II SA/Gl 347/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 25 stycznia 2024 r. nr SKO.4106.1478.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") zaskarżoną decyzją z dnia 25 stycznia 2024 r., nr SKO.4106.1478.2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775) - dalej: "k.p.a.", w związku z art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 4 i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej "u.ś.r." oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) – dalej "u.ś.w.", po rozpatrzeniu odwołania D. S. (dalej: "Strona", "Skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia 14 listopada 2023 r., nr [...] wydanej w przedmiocie odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. J. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: W dniu 4 września 2023 r. Strona złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką S. J. Po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji uznał, iż wnioskowane świadczenie jej nie przysługuje, gdyż nie spełnia przesłanek zawartych w art. 17 ust.1b i a także art.17 ust.5 pkt.1 lit. a) u.ś.r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że matka Strony jest osobą niepełnosprawną legitymującą się prawomocnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nr[...] z dnia [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. Z orzeczenia wynika, że matka Strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Jak ustalił organ I instancji Strona legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (orzeczenie o niepełnosprawności nr [...] z [...] wydane na czas określony do 31 stycznia 2025 r.) ze wskazaniem, iż jest osobą niezdolną do pracy. Ponadto Strona jest uprawniona do świadczenia emerytalno-rentowego (emerytury) na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak [...] z 7 marca 2023 r. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 października 2023 r. wynika, że matka Strony wymaga wsparcia w każdym aspekcie codziennego funkcjonowania. Strona sprawuje opiekę nad matką w sposób należyty, a opieka ma charakter stały. W tych aspektach w ocenie organu I instancji warunki przyznania Stronie prawa do wnioskowanego świadczenia zostały spełnione. Organ I instancji podniósł, że pismem nr [...] z 3 października 2023 r. poinformowano Stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Strona w terminie przewidzianym w ww. wezwaniu nie dostarczyła decyzji o wstrzymaniu wypłaty pobieranej emerytury, natomiast złożyła oświadczenie datowane na 29 sierpnia 2023 r., z którego wynika, że zobowiązuje się zawiesić emeryturę z dniem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Od tej decyzji odwołanie w dniu 4 grudnia 2023 r. wniosła Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, która wyraziła swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się zarzuciła decyzji: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, 2) naruszenie przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Opisaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, ustalenia dokonane przez organ I instancji oraz przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Kolegium uznało, że organ I instancji nieprawidłowo uznał, że przesłanką do odmowy Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego był przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Strony w zakresie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i stwierdził, że kwestia daty powstania niepełnosprawności podopiecznego nie może być powodem odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium uznało jednak za zasadne utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z tej przyczyny, że Strona jest uprawniona do emerytury z ZUS. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że jego rozstrzygniecie przesądza, że nie zostały spełnione wszystkie niezbędne przesłanki wymagane do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Ewentualne zawieszenie przez ZUS wypłaty emerytury Strony po tej dacie jest możliwe, ale ponieważ zdaniem Kolegium prawo do świadczenia nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., Strona może ubiegać się tylko o świadczenie wspierające. Na powyższą decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożyła Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzuciła wydanie z naruszeniem prawa mającego wpływ na wynik sprawy poprzez: 1) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. 2) naruszenie art. 63 ust 1 u.ś.w. poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r. 3) naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie Skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje. Z uwagi na podniesione zarzuty Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumenty uzasadniające podniesione zarzuty również z powołaniem się na orzecznictwo sądów administracyjnych. Wskazała, że zgodnie z przywołanym orzecznictwem organ powinien poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i przeszkodą jest pobieranie świadczenia emerytalno - rentowe. Skarżąca podkreśliła, że organ I instancji w piśmie z dnia 3 października 2023 r., nie wskazywał, iż jedyną przesłanką negatywną przyznania świadczenia jest pobieranie przez Skarżącą emerytury, albowiem swoją decyzję oparł również na kryterium wieku. W jej ocenie, skoro Kolegium uznało, iż kryterium wieku nie może być podstawą odmowy świadczenia, to właśnie ten organ powinien poinformować Skarżącą, że jeśli doprowadzi do zawieszenia emerytury, świadczenie pielęgnacyjne zostanie jej przyznane. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: "p.p.s.a.", albowiem Skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie a organ odwoławczy nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W sprawie jest bezsporne, iż Skarżąca jako córka osoby niepełnosprawnej należy do grona osób uprawnionych do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne. Z akt sprawy wynika, że matka Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym a orzeczenie zostało wydane na stałe. Zebrany materiał w sprawie materiał dowodowy dowodzi, że podniesione przez Skarżącą zarzuty są uzasadnione. Niewątpliwe z akt administracyjnych sprawy wynika, że informacja dotycząca możliwości zawieszenia emerytury zawarta w wezwaniu do uzupełnienia złożonych do wniosku dokumentów została przekazana Skarżącej przed przeprowadzeniem kluczowego dla tego postępowania dowodu tj. wywiadu środowiskowego, który został przeprowadzony dopiero w dniu 17 października 2023 r. Słusznie więc Skarżąca zauważyła, że organ powinien był ją poinformować o możliwości zawieszenia prawa do emerytury dopiero po ustaleniu, że spełnia wszystkie przesłanki do jego otrzymania z wyjątkiem przeszkody w postaci pobierania emerytury. Takie stanowisko wynika niewątpliwe z ustalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych (m.in. przywołane przez Skarżącą m.in. w wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1488/21, z dnia 13 kwietnia 2022 r., syn. akt I OSK 1727/21, z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1270/21, z dnia 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 895/21). Fakt, że Skarżąca uzupełniając wniosek i składając oświadczenie - datowane na 29 sierpnia 2023 r. a otrzymane przez organ I instancji w dniu 12 października 2023 r. - nie może mieć znaczenia dla oceny prawidłowości oceny działania organu I instancji. Organ uzyskał wiedzę o zakresie sprawowanej opieki przez Skarżącą i jej charakterze dopiero po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy nieprawidłowo stwierdził, że organ I instancji wezwał pełnomocnika Skarżącej "do przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wy-płaty emerytury, jednak w wyznaczonym terminie nie dostarczyła stosownej decyzji ZUS." Z treści wezwania organu I instancji z dnia 3 października 2023 r. skierowanego do pełno-mocnika Skarżącej wynika tylko informacja o możliwości złożenia przez Skarżącą wniosku o zawieszenie emerytury. Organ odwoławczy stwierdzając niezasadność odmowy przyznania Skarżącej świadczenia na podstawie art.17 ust.1b u.ś.r. nie skorzystał z możliwości naprawy błędu popełnionego przez organ I instancji i przyjął jako własne ustalenia i stanowisko organu I instancji w zakresie przesłanki negatywnej do otrzymania prawa do świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt.1 lit. a u.ś.r. Kolegium wyraźnie stwierdziło, że zasadnym jest utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji "z tej przyczyny, że D. S. jest uprawniona do emerytury z ZUS". Kolegium uznało, że ewentualne zawieszenie przez ZUS wypłaty emerytury Skarżącej po 31 grudnia 2023 r. jest możliwe, ale ponieważ jego zdaniem prawo do świadczenia nie powstało do tego dnia Skarżąca może ubiegać się tylko o świadczenie wspierające. Sąd nie uwzględnił zarzutu Skarżącej dotyczącego naruszenia art. 63 ust.1 u.ś.w., ponieważ wypowiedź organu odwoławczego zawarta w końcowym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji a dotycząca świadczenia wspierającego nie miała znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia podjętego przez ten organ. Świadczy o tym wyraźnie cytowany już wyżej fragment wypowiedzi organu odwoławczego jak i jego stwierdzenie, że "nie zostały spełnione wszystkie niezbędne przesłanki wymagane do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.". Zawarte w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji odwołanie do art. 63 ust.1 u.ś.w. odnosiło się zapewne do treści tego przepisu odnoszącego się do konieczności rozpoznania odwołania Skarżącej na podstawie przepisów dotychczasowych, czyli ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Z treści uzasadnienia nie wynika aby organ odwoławczy rozważał możliwość wezwania Skarżącej do zawieszenia emerytury z uwagi na spełnienie przez nią pozostałych przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na powyższe ustalenia Sąd uznał, że z uwagi na naruszenie przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zaskarżona decyzja Kolegium nie może pozostać w obiegu prawnym. Sąd uznał za właściwie wzruszyć jedynie rozstrzygniecie organu odwoławczego, ponieważ organ I instancji jednoznacznie stwierdził w uzasadnieniu swojej decyzji w oparciu o dokonane ustalenia, że Skarżąca spełnia pozostałe przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego związane ze sposobem i zakresem sprawowanej nad niepełnosprawną matką opieki. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wymaga istotnego uzupełnienia, które uzasadniałoby wzruszenie decyzji organu I instancji. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, ustalenia organu I instancji wynikające z wywiadu środowiskowego dotyczące zakresu i charakteru sprawowanej przez Skarżącą opieki a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy uwzględni również art. 63 ust. 1 u.ś.w., z którego wynika, zdaniem Sądu, możliwość stosowania w sprawie przepisów ustawy oświadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.