II SA/Gl 366/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek,, Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1659) i art. 134 i art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.- dalej "K.p.a."),po rozpatrzeniu odwołania P.S. (strona, skarżący), stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wyjaśniło, że Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] r. nr [...], odmówił stronie umorzenia kwoty 3.600,00 zł stanowiącej nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości 2 632,50 zł na dzień wydania decyzji. Strona wniosła odwołanie od wymienionej decyzji. Odwołanie to złożyła w placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne ("A") na terenie [...] o czym świadczy informacja zamieszczona na kopercie. Przesyłka dostarczona została do Urzędu Miejskiego w D. w dniu 24 listopada 2016 r. za pośrednictwem usług kurierskich "B". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W motywach rozstrzygnięcia podkreśliło, że strona była prawidłowo pouczona o przysługującym jej prawie wniesienia odwołania od decyzji. Odwołanie zostało jednakże wniesione po upływie czternastodniowego terminu. Kolegium przytoczyło brzmienie art. 57 § 5 K.p.a. i stwierdziło, że usługi kurierskie nie posiadają statusu operatora świadczącego usługi powszechne na terenie Polski, zatem nie została spełniona przesłanka z art. 57 § 5 pkt 2 K.p.a. Przepis ten stanowi, że termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyjęcie odwołania do rozpoznania względnie przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego. Zarzucił organowi brak należytego pouczenia go o konieczności nadania przesyłki w polskiej placówce pocztowej także przez osoby przebywające poza granicami Polski. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując prezentowane uprzednio stanowisko. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 106/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne o następującej treści: "czy art. 57 § 5 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) przewidujący, że termin do wykonania czynności jest zachowany w przypadku oddania pisma wyłącznie w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 1481), jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji oraz z art. 21 i art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z dnia 30 kwietnia 2004 r.) i zawiesił postępowanie w sprawie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 30 listopada 2019 r. sygn. akt P 1/18 (publ. OTK-A 2019/16) uznał, że art. 57 § 5 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730 i 1133), w brzmieniu obowiązującym do 2 lipca 2019 r., w zakresie, w jakim różnicuje skutki nadania pisma procesowego w zależności od miejsca położenia operatora pocztowego na obszarze Unii Europejskiej, uzależniając skuteczność zachowania terminu wykonania czynności od nadania pisma wyłącznie w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 2188 oraz z 2019 r. poz. 1051), jest niezgodny z art. 32 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 21 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864)2) i umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 366/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., którym stwierdzono, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Nie jest sporne w sprawie, że decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona do rąk dorosłego domownika skarżącego w dniu 4 listopada 2016 r., a termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 18 listopada 2016 r. Skarżący, przebywający w tym czasie w [...], nadał odwołanie w dniu 16 listopada 2016 r., w placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na terenie [...] Przesyłka zawierająca odwołanie dostarczona została do organu pierwszej instancji w dniu 24 listopada 2016 r. za pośrednictwem usług kurierskich "B". Skarżący zarzucał w skardze, że pouczenie w sprawie sposobu wniesienia odwołania nie zawierało informacji dotyczących sposobu jego nadania przez osobę przebywającą poza granicami kraju. Kolegium wskazywało na treść art. 57 § 5 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257; obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.-dalej "K.p.a.") w brzmieniu: "Termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało (...) nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe". Uznało, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania. W pierwszej kolejności wskazać należy, że na podstawie art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 maja 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1133; dalej "ustawa zmieniająca K.p.a.") art. 57 § 5 pkt 2 K.p.a. otrzymał brzmienie: "Termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało (...) nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym". Ustawa zmieniająca K.p.a. weszła w życie 3 lipca 2019 r. W art. 2 ustawy zmieniającej K.p.a. ustawodawca zdecydował, że do pism pozostawionych w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia albo nadanych przed dniem wejścia w życie tej nowelizacji, stosuje się przepisy w brzmieniu dotychczasowym. Kwestia zmiany przepisów po wniesieniu pytania prejudycjalnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach było przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny uznał, że w niniejszej sprawie odpowiedź na zadane pytanie co do konstytucyjności art. 57 § 5 pkt 2 K.p.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 lipca 2019 r. wpłynie na kwestię dalszego biegu postępowania przed sądem pytającym. Stwierdził, że w zależności od kierunku rozstrzygnięcia Trybunału, zgodność kwestionowanego przepisu z Konstytucją będzie oznaczać, że pismo nadane w innej placówce niż polska placówka pocztowa operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 2188, ze zm.; dalej: prawo pocztowe) nie będzie skuteczne, natomiast w razie orzeczenia o niekonstytucyjności będzie można otworzyć drogę odwoławczą w odniesieniu do pism procesowych w postępowaniu administracyjnym, nadanych poza polską placówką pocztową, na warunkach wynikających z sentencji wyroku Trybunału i uznać skuteczność nadania pisma. Trybunał Konstytucyjny orzekł wyrokiem z dnia 30 listopada 2019 r. sygn. akt P 1/18 (publ. OTK-A 2019/16) uznał, że art. 57 § 5 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730 i 1133), w brzmieniu obowiązującym do 2 lipca 2019 r., w zakresie, w jakim różnicuje skutki nadania pisma procesowego w zależności od miejsca położenia operatora pocztowego na obszarze Unii Europejskiej, uzależniając skuteczność zachowania terminu wykonania czynności od nadania pisma wyłącznie w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 2188 oraz z 2019 r. poz. 1051), jest niezgodny z art. 32 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 21 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864)2) i umorzyło postępowanie w pozostałym zakresie. Stwierdził, że skarżona norma wprowadziła nieuprawnione zróżnicowanie podmiotów, które w postępowaniu administracyjnym chcą nadać pismo. Kryterium różnicowania narusza zakaz dyskryminacji i przepis TfUE o swobodzie przemieszczania się. Zróżnicowanie takie nie znajduje uzasadnienia w stosunku do uczestników polskiego postępowania administracyjnego przebywających na terytorium Unii Europejskiej. Dyskryminuje ich i ogranicza możliwość udziału w życiu społecznym i gospodarczym. Wzgląd na bezpieczeństwo i porządek publiczny nie jest w danym wypadku wystarczającym uzasadnieniem wprowadzonego różnicowania, zwłaszcza że ustawodawca nie wyjaśnił, dlaczego utrzymał dane rozwiązanie w kodeksie postepowania administracyjnego. Z tego względu wskazany przepis jest niezgodny z art. 32 Konstytucji i art. 21 ust. 1 TfUE. Trybunał Konstytucyjny zauważył nadto, że z samej treści art. 57 § 5 pkt 2 K.p.a. nie wynika, że dotyczy on zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Jednak okoliczność dotycząca skuteczności wnoszenia pism procesowych w postępowaniu administracyjnym nie jest obojętna dla realizacji konstytucyjnego prawa do odwołania, o którym mowa w art. 78 Konstytucji. Z prawa do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji wynika bowiem między innymi obowiązek takiego unormowania zasad nadawania pism, które zapewniłoby efektywność tego prawa, także z uwzględnieniem swobody przemieszczania się. Jeżeli ustawodawca skuteczność zachowania terminu złożenia pisma (w tym wniesienia odwołania) uzależnia od nadania pisma wyłącznie w polskiej placówce pocztowej, to tym samym ogranicza prawo do zaskarżenia temu, kto przebywa za granicą. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, wskazana w art. 57 § 5 pkt 2 K.p.a. przesłanka nadmiernie ograniczyła możliwość skutecznego nadania pisma w postępowaniu administracyjnym. Ma to związek z tym, że dany podmiot może nadać przesyłkę jedynie za pośrednictwem polskiej placówki pocztowej, co w wypadku postępujących zmian społecznych i wzrostu emigracji stanowi ponadprzeciętne ograniczenie prawa do zaskarżenia aktów stosowania prawa. Zaistniała zatem w omawianym zakresie podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 57 § 5 pkt 2 , który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie, jest niezgodny z art. 32 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 21 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864)2). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny dokonać merytorycznego rozpoznania odwołania skarżącego uwzględniając stanowisko TK. Mając powyższe na uwadze Sąd - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325)- orzekł jak w sentencji wyroku.