II SA/Gl 355/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.),, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant referent - stażysta Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 stycznia 2023 r. nr SKO-PSW/41.5/219/2023/887 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 21 grudnia 2022 r. nr [...]. Decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 21 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji działając w oparciu o przepis art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu wskazanym we wniosku jako adres wnioskodawczyni. Z treści sporządzonej w trakcie wywiadu notatki służbowej wynika, że w dwóch budynkach pod wskazanym wyżej adresem zamieszkują 2 rodziny. Strona samodzielnie gospodaruje, posiada oddzielne dochody. Budynek ogrzewany jest oddzielnym źródłem ciepła tj. kotłem na paliwo stałe m.in. węglem. Organ podkreślił, że zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym, w przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. Jednocześnie organ podkreślił, że przepis art. 2 ust. 3c ustawy uzależnia przyznanie dodatku węglowego w trybie opisanym w art. 2 ust. 3d ustawy, od podjęcia przez stronę dodatkowych czynności związanych ustaleniem odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Organ podniósł, że brak możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach w terminie do 30 listopada 2022 r. otwiera dopiero stronie drogę do przyznania dodatku węgłowego w trybie opisanym w przepisie art. 2 ust. 3d ustawy. Podkreślił, że skoro ustawodawca wyraźnie wskazał przesłankę w art. 2 ust. 3c ustawy, że w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem, to aby podjąć skuteczne starania o przyznanie dodatku węglowego - obowiązkiem strony było podjęcie sformalizowanych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla zajmowanego lokalu. Względy logiki nakazują bowiem stwierdzenie, że o braku możliwości dokonania określonej czynności w wyznaczonym terminie możemy mówić wyłącznie w sytuacji, w której próba dokonania tej czynności w ogóle została podjęta. Bezczynność strony w omawianym zakresie nie może być utożsamiana z brakiem możliwości dokonania prawem wymaganej czynności w ustawowo określonym terminie. Organ odwoławczy stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się wywiad środowiskowy (notatka służbowa), o której mowa w art. 2 ust. 3d ustawy, który potwierdza ustalenia dokonane przez organ I instancji o zamieszkiwaniu pod jednym adresem w odrębnych lokalach więcej niż jednego gospodarstwa domowego oraz wykorzystywaniu przez te gospodarstwa współdzielonego źródła ogrzewania. Z akt sprawy (wywiad oraz oświadczenie strony) wynika również, że strona nie podjęła prawem wymaganych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Tym samym, strona - wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek ustawowych uprawniających do przyznania dodatku węgłowego. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła, że pod jej adresem miejsca zamieszkania są dwa odrębne budynki mieszkalne, z których każdy ma odrębny kocioł, odrębne źródło ciepła na paliwo stałe i są dwa gospodarstwa domowe, co zostało potwierdzone przez wywiad środowiskowy. Podkreśliła, że wniosek o dodatek węglowy złożyła 30 listopada 2022 r. i nie było możliwości nadania osobnego numeru i adresu do dnia 30 listopada 2022 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej dodatku węglowego. Na wstępie wskazać należało, że w związku z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, złożonym przez skarżącą w dniu 30 listopada 2022 r. organ I instancji ustalił, że na adres wskazany przez stronę, został już złożony wniosek o wypłatę dodatku węglowego przez innego wnioskodawcę, który uczynił to jako pierwszy. W związku ze stwierdzoną wyżej okolicznością, podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 2 ust. 3a ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141, zwanej dalej również u.d.w.), w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Przepis art. 2 ust. 3b tej ustawy precyzuje, że w przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Od powyższej reguły, dotyczącej pozostawienia bez rozpoznania wniosku o wypłatę dodatku węglowego, został wprowadzony wyjątek w art. 2 ust. 3c cytowanej ustawy, według którego, w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Jednakże zastosowanie powyższego wyjątkowego unormowania i w konsekwencji przyznanie dodatku węglowego – jak stanowi art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym - jest możliwe tylko wówczas, gdy gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu i jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z uwagi na treść przytoczonych przepisów, obligatoryjne było zatem ustalenie przez organ, czy w sprawie zaistniały okoliczności, będące warunkiem zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b cytowanej ustawy, według którego – co wymaga podkreślenia - w przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy, a pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Stwierdzenie, czy wystąpiła wyżej wymieniona przesłanka zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b cytowanej ustawy, wymagało zwrócenia się do skarżącej o wykazanie, że nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu dla lokalu zajmowanego przez nią. Jak wynika z akt administracyjnych, w oświadczeniu z dnia 9 grudnia 2022 r. skarżąca wskazała, że nie podjęła kroków formalnych do nadania odrębnego adresu jej miejsca zamieszkania. W związku z treścią powyższego oświadczenia organ I instancji był zobowiązany wezwać skarżącą o wykazanie, czy jej gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu. Cytowane oświadczenie skarżącej dotyczyło bowiem zupełnie innej kwestii, - a nie ściśle tego, czy nie było możliwe w wymienionym terminie ustalenie odrębnego adresu, jak określa tę przesłankę art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym. Zaistnienie zaś tej okoliczności - może być potwierdzone oświadczeniem o niemożliwości ustalenia w terminie do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu. Organ zobowiązany był zatem skierować do strony wezwanie o wskazanej wyżej treści, zawierające pouczenie, że w przypadku niezastosowania się do wezwania w wyznaczonym terminie, wniosek zostanie pozostawiony bez rozpoznania – na podstawie art. 2 ust. 3b ustawy o dodatku węglowym. Podkreślenia bowiem wymagało, że w razie, gdy nie zostanie wykazane zaistnienie warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c u.d.w., organ pozostawia wniosek bez rozpoznania, gdyż dodatek węglowy – co do zasady - jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy z danego adresu miejsca zamieszkania. W niniejszej sprawie strona w treści odwołania złożyła oświadczenie, że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla jej lokalu. Wobec takiej treści odwołania – organ rozpatrujący je, zobowiązany był do dokonania oceny tego oświadczenia w kontekście zaistnienia warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c u.d.w. W wyniku niewykonania tego obowiązku organ odwoławczy przedwcześnie stwierdził, że nie zostały spełnione warunki przyznania przedmiotowego świadczenia. Podnieść przy tym należało, iż bezpodstawne jest twierdzenie organu zawarte w zaskarżonej decyzji, że "skoro ustawodawca wyraźnie wskazał przesłankę w art. 2 ust. 3c ustawy, według której w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem, to aby podjąć skuteczne starania o przyznanie dodatku węglowego - obowiązkiem strony było podjęcie sformalizowanych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla zajmowanego lokalu". Przytoczony pogląd organu nie ma uzasadnienia w treści cytowanych wyżej przepisów, według których przesłanka zawarta w art. 2 ust. 3d u.d.w. jest spełniona w razie wykazania, że nie było możliwe w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem w odrębnych lokalach. Przepisy ustawy nie wprowadzają zatem wymienionego przez organ "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu. Wobec tego wykazanie, iż przesłanka, o której mowa wyżej, została spełniona, może nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony. W konsekwencji stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym, poprzez ich nieprawidłową wykładnię, a w następstwie tego organy naruszyły art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. i wymienione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia wniosku skarżącej inicjującego postępowanie administracyjne. Ponadto – jak już była o tym mowa wyżej - w razie, gdy nie zostanie wykazane zaistnienie warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c u.d.w., organ pozostawia wniosek bez rozpoznania – zgodnie z art. 2 ust. 3b cytowanej ustawy, a zatem w takiej sytuacji nie ma podstaw do wydania decyzji. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące konieczności uzupełnienia ustaleń i przeprowadzenia analizy okoliczności faktycznych we wskazanym wyżej zakresie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie.