zstępnych wymienionych w Kodeksie cywilnym i nie jest uprawniona do ubiegania się o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Odwołanie od tej decyzji złożyła I. O. podnosząc, że działka nr 1 została bezprawnie sprzedana przez Agencję Nieruchomości Rolnych w O. w czasie kiedy rozpoczęła starania o jej oddanie. Ziemia ta od pokoleń była własnością jej rodziny tj. babci oraz ojca. Podkreśliła, że ponieważ jest wnuczką swojej babci oraz bratanicą A. S., to należy do zstępnych właścicieli nieruchomości o zwrot której wystąpiła. Decyzją z dnia [...] r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 118 ustawy z dnia 20 listopada 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. , poz. 1403) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2013r. poz. 267 z późn. zm. dalej: "k.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając przyjęte stanowisko Kolegium wskazało, że nieruchomość której przekazania na własność domaga się I. O. nie stanowi własności Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego, a wnioskująca I. O. nie jest zstępnym osoby uprawnionej tj. A. S., zatem organ administracji nie ma podstawy prawnej do nieodpłatnego przekazania działki na jej rzecz. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła I. O. zarzucając, że już w chwili gdy jej ciocia przekazała nieodpłatnie ziemię Państwu, otrzymała mniejszą działkę niż się jej należała. Nadto w momencie gdy wystąpiła o zwrot przedmiotowej działki Agencja Nieruchomości Rolnych dokonała jej sprzedaży, uniemożliwiając tym samym jej zwrot. Skarżąca wnosi o oddanie jej działki wraz z domem, którą otrzymała za wieloletnią opiekę nad zmarłą A. S. oraz wyjaśnienie okoliczności związanych ze sprzedażą działki osobom trzecim. W odpowiedzi na skargę SKO w B. w całości podtrzymało dotychczasowe stanowisko oraz argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji i na tej podstawie wniosło o oddalenie skargi. W toku postępowania sądowego pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę dodatkowo wskazując, że organy niedokładnie przeprowadziły postepowanie dowodowe, jak również dokonały nienależytej oceny zebranych dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, którego ust. 2a w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. Nr 58, poz. 280) wskazuje, że po śmierci właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, o przyznanie tej działki na własność mogą ubiegać się zstępni uprawnionego, którzy przejęli po nim posiadanie tej działki (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 1993 r. sygn. akt SA/Wr 1823/92, ONSA 1994/3/88). Osoba ubiegająca się o przyznanie nieodpłatnie własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników musi zatem spełniać łącznie dwa warunki: być zstępnym osoby uprawnionej i fizycznie władać nieruchomością. Warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania) oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 1998 r., SA/Bk 1482/97, ONSA 1999/2/62). Od tego wymogu przepis nie przewiduje żadnych wyjątków. Z wyraźnego brzmienia przepisu art. 118 ust. 2a ustawy wynika jednoznacznie, iż wolą ustawodawcy, było przyznanie prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności działki, oddanej do użytkowania wieczystego z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, określonej ściśle kategorii osób, spełniających warunki określone w tym przepisie. Roszczenia z art. 118 ustawy nie przysługują zatem wszystkim zstępnym rolnika, lecz jedynie zstępnym określonym w ust. 2a tego przepisu, a więc tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania ( por. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2001r., sygn. akt II SA/Łd 2129/97, Lex nr 656360). Z brzmienia natomiast art. 118 ust. 1 tej ustawy wynika jednoznacznie, iż osobie, której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zatem uprawnienie uregulowane tym przepisem ma charakter roszczenia osobistego uprawnionej osoby, które nie może zostać scedowane na zstępnych tej uprawnionej strony, czy też być potraktowane jako wchodzące do masy spadkowej. Działka użytkowana dożywotnio przez osobę, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu, jak również prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich nie jest składnikiem masy spadkowej i nie podlega dziedziczeniu, a przedmiotem spadkobrania może być jedynie roszczenie określone w art. 118 ust. 2a powoływanej wcześniej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z którym wystąpić może podmiot spełniający warunki określone w tym przepisie ( por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 472/09, dostępne w CBOSA). Nadto zgodnie z art. 118 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy, prawidłowo ustalonego przez organy orzekające, stwierdzić należy, iż nie zaistniała przesłanka podmiotowa, objęta zakresem powyższej regulacji. Skarżąca jest bratanicą A. S., zatem wbrew jej twierdzeniom nie jest jej zstępną. Natomiast bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostaje fakt, że skarżąca jest jednocześnie zstępną F. S., do której kiedyś należała sporna nieruchomość, ponieważ jak już wyżej wskazano skarżąca musiałaby być zstępną właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu. Jak wynika z treści decyzji Naczelnika Gminy U. z dnia [...]r. Nr [...] znak: [...] nieodpłatnie przejęto gospodarstwo rolne od A. S. i to jej zostało przyznane prawo dożywotniego użytkowania działki, której zwrotu domaga się skarżąca. Zatem zasadnie przyjęły organy obu instancji, że skarżąca nie jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie własności działki, która była przedmiotem dożywotniego użytkowania osoby uprawnionej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego i odmówiły zwrotu spornej działki. Nadto przedmiotowa działka nie stanowi obecnie przedmiotu własności Skarbu Państwa, jak również jednostki samorządu terytorialnego, stąd też w sytuacji gdyby skarżąca spełniała przesłanki wynikające z art.118 ust. 2a powołanej ustawy, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie, przyznanie jej własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki i byłoby niedopuszczalne zgodnie z treścią art.118 ust. 3 ustawy. Odnosząc się do podnoszonej w skardze argumentacji dotyczącej nabycia spadku po zmarłej A. S., wskazać należy, że w myśl obowiązującej w prawie cywilnym zasady, iż nikt nie może przenieść na drugą osobę więcej praw, aniżeli sam posiada (łac. nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet) skarżąca nie mogła odziedziczyć po A. S. prawa, którego zmarła nie posiadała. Bezprzedmiotowe są również zarzuty dotyczące decyzji Naczelnika Gminy U. z 1997r. ponieważ wykraczają one poza zakres przedmiotowy sprawy i nie mogą być skutecznie podnoszone w ramach postępowania, w którym sąd dokonuje kontroli w zakresie zgodności z obowiązującymi przepisami prawa decyzji Starosty [...] z dnia [...]r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji SKO w B. z dnia [...]r. Zdaniem Sądu, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia organów są kompletne i wyczerpujące, dokonane zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 k.p.a. Ocena dowodów nie narusza normy wynikającej z art. 80 k.p.a., a uzasadnienia kontrolowanych decyzji odpowiadają warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r., poz. 270 z późn. zm.) skargę jako nietrafną oddalił.