II SA/Gl 361/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Śląski decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 11, art. 16 ust. 10, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i pkt 2, ust. 3 i ust. 9 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407) uznał świadczenie wychowawcze wypłacone M. C. (dalej strona lub skarżąca) w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. w łącznej wysokości 5000 zł za nienależnie pobrane. Ponadto organ ten zobowiązał stronę do zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami w terminie 30 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu decyzji organ ten przybliżył regulacje prawne dotyczące przyznawania świadczeń rodzinnych w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a następnie przedstawił sytuację faktyczną występującą w sprawie dotyczącej strony. Ze stanu faktycznego ustalonego przez ten organ wynika, że w momencie ubiegania się o świadczenie strona wspólnie z dzieckiem zamieszkiwała na terenie kraju i była zatrudniona, natomiast mąż strony wykonywał prace na terenie [...]. Równocześnie organ ten ustalił, że strona z dniem [...] listopada 2018 r. zakończyła zatrudnienie, a tym samym zmianie uległa zasada pierwszeństwa i krajem uprawnionym przy przyznawania świadczeń wychowawczych stała się [...]. W dalszej części uzasadnienia przywoływany organ przytoczył treść stosownych przepisów ustawy wskazanej w podstawie prawnej, a także podkreślił, że strona składając wniosek o przyznanie wnioskowanego świadczenia podpisała stosowne zobowiązanie dotyczące niezwłocznego informowania organu o zmianie sytuacji osobistej mającej znaczenie dla prawa do przedmiotowego świadczenia. W konsekwencji organ ten uznał, że strona pobrała nienależne świadczenie, albowiem nie poinformowała organu o zmianie swojej sytuacji faktycznej. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym podniosła, że w jej działaniu nie było celowości, ponieważ w oświadczeniu z 9 sierpnia 2019 r. zamieściła stosowną informację. Ponadto odwołująca zarzuciła organowi pierwszej instancji nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sposób pogłębiony, ponieważ nie wyjaśniono w jego ramach wszystkich okoliczności związanych z przedmiotową sprawą. Nadto strona oświadczyła, że wspólnie z mężem nie korzystali z żadnych świadczeń na terenie [...]. Dodatkowo podniesiono, że we wskazanym okresie mąż strony prowadził działalność gospodarczą na terenie kraju. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano stan normatywny obowiązujący w rozpoznawanej sprawie. W następstwie analizy stanu normatywnego oraz stanu faktycznego występującego w sprawie organ ten uznał, że w pierwszej kolejności świadczenie w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego posiada państwo wykonywania zatrudnienia, w drugiej kolejności prawa udzielane są w miejscu otrzymywania emerytury lub renty, a dopiero w trzeciej w miejscu zamieszkania. W konsekwencji organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w kwestionowanym rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji. W końcowej części uzasadnienia organ ten przywołał treść art. 30 ust. 9 przedmiotowej ustawy. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego G. A., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej powyższej decyzji zarzucono naruszenie postanowień art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpoznaniu materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym niewyjaśnienie czy skarżąca jest uprawniona do pobierania przedmiotowego świadczenia na terenie [...]. Nadto podniesiono naruszenie postanowień art. 68 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że od 1 grudnia 2018 r. krajem pierwszeństwa dla skarżącej była [...]. Dodatkowo podniesiono naruszenie postanowień art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca jest osobą, która nienależnie pobrała świadczenie, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje takich podstaw. Wskazano także na naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 1 powyższej ustawy w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o zmianie tej ustawy poprzez jego zastosowanie i oparcie żądania zwrotu świadczeń za okres od 1 lipca 2019 r., podczas gdy przepis ten został uchylony i nie mógł stanowić podstawy prawnej do żądania zwrotu świadczenia od tego terminu. W motywach skargi przedstawiono rozbudowaną argumentację przemawiającą za uwzględnieniem wniesionej skargi z odwołaniem się do orzeczeń sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotowa skarga rozpoznana została w trybie przewidzianym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez Sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją, Sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli Sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Istota rozpoznawanej sprawy jest czytelna i nie budzi istotniejszych wątpliwości. Skarżąca w następstwie wniosku z sierpnia 2018 r. otrzymała świadczenie wychowawcze przyznane mocą decyzji Wojewody Śląskiego na młodszego syna. Wskazany organ wydał decyzję, ponieważ mąż skarżącej posiada umowę o pracę na trenie [...], a tym samym w sprawie tej zastosowanie miały przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Świadczenie zostało skarżącej przyznane z uwagi na to, że ona również pozostawała w zatrudnieniu i wspólnie z dziećmi zamieszkiwała na terenie kraju. Z dniem 1 grudnia 2018 r. sytuacja uległa zmianie, ponieważ skarżąca zakończyła swoje zatrudnienie, a tym samym przestała spełniać wymogi do otrzymania świadczenia rodzinnego z krajowego systemu prawnego, ponieważ krajem pierwszeństwa, z uwagi na zatrudnienie męża stała się [...]. Skarżąca o utracie własnego zatrudnienia i o zmianie sytuacji osobistej nie poinformowała organów administracji publicznej, a uczyniła to dopiero składając kolejny wniosek o przyznanie przedmiotowej pomocy. W następstwie zaistniałej sytuacji, organy administracji publicznej wypowiadające się w rozpoznawanej sprawie uznały, że w sprawie tej wystąpiła przesłanka pobrania nienależnego świadczenia i uznały, że przyznane skarżącej świadczenie wychowawcze począwszy od 1 grudnia 2018 r. jest nienależnym świadczeniem i zażądały zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Przywołany stan faktyczny nie budzi wątpliwości i legł u podstaw rozstrzygnięć organów administracji. Ocena trafności rozstrzygnięć organów administracji publicznej wypowiadających się w sprawie wymaga odwołania się do obowiązujących regulacji prawnych. Stosownie do postanowień art. 68 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1) w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, mają zastosowanie następujące zasady pierwszeństwa: w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa jest następująca: w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania. Przywołane przepisy w sposób czytelny wskazują na kolejność wyboru systemów prawnych w przypadkach, w których występują regulacje dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z regulacji tej wynika, że pierwszeństwo posiada system prawny państwa ustalany z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, a dopiero w ostatniej kolejności z tytułu miejsca zamieszkania. Kolejną kwestią wymagającą przybliżenia jest problematyka pobrania nienależnego świadczenia normowana ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Stosownie do postanowień art. 25 ust. 2 tej ustawy w wersji obowiązującej na dzień złożenia wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, czyli na sierpień 2018 r., za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a tej ustawy; świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. W polu widzenia należy mieć także treść art. 6 ust. 1 ustawy z 26 kwietnia 2019 r. w sprawie zmiany ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r, poz. 924). Zgodnie z tym przepisem, w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu. Przedstawiony powyżej stan normatywny przyjdzie przenieść na sytuację faktyczną występującą w rozpoznawanej sprawie. W ocenie organów administracji fakt nieprzekazania informacji o zakończeniu zatrudnienia przez skarżącą z dniem [...] 2018 r. wyczerpuje znamiona pobrania nienależnego świadczenia przewidziane treścią art. 25 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Stanowisko takie oznacza, że w ocenie organów administracji sytuacja faktyczna odpowiada sytuacji, że świadczenie wychowawcze wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania, jak również sytuacji, że świadczenie wychowawcze zostało przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. Stanowiska zaprezentowane przez organy administracji publicznej byłyby trafne w sytuacji, gdyby organy administracji uwzględniły wszystkie okoliczności sprawy. W pierwszej kolejności przyjdzie dostrzec, że mąż skarżącej posiada zatrudnienie na terenie [...] i okoliczność ta wpłynęła na konieczność wykorzystania w sprawie związanej z ubieganiem się o przedmiotowe świadczenie regulacji dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jednakże organom tym umknęła jedna okoliczność podnoszona przez skarżącą, a mianowicie mąż skarżącej prowadzi także na terenie kraju działalność gospodarczą. Organy administracji publicznej wypowiadające się w sprawie dostrzegły tę okoliczność, jednakże wskazały, że nie opłaca on z tego tytułu świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Analiza postanowień ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jak również postanowień przywoływanego Rozporządzenia nie zawiera takiego wymogu. Zatem organy administracji przy podejmowaniu kwestionowanych rozstrzygnięć tę okoliczność pominęły, a tym samym nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi, co wynika z postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach prowadzonego postępowania administracyjnego organy administracji nie zweryfikowały, czy mąż skarżącej po [...] 2018 r. ubiegał się o przyznanie świadczenia rodzinnego na terenie [...]. Jak można odczytać stanowisko organów administracji wynikało to z faktu, że po ustaniu zatrudnienia skarżącej ze wskazanym dniem świadczenia rodzinne winny przysługiwać skarżącej i jej rodzinie z systemu prawnego [...]. Stanowisko takie pomija dwie kwestie, a mianowicie to, że mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą na terenie kraju, a po drugie organy nie ustaliły, czy występował on o przyznanie świadczeń rodzinnych na terenie [...]. Brak uwzględnienia tych okoliczności również wyczerpuje przesłanki braku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy i naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a tym samym wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia wniesionej skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle przeprowadzonych ustaleń podzielić należy zarzuty sformułowane w skardze, a związane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i przedwczesnego wydania kwestionowanych decyzji. Okoliczność ta skutkuje również tym, że zarzut naruszenia postanowień art. 68 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady jest trafny, ponieważ z powyższych ustaleń nie wynika w sposób niebudzący wątpliwości pierwszeństwo systemu prawnego [...] przy ubieganiu się o świadczenia rodzinne. W konsekwencji podzielić należy także zarzuty dotyczące naruszenia postanowień art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co wyczerpuje przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji obowiązany będzie do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, w kontekście wskazań zamieszczonych w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia, a w szczególności organ ten winien ustalić, czy skarżący faktycznie prowadzi działalność gospodarczą na terenie kraju i czy występował o przyznanie świadczeń rodzinnych na terenie [...]. Przeprowadzona powyżej analiza zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie jak również uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nadto dostrzec można naruszenie przepisów prawa materialnego, a to postanowień art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu pierwszej instancji. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji. mr