II SA/Gl 365/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] r. H. C. wystąpiła do Urzędu Gminy P. z wnioskiem o wymeldowanie z posesji położonej na działce nr [...] przy ulicy [...] w P. L., M. i O. G. Wskazała, że jest właścicielką przedmiotowej nieruchomości, a L. G. od przeszło dwóch lat zamieszkuje w N. Nie zajmuje się mieszkaniem i nie partycypuje w kosztach utrzymania domu. Organ, pismem z dnia [...] r., zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego L. G., przeprowadził wymagane postępowanie wyjaśniające gromadząc materiał dowodowy w postaci m.in. pisemnego oświadczenia L. G. z dnia 19 października 2015 r., czy protokołów przesłuchania wskazanych świadków, a także samego wnioskowanego do wymeldowania L. G.. Następnie decyzją z dnia [...] r. nr [...]., przywołując w podstawie prawnej art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.jedn. Dz.U z 2015 r., poz. 388 ze zm.), odmówił wymeldowania L. G. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości P. ulica [...]. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że przeprowadzone postępowanie doprowadziło do ustalenia, że L. G., na przełomie sierpnia i września 2012 r. opuścił dobrowolnie przedmiotowy lokal, wyjeżdżając do N. Tam znajduje się centrum jego spraw życiowych. Powodem wyjazdu do N. była zła sytuacja finansowa rodziny i względy zarobkowe. Według słuchanych w sprawie świadków nie zerwał on kontaktu z tym lokalem, odwiedza go, choć rzadko - dwa razy do roku, w okresie letnim, ale ma zamiar powrócić do miejsca stałego pobytu. Oględziny lokalu potwierdziły, iż nie zabrał on z mieszkania wszystkich swoich rzeczy, pozostały w nim meble, telewizor w kuchni naczynia. Jednak stan mieszkania nie wskazywał na stałe zamieszkiwanie w nim. Mieszkanie było nieogrzane, nie było ciepłej wody i prądu. Fakt wyjazdu rodziny G. do N. przyznali wszyscy zeznający w sprawie świadkowie, potwierdzając też, że nastąpiło to ok. 2 do 3 lata temu. Poświadczyli też dobrowolny charakter opuszczenia lokalu, związany z zarobkowym charakterem wyjazdu rodziny do N., dodając, że rodzina ma zamiar powrócić do P., jednak trudno powiedzieć kiedy. Właścicielka lokalu - H. C. podniosła, iż pomimo próby podzielenia kosztów utrzymania domu, L. G. nie partycypuje w tych kosztach i wszelkie koszty związane z domem obciążają wnioskującą o wymeldowanie. W kontekście tak zebranego materiału dowodowego, w ocenie organu, nie można uznać, że L. G. zrezygnował trwale z pobytu pod adresem stałego zameldowania, a stąd nie zaistniała przesłanka do jego wymeldowania. W ocenie organu przebywanie większość miesięcy w roku poza granicami P. związane z pracą nie stanowi przeszkody do posiadania stałego miejsca zameldowania w kraju w sytuacji, gdy więź z tym lokalem jest utrzymywana. W efekcie nie nastąpiło trwałe opuszczenie przedmiotowego lokalu, co stanowi negatywną przesłankę do wymeldowania z pobytu stałego. Zdaniem organu pobyt poza miejscem stałego zamieszkiwania ze względu na wykonywaną pracę zarobkową nie może stanowić podstawy do wydania decyzji o wymeldowaniu, gdyż fakt przejściowej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważnia do stwierdzenia, że osoba opuściła lokal w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W orzecznictwie podkreśla się, że samo przebywanie za granicą i wykonywanie tam pracy nie jest równoznaczne z opuszczeniem miejsca stałego pobytu, jeśli nie zostanie dowiedzione, że ma ono charakter trwały i dobrowolny, a przeprowadzone w sprawie postępowanie nie potwierdziło, by L. G. trwale zerwał więzi z miejscem swojego zameldowania na pobyt stały. Wprawdzie bowiem przebywa on w N., ale nie ma zamiaru zerwania z dotychczasowym miejscem stałego pobytu wszelkich związków, co zostało potrwierdzone zeznaniami świadków. Odwołanie od powyższej decyzji, wniosła, reprezentowana przez pełnomocnika, H. C. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - prawa materialnego tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędne jego zastosowanie podczas, gdy z materiału dowodowego wynika, że zostały spełnione warunki do wymeldowania L. G. z przedmiotowego lokalu; - oraz przepisów prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj. -przepisów art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie obowiązku wnikliwego rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonania rzetelnej oceny zgormadzonych w sprawie dowodów, w szczególności nie uwzględnienia okoliczności podnoszonych przez świadków, iż L. G. nie mieszaka w przedmiotowym lokalu, a opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny, a także iż sporny lokal nie stanowi jego centrum życiowego; - przepisów art. 28 w związku z art. 10 § 1 w związku z art. 32 i art. 33 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie czynnego udziału w postępowaniu pełnomocnikowi wnioskującej o wymeldowanie - tj. H. C., co skutkowało pozbawieniem strony obrony swoich praw; - art. 6, art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego - podstawowych zasad postępowania administracyjnego, które zostały złamane w tym postępowaniu, w szczególności zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, a także dokładnego ustalenia stanu faktycznego i załatwieniu sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; - art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedokonanie oceny wiarygodności zeznań i wyjaśnień słuchanych w sprawie, a także poprzez brak wskazania, którym zeznaniom i wyjaśnieniom organ prowadzący postępowanie dał wiarę, a którym nie i wskazania przyczyn dokonanej oceny, co skutkowało tym, iż strona nie mogła donieść się do uzasadnienia i przyjętej argumentacji. Biorąc powyższe pod uwagę wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o wymeldowaniu L. G. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniesiono, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy przedmiotowy lokal stanowi rzeczywiście centrum życiowe L. G., a więc miejsce, gdzie koncentrują się jego sprawy życia codziennego. Wobec sprzecznych interesów stron, ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego winna być wnikliwa i staranna, tak by nie nasuwała żadnych wątpliwości. W realiach niniejszej sprawy, zdaniem odwołującej, centrum życiowe L. G. znajduje się N. w K., tam bowiem wraz z żoną M. stale pracuje a ich małoletnia córka uczęszcza do szkoły. W N. nocują, jedzą posiłki i odpoczywają, dokonując wszelkich czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jak same strony wskazały do mieszkania w P. przyjeżdżają sporadycznie, okazjonalnie dwa razy do roku, a nadto przebywając w P. nie przebywają w spornym lokalu. Organ, dokonując oceny zgormadzonego w sprawie materiału, uznał, że przedmiotowy lokal stanowi centrum życiowe L. G.. Miejscem stałego zamieszkania jest lokal, w którym dana osoba zamieszkuje, odpoczywa, odbiera korespondencję, posiada zgromadzone przedmioty majątkowe i osobiste, z którego udaje się do pracy i do niego wraca, czy dokonuje różnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i uczestniczy w kosztach jego utrzymania. Zebrany materiał wskazuje, że takim miejscem dla uczestnika postępowania nie jest przedmiotowy lokal. Uczestnik podtrzymuje fikcję meldunkową, gdyż jego centrum życiowe znajduje się w N., gdzie bez przymusu wyjechał i skoncentrował swe życiowe sprawy. Przeprowadzone oględziny potwierdziły, że stan mieszkania nie wskazywał na stałe w nim zamieszkiwanie. Mieszkanie było nieogrzane, nie było ciepłej wody ani prądu, ściany budynku były przemarznięte, przewody elektryczne zawilgocone, zaniedbane okna oraz wnętrze budynku. Uczestnik nie partycypuje w kosztach utrzymania budynku. Z lokalem nie wiąże go żadna więź sentymentalna, nie jest do niego przywiązany. To strona skarżąca odbiera wszelką korespondencję uczestnika postępowania. Ponadto uczestnik bez wiedzy i zgody skarżącej próbował wynająć mieszkanie. W mieszkaniu, do którego dostęp nigdy nie był utrudniony, znajdują się przedmioty należące do skarżącej, brak jest podstawowych rzeczy umożliwiających stale przebywanie, a lodówka czy pralka zostały zabrane do N. Pojawianie się w tym lokalu dwa razy do roku i przebywanie w nim po klika godzin nie może automatycznie przesądzić, że stanowi ono centrum życiowe uczestniczki postępowania. Nie można też stwierdzić, że jego wolą jest przebywanie w spornym lokalu. W niniejszej sprawie organ nie powinien odnosić się do zeznań słuchanych świadków bez dokonania oceny ich wiarygodności i wyjaśnienia, którym świadkom dał wiarę, a którym nie i dlaczego. W tym zakresie organ pominął cześć zeznań. Nie wypowiedział się więc w stosunku do całego zebranego materiału dowodowego. Dlatego też zarzut naruszenia art. 107 § 3 , a także art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego jest w pełni zasadny. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że przepisem merytorycznym do rozpatrzenia wniosku o wymeldowanie jest art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. ewidencji ludności. Opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania winna być rozumiana jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. W ocenie organu odwoławczego z zebranego materiału dowodowego wynika, że najpierw przedmiotowy lokal opuścił L. G. wyjeżdżając do N., a potem dołączyła do niego jego żona i córka. Z pisemnych oświadczeń L. G. wynika, że przebywa on wraz z rodziną w N. w celu polepszenia sytuacji finansowej, a po powrocie zamieszka w swoim domu przy ulicy [...] w P. Organ odwoławczy potwierdził ustalenia organu pierwszej instancji. Następnie stwierdził, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, gdy opuszczenie ma charakter trwały, jest dobrowolne i wynika z własnej woli. Okoliczności "trwałość opuszczenia" i "dobrowolność opuszczenia" powinny wystąpić łącznie, aby można było uznać, że doszło do wypełnienia przesłanki opuszczenia lokalu. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że L. G. wraz z żoną i córką O. nie przebywa w miejscu dotychczasowego zameldowania na pobyt stały od około 3 lat. W ocenie organu odwoławczego określił on jednak swą wolę dotyczącą zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu poprzez złożenie pisemnego oświadczenia. Stąd też w ocenie organu, jego pobyt wraz z rodziną w N. jest pobytem tymczasowym, związanym z pracą zarobkową, a lokal przy ulicy [...] w P. jest jego i rodziny miejscem pobytu podczas przyjazdów do P. W tych okolicznościach brak jest podstaw do przyjęcia, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania w związku z wyjazdem wraz z rodziną do N. w celach zarobkowych, stanowi trwale i dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania. Zatrzymywanie się w tym lokali podczas pobytów w P., świadczy iż strona nie zerwała więzi łączących ją z tym lokalem. W ocenie organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał jest wystarczający do uznania, że w przedmiotowym przypadku nie doszło do opuszczenia przez L. G. miejsca stałego pobytu w P. Okoliczność czasowej nieobecności jest bezsporna, jednak brak opuszczenia miejsca stałego pobytu w sposób trwały i dobrowolny wykluczył możliwość wydania decyzji o wymeldowaniu. Odnosząc się do argumentów odwołania, organ wyjaśnił, że względy słusznościowe czy celowościowe nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Podstawą w każdym przypadku jest ustawa o ewidencji ludności (i dowodach osobistych- stary stan prawny). Wkraczanie przez organy meldunkowe w sferę praw obywatelskich, do których niewątpliwie należy prawo wyboru miejsca pobytu, możliwe jest tylko w oparciu o przepisy ustawowo dopuszczające taką ingerencję. W stanie faktycznym niniejszej sprawy brak takich podstaw. Skargę do sądu administracyjnego wniosła, reprezentowana przez pełnomocnika, H. C. W skardze powtórzyła zarzuty i argumentację przedstawioną już w odwołaniu. Zarzuciła naruszenie art. 35 ustawy o ewidencji ludności oraz przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że L. G. nie opuścił trwale i dobrowolnie swojego miejsca zamieszkania w P. przy ulicy [...] oraz uznaniu, że określił on wyraźnie swą wolę dotyczącą zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, poprzez oświadczenie do protokołu, iż wyjechał do pracy i zamierza powrócić do swojego miejsca stałego zameldowania, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika odmiennie, tj. iż opuszczenie ma charakter trwały, a sporadyczne przyjazdy do P. nie wiążą się z wolą powrotu do przedmiotowego lokalu. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy P. i orzeczenie o wymeldowaniu L. G. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumentację przedstawioną już w odwołaniu. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, powtarzając w całej rozciągłości argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 24 czerwca 2016 r. pełnomocnik skarżącej potrzymał skargę i zawartą w niej argumentację. Zwrócił uwagę, iż nie dokonano zgłoszenia wyjazdu za granicę w trybie art. 36 ustawy. Podkreślił, że można posiadać jedynie jedno miejsce stałego pobytu. W jego ocenie organy nie uwzględniły okoliczności faktycznych i interesu prawnego skarżącej. Wyjaśnił ponadto, że skarżąca nie występowała z powództwem o eksmisję bądź zasądzenie należności cywilnoprawnych związanych z przedmiotowym lokalem. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Jako podstawa prawna zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazany został art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Zgodnie z tym przepisem organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, w której zamieszkuje), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub pomiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (właściciela lub podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu) decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 tej ustawy pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Należy w związku z tym przyjąć, że przebywanie to ma mieć charakter świadczący o tym, iż pod danym adresem koncentrują się sprawy życiowe osoby zameldowanej, na co zwracała uwagę strona skarżąca odwołując się do ugruntowanego w tym zakresie orzecznictwa. W konsekwencji za zamieszkiwanie takie nie może być uznane przebywanie w danym lokalu w sytuacji, gdy sprawy życiowe danej osoby koncentrują się pod innym adresem. Wtedy bowiem zamieszkiwanie pod tym innym adresem stanowi pobyt stały w rozumieniu przepisów wskazanej wyżej ustawy. Przepisy nie przewidują przy tym zameldowania na pobyt stały w wielu miejscach, tylko pod jednym adresem. Dla przyjęcia, że przebywanie pod danym adresem jest pobytem stałym, wbrew stanowisku orzekających w sprawie organów, nie wystarczy sama wola danej osoby uznania danego adresu za pobyt stały. Przesądzające znaczenie ma bowiem stan faktyczny, dający podstawę do stwierdzenia, że rzeczywiście ktoś na stałe pod danym adresem zamieszkuje. W tym względzie istotne znaczenie ma też treść art. 28 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Z tych względów w ocenie Sądu, organy orzekające choć prawidłowo zebrały materiał dowodowy w sprawie, to jednak dokonały wadliwej jego oceny, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki wskazane w wymienionym powyżej art. 35 ustawy, dające podstawę do wymeldowania uczestniczka postępowania L. G. z miejsca stałego pobytu w P. przy [...]. W ocenie Sądu z wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nastąpiło zerwania więzi, która łączyła uczestnika postępowania z przedmiotowym lokalem. Bezsporny pozostaje w sprawie fakt, iż L. G. od ok. trzech lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu z zamiarem stałego w nim przebywania. W tym bowiem czasie wyjechał on do N., gdzie, jak ustalono w postępowaniu dowodowym pracuje zarobkowo. Wkrótce dojechała do niego żona wraz z córką i oboje pracują tam zawodowo, a córka uczęszcza do szkoły. W realiach niniejszej sprawy centrum życiowe L. G. znajduje się N. w K., gdzie wraz z żoną i córką tworzą rodzinę, która razem zamieszkuje. W mieszkaniu w N. nocują, jedzą posiłki i odpoczywają, dokonując wszelkich czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Strona sama oświadczyła, że do mieszkania w P. przyjeżdża sporadycznie, okazjonalnie. Nadto przebywając w P. nie przebywa w spornym lokalu. Potwierdzają to oględziny stanu tego mieszkania, który nie wskazuje na stałe w nim zamieszkiwanie. Mieszkanie pozostaje nieogrzane, nie ma w nim ciepłej wody ani prądu, ściany budynku są przemarznięte, przewody elektryczne zawilgocone, zaniedbane pozostają okna oraz wnętrze budynku. Ustalono też, że uczestnik w żadnym stopniu nie partycypuje w kosztach utrzymania przedmiotowego lokalu, nie dokłada się też do kosztów utrzymania budynku, choć były takie oczekiwania ze strony skarżącej. W takich okolicznościach trudno za zamieszkiwanie z zamiarem stałego w nim przebywania uznać przebywania w tym lokalu tylko dwa trzy razy w roku, w czasie przyjazdu do P. w związku z odwiedzinami rodziny czy urlopem, który spędzany jest i tak w innym miejscu. Trudno też uznać, że nie zostały zerwane więzi z tym lokalem, podczas gdy pozostaje on poza jakimkolwiek zainteresowaniem ze strony uczestnika. Z uwagi na czasokres i cel pobytu za granicą pobyt na terenie P. w ocenie Sądu utracił charakter pobytu stałego. Oświadczenie uczestnika, w którym deklaruje on powrót do P., nie określając jednak żadnych bliższych danych związanych z tym powrotem, są gołosłowne i niczym nie poparte. Za brakiem takiego zamiaru przemawia natomiast fakt zupełnego zaniedbania lokalu pozostawionego w P., brak opłacania kosztów jego utrzymania, powolna jego dewastacja. Twierdzenie w takich okolicznościach, że z tym lokalem wiązana jest przyszłość uczestnika nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniom organów nie występują więc czynniki, świadczące o łączącej uczestnika więzi z tym mieszkaniem, które dawałyby podstawę do przyjęcia zamiaru stałego w nim przebywania. W konsekwencji utrzymanie zameldowania uczestnika w tym mieszkaniu pozostawałoby, zdaniem składu orzekającego, w sprzeczności z art. 28 ust. 4 ustawy, w myśl którego zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. W tym przypadku nie stanowiłoby to potwierdzenia faktu stałego pobytu w nim uczestnika postępowania. Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 ( 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718). O kosztach postępowania sądowego rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 cytowanej powyżej ustawy z uwzględnieniem z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) . Na marginesie należy podnieść, że fakt wymeldowania uczestnika postępowania, nie pozbawia go możliwości ponownego zameldowania się w objętym postępowaniem lokalu w sytuacji, gdyby ponownie w nim zamieszka z zamiarem stałego przebywania.