II SA/Gl 353/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta D. , działając na podstawie art. 193, 194 ust. 1 i in. ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 821 ze zm. – dalej u.w.r.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej - k.p.a.) i in., odmówiono J. N.(dalej "strona", "skarżąca") odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka – P. N. w pieczy zastępczej w okresie od dnia 1 czerwca 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r. W uzasadnieniu wskazano m. in., że dziecko przebywa w spokrewnionej rodzinie zastępczej, która otrzymuje świadczenie w wysokości 694 zł miesięcznie na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego. Organ odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty u ojca ww. dziecka – D. N. za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej, w okresie jw. W oparciu o art. 193 ust. 6 u.w.r. opłatę, o której mowa, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona. Z wniosku strony wynika, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerem oraz małoletnim synem. Strona jest osobą bezrobotną. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie partnera, które miesięcznie wynosi 1. 280 funtów. Strona płaci alimenty na syna P. N. po 50 funtów miesięcznie. Po dokonaniu analizy jej sytuacji materialno-bytowej, uwzględniając fakt, iż dochód rodziny przekracza ustawowe kryterium dochodowe rodziny, postanowiono odmówić odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Skarżąca poprzez pełnomocnika złożyła odwołanie od ww. decyzji. Zarzuciła m. in. naruszenie art. 7, 77 §1 i 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy skarżąca faktycznie wspólnie gospodaruje z obecnym partnerem; naruszenie art. 8 i 107 §3 k.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji; §5 ust. 1 pkt 3 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej oraz w przypadku dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo - leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno - opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd ([...] ze zm. – dalej "uchwała"); §2 ust. 1 pkt 3) ww. uchwały w zw. z art. 6 pkt 4 i 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. – dalej u.p.s.), poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca wspólnie gospodaruje z obecnym partnerem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że skarżąca podała, iż osobą, która ją utrzymuje, jest jej partner. Strona w piśmie skierowanym w toku prowadzonego postępowania do organu I instancji jednoznacznie wskazała, że prowadzi wspólnie gospodarstwo z partnerem i wychowuje z nim syna. Dochód rodziny znacznie przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Skarżąca poprzez pełnomocnika złożyła skargę na ww. decyzję SKO i zarzuciła: I. Naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 7, 77 § 1 k.p.a., polegające na: a) niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew obowiązkowi i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oparcie decyzji jedynie na oświadczeniu zalegającym w aktach sprawy, kwestionowanym przez Skarżącą w toku postępowania odwoławczego; b) nieprzeprowadzeniu analizy sytuacji skarżącej, zarówno rodzinnej, jak i finansowej w zakresie możliwości zastosowania odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, w szczególności niewyjaśnieniu, czy skarżąca faktycznie wspólnie gospodaruje z obecnym partnerem, a zatem, czy jako osoba bezrobotna dysponuje jakimikolwiek środkami pieniężnymi pozwalającymi na uiszczanie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej; 2) art. 8, 107 §1 i 3 k.p.a., polegające na: a) sporządzeniu uzasadnienia w sposób stanowiący wyłącznie powielenie argumentacji zawartej w decyzji organu I instancji, bez odniesienia się do zarzutów stawianych przez Skarżącą; b) nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnienie, w oparciu o jakie dowody organ ustalił następujące okoliczności: - iż skarżąca posiada jakiekolwiek dochody, w tym przekraczające ustawowe kryterium dochodowe rodziny, - iż partner skarżącej jest osobą pracującą i otrzymuje dochody w określonej wysokości, - iż Skarżąca wspólnie zamieszkuje i gospodaruje z partnerem. 3) art. 9 i 11 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek dokonanego przez organ ustalenia, iż w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka "nadmiernego obciążenia budżetu" osoby bezrobotnej, co stanowi szczególne uzasadnienie dla odstąpienia od ustalenia opłaty u osoby zobowiązanej, w sytuacji, gdy skarżąca, jako osoba bezrobotna, nie dysponuje także jakimikolwiek środkami pieniężnymi pozwalającymi na uiszczanie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej; 4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji I instancji, w sytuacji, gdy prawidłowe było uwzględnienie odwołania, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez orzeczenie o odstąpieniu od ustalenia względem skarżącej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. II. naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) §5 ust. 1 pkt 3 uchwały nr [..]. Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r., poprzez błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka "nadmiernego obciążenia budżetu" osoby bezrobotnej, co stanowi szczególne uzasadnienie dla odstąpienia od ustalenia opłaty u osoby zobowiązanej, w sytuacji gdy skarżąca nie dysponuje jakimikolwiek środkami pieniężnymi pozwalającymi no uiszczanie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej; 2) §2 ust. 1 pkt 3 uchwały w zw. z art. 6 pkt 4 i 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca wspólnie gospodaruje z obecnym partnerem i tym samym przekracza ustawowe kryterium dochodowe rodziny w sytuacji, gdy skarżąca nie dysponuje (zarówno wspólnie jak i samodzielnie) jakimikolwiek środkami finansowymi stanowiącymi własność obecnego partnera; 3) art. 194 ust. 3 u.w.r., poprzez błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka do odstąpienia od ustalania odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, w sytuacji, gdy skarżąca będąc osobą bezrobotną nie dysponuje jakimikolwiek środkami pieniężnymi pozwalającymi na uiszczanie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. W świetle art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Użycie w przepisie art. 194 ust. 3 u.w.r. określenia "może" oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala jednak organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne ciąży bowiem obowiązek należytego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 października 2019 r., sygn. II SA/Gl 829/19). Organ wziął pod uwagę wszystkie niezbędne okoliczności stanu faktycznego i prawnego (także ww. uchwałę nr [...] Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r.), oceniając dowody w sposób należyty. W świetle §5 ust. 1 pkt 3 ww. uchwały można odstąpić od ustalenia opłaty u osoby zobowiązanej za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej po rozeznaniu jej sytuacji majątkowej lub rodzinnej, jeżeli ponoszenie opłaty w sytuacjach szczególne uzasadnionych np.: niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, bezrobociem, zdarzeniem losowym, stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej. Nie można jednak pomijać, że według §2 pkt 3 ww. uchwały przez "dochód i kryterium dochodowe" rozumie się dochód i kryterium dochodowe ustalone na podstawie art. 6 pkt 3 i 4 oraz art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a więc odnosząc je do "rodziny". Z kolei według art. 6 pkt 14 u.p.s. "rodzina" to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Z pisma strony z 27 sierpnia 2020 r. wynikało, że mieszka ona i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerem oraz małoletnim synem. Strona jest osobą bezrobotną. Źródłem utrzymania "rodziny" (w ww. rozumieniu) jest jednak wynagrodzenie partnera, które miesięcznie wynosiło – jak strona podawała – 1.280 funtów. Skarżąca płaciła alimenty na syna po 50 funtów miesięcznie. Stąd, po dokonaniu analizy jej sytuacji materialno-bytowej, uwzględniając fakt, iż dochód tak rozumianej "rodziny" przekraczał ustawowe kryterium dochodowe, zasadnie odmówiono odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ustaleń dokonano na podstawie twierdzeń samej strony. Co prawda w skardze powyższe twierdzenia są kwestionowane, świadczy to jednak o braku konsekwencji. To strona starająca się o przywilej odstąpienia od naliczania ww. należności powinna w pełni wykazać swą sytuację finansową, majątkową, rodzinną, źródło utrzymania, skąd bierze środki na codzienne wyżywienie, opłacenie mieszkania, tzw. mediów, w jakiej wysokości, jakie ponosi inne wydatki, itd. Nie wystarczy jedynie kwestionowanie ustaleń organu, które mają pokrycie w dokumentach, wynikając także z niektórych twierdzeń samej skarżącej. Organy prawidłowo nie znalazły wyjątkowych okoliczności, które umożliwiłyby spełnienie oczekiwań strony. Skoro skarżąca nie dała możliwości dokonania pełnych ustaleń faktycznych, nie może teraz wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych. Nie można zapominać, że środki finansowe, jakie otrzymywała rodzina zastępcza na utrzymanie dziecka, pochodzą ze środków publicznych, dlatego należy dochodzić ich zwrotu od osób zobowiązanych. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie lecz obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. W przedmiotowej sprawie niedomaganie się od strony zwrotu kwoty świadczeń wypłacanych rodzinie zastępczej naruszałoby w sposób rażący interes fiskalny i wartości takie jak sprawiedliwość społeczna oraz zaufanie obywateli dla organów władzy. Z treści decyzji obu instancji można wywnioskować jaki jest ich przedmiot i kto jest adresatem. Uzasadnienia w wystarczającym stopniu i w sposób zindywidualizowany wyjaśniają motywy rozstrzygnięć (art. 107 §3 k.p.a.). Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 8, 9, 11, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., §5 ust. 1 pkt 3, §2 ust. 1 pkt 3 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w D. w zw. z art. 6 pkt 4 i 14 u.p.s., art. 194 ust. 3 u.w.r., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.