II SA/Gl 350/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2021 r. sprawy ze sprzeciwu R. P. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w DPS oddala sprzeciw. Prezydent Miasta B. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2, art. 62 ust. 2, art. 107 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego ustalił R. P. (dalej jako strona lub wnoszący sprzeciw) od 1 lipca 2018 r. opłatę za pobyt M. R. w Domu Pomocy Społecznej w W. w wysokości 512,96 zł miesięcznie, jak również wskazano termin uiszczania tej opłaty i konto, na które winna być kierowana. W uzasadnieniu decyzji przywołano przepisy prawa normujące problematykę odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, a następnie przystąpiono do analizy sytuacji faktycznej w sprawie począwszy od podpisywanych ze stroną umów oraz umorzeń prowadzonych postępowań w tym zakresie. W dalszej części przybliżono sytuację faktyczną strony i na tej podstawie ustalono wysokość opłaty za pobyt wyżej wymienionej w placówce pomocy społecznej. Podkreślono, że dochód strony przekracza kryterium dochodowe i wysokość odpłatności ustalono na poziomie różnicy między dochodem a kryterium dochodowym. Pismem z 23 grudnia 2020 r. strona wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku Białej odwołanie od powyższej decyzji. W odwołaniu tym strona podniosła zarzut naruszenia art. 61 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, poprzez błędne przyjęcie, że strona ponosi odpowiedzialność za pobyt babci w domu pomocy społecznej, naruszenie art. 62 ust. 2 powyższej decyzji poprzez jego niezastosowanie, art. 7 w związku z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, art. 8 § 1 i art. 10 powyższego Kodeksu poprzez ich niezastosowanie i prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów państwa oraz niezapewniając stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiającą za jego uwzględnieniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów sformułowanych przez stronę. W dalszej części uzasadnienia podkreślono, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona stronie po upływie ponad dwóch lat. Wskazano, że organ administracji wydał decyzję w oparciu o przepisy, które ówcześnie obowiązywały i w oparciu o stan faktyczny, który w ramach tego postępowania ustalił. Organ odwoławczy stwierdził, że stan prawny w omawianym zakresie uległ zmianie, a tym samym stosownie do brzmienia przepisów przejściowych zastosowanie mają nowe regulacje, a to oznacza, że zachodzi konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego z uwzględnieniem nowego stanu prawnego i aktualnego stanu faktycznego w sprawie. W uzasadnieniu tej decyzji przeprowadzono analizę nowego stanu prawnego i wynikające z niej zasady prowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Nadto wskazano na uchybienia w zakresie przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności w zakresie wszczęcia postępowania i zapewnienia stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu, jak również w zakresie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W motywach rozstrzygnięcia strona podniosła, że nie zgadza się powyższą decyzją i wnosi o zwolnienie jej z ponoszenia kosztów pobytu babci w domu pomocy społecznej. W odpowiedzi na sprzeciw Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o oddalenie wniesionego sprzeciwu i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu własnej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do postanowień art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), rozpoznając sprzeciw od decyzji Sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie natomiast z treścią art. 64b § 1 powyższej ustawy, do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ odwoławczy w wyniku rozpoznania skutecznie wniesionego odwołania wydaje albo decyzję kończącą postępowanie w sprawie - utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, albo decyzję uchylającą zaskarżoną do niego decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzekającą co do istoty sprawy, bądź uchylającą zaskarżoną decyzję i umarzającą postępowanie pierwszej instancji albo też decyzję umarzającą postępowanie odwoławcze. Zasadą jest zatem, że organ drugoinstancyjny w sposób ostateczny załatwia sprawę administracyjną, która została mu przedłożona w wyniku wniesionego odwołania. Jako wyjątek traktować należy przewidziane w § 2 przywołanego artykułu prawo i jednocześnie obowiązek organu drugiej instancji nieorzekania w sposób merytoryczny, kończący sprawę i wydania decyzji kasacyjnej czyli uchylającej rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Podjęcie takiego orzeczenia przez organ drugiej instancji występuje jedynie w ściśle określonej sytuacji, a mianowicie gdy decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. A contrario, w sytuacji gdy materiał dowodowy został zebrany w sprawie w sposób wyczerpujący, bądź możliwy do uzupełnienia w trybie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylenie zaskarżonej w wyniku odwołania decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania nie jest dopuszczalne. Należy podkreślić, że stosownie do postanowień przywołanego przepisu, organ drugiej instancji przekazując sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Powyższe rozważania oznaczają, że Sąd dokonując kontroli tego typu decyzji nie rozpoznaje sprawy w sposób merytoryczny, a jedynie sprawdza, czy organ odwoławczy w prawidłowy sposób odczytał i zastosował postanowienia art. 138 § 2 wyżej wymienionego Kodeksu. W rozpoznawanej sprawie strona wnosząca sprzeciw wyraża jedynie swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i nie podnosi żadnych zarzutów pod adresem wydanej decyzji, natomiast w piśmie zawierającym sprzeciw domaga się umorzenia postępowania zmierzającego do ustalenia odpłatności za pobyt jej babci w domu pomocy społecznej. W kontekście tak sformułowanego sprzeciwu rozważyć należy, czy rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest prawidłowe. Na wstępie przyjdzie dostrzec rzecz bardzo istotną, a mianowicie to, że decyzja organu pierwszej instancji z [...] r. została wnoszącemu sprzeciw doręczona dopiero w grudniu 2020 r. Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych nie wynika, aby organ pierwszej instancji po wydaniu tej decyzji podejmował działania zmierzające do doręczenia przedmiotowej decyzji. Na egzemplarzu decyzji zalegającym w aktach znajduje się informacja, że decyzja została wysłana, jednakże brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru tej decyzji, jak również działań zmierzających do monitorowania procesu jej doręczenia. Można jedynie zauważyć, że w następnym roku kalendarzowym organ pierwszej instancji ponownie uruchomił postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności wnoszącego sprzeciw za pobyt babci w domu pomocy społecznej. Sąd w odniesieniu do zaistniałej sytuacji nie będzie się wypowiadał, jednakże dostrzec można w tym zakresie, że działania organu pierwszej instancji z pewnością nie świadczą o jego profesjonalizmie. Brak działań związanych z doręczeniem decyzji organu pierwszej instancji spowodował, że decyzja ta została wnoszącemu sprzeciw doręczona jak zostało to zaznaczone w grudniu 2020 r. Z uwagi na tę okoliczność odwołanie wnoszącego sprzeciw wniesione zostało w terminie, a organ odwoławczy zobowiązany był rozpatrzyć je w oparciu o stan prawny obowiązujący w dniu wydawania przez niego decyzji. Występujący w tej sprawie upływ czasu odgrywa istotną rolę, ponieważ jak zaznaczył to organ odwoławczy, w zakresie ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stan prawny uległ daleko idącej zmianie. Oznacza to, że organ odwoławczy nie mógł uczynić nic innego jak tylko uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Dodatkowo w polu widzenia należy mieć to, że stan faktyczny ustalony w tej sprawie był daleki od aktualności, a zatem w oparciu o postanowienia art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy nie był w stanie przeprowadzić uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, ponieważ w sprawie tej postępowanie takie musi być przeprowadzone w pełnym zakresie. Przedstawione powyżej rozważania pozwalają stwierdzić, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego zawierające decyzję kasacyjną w tej sprawie było jedynym możliwym rozstrzygnięciem, ponieważ wbrew oczekiwaniom wnoszącego sprzeciw organ odwoławczy nie był uprawniony do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i do umorzenia postępowania zmierzającego do ustalenia odpłatności za pobyt babci wnoszącego sprzeciw w domu pomocy społecznej. Dodatkowo dostrzec należy, że organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji zamieścił wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego i wskazania te odpowiadają wymogom wynikającym z treści art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W stanie prawnym i faktycznym występującym w rozpoznawanej sprawie podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Skoro wniesiony sprzeciw nie jest zasadny, zatem stosownie do postanowień art. 151 a § 2 ustawy Prawo o postępowaniu administracyjnym, sprzeciw należało oddalić. mr