II SA/Gl 374/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Protokolant specjalista Magdalena Pochopin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2022 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G.z dnia [...] nr [...]. 2) umarza postępowanie administracyjne. Wójt Gminy G. decyzją z dnia 20 lutego 2018 r. nr [...] zwolnił B. O. (dalej "strona" lub "skarżąca") z odpłatności za pobyt jej ojca – P. M. w Domu Pomocy Społecznej w okresie od września 2016 r. do czerwca 2017 r. W tej samej decyzji organ odmówił zwolnienia strony z odpłatności za pobyt jej matki – P1. M1. w Domu Pomocy Społecznej w okresie od września 2016 r. do czerwca 2017 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał, że strona wystąpiła z wnioskiem o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt rodziców w domu pomocy społecznej w trakcie toczącego się innego postępowania administracyjnego, którego przedmiotem było ustalenie tej odpłatności. W ramach tamtego postępowania Wójt Gminy G. decyzją z 2 listopada 2017 r., nr [...], ustalił odpłatność dla strony za pobyt jej rodziców w Domu Pomocy Społecznej w G., od września 2016 r. do czerwca 2017 r., skierowanych do domu pomocy społecznej na podstawie dwóch decyzji z 7 lipca 2015 r., nr [...] i nr [...] oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej odpłatności za matkę od lipca 2017 r. oraz ojca od [...] r. (data zgonu). Decyzja ustalająca odpłatności strony została następnie utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (decyzja Kolegium z dnia 3 stycznia 2018 r. nr SKO-PS-424/5153/18657/2017/K). Odnosząc się do odmowy zwolnienia strony z odpłatności za pobyt jej matki organ I Instancji wyjaśnił, że w czasie pobytu matki w domu pomocy społecznej strona dysponowała znacznymi dochodami i jej obowiązkiem było w tym czasie w pierwszej kolejności opłacić pobyt rodzica. Od wskazanej na wstępie decyzji Wójta Gminy G. z dnia 20 lutego 2018 r. strona wniosła odwołanie. Nie przyniosło ono jednak oczekiwanego rezultatu, gdyż decyzją z dnia 11 kwietnia 2018 r. nr SKO-PS/424/1242/4252/2018/LZ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając to rozstrzygniecie Kolegium wskazało, że organ I instancji rozważył sytuację strony pod kątem wystąpienia szczególnego przypadku, mając na względzie zarówno sytuację zdrowotną, jak i finansową strony. Strona posiada stałe dochody, natomiast trudności z wygospodarowaniem niezbędnych środków pieniężnych do wykonania zobowiązania stanową jedynie zwykły, a nie szczególny przypadek. Strona wniosła skargę na powyższą decyzję. Zarzuciła w niej naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, art. 15 k.p.a. poprzez nienależyte rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony. W skardze zarzucono ponadto naruszenie art. 10 ust. 4 u.p.s. poprzez jego nieuwzględnienie, a także naruszenie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. poprzez jego błędną interpretację i zastosowanie przy jednoczesnym braku ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej. W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca domaga się uchylenia decyzji Kolegium oraz poprzedzającej decyzji organu I instancji, a także zwolnienia jej od ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu opieki społecznej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie sądowe w sprawie skargi strony na wskazaną powyżej decyzję Kolegium z dnia 11 kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że według posiadanych przez Sąd informacji (znanych z urzędu) w sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt IV SA/Gl 245/18 strona zaskarżyła również decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 stycznia 2018 r. nr SKO-PS-424/5153/18657/2017/K, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 2 listopada 2017 r. nr [...], ustalającą odpłatność skarżącej za pobyt matki – P1. M1. i ojca – P. M. w domu pomocy społecznej w okresie od września 2016 r. do czerwca 2017 r. oraz umarzającą postępowanie w części dotyczącej ustalenia odpłatności za pobyt jej rodziców w domu pomocy społecznej w okresie od kwietnia 2016 r. do sierpnia 2016 r. Sąd uznał, że okoliczność ta ma wpływ na przebieg postępowania sądowego w rozpoznawanej sprawie, gdyż zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej zależy od oceny prawidłowości ustalenia wysokości tej odpłatności. Wyrokiem z 3 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 245/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 3 stycznia 2018 r., nr SKO-PS-424/5153/18657/2017/K w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, oddalił skargę. Wyrok ten nie stał się jednak prawomocny, a to wobec wniesienia od niego skargi kasacyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Po rozpoznaniu tej skargi Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. I OSK 323/19: 1. sprostował uzasadnienie zaskarżonego wyroku w ten sposób, że słowa "z dnia 13 czerwca 2017 r." znajdujące się na stronie 1 (pierwszej) zastąpił słowami: "z dnia 2 listopada 2017 r."; 2. uchylił zaskarżony wyrok; 3. uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia 2 listopada 2017 r., nr [...]. W związku z powyższych wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2022 r. podjął zawieszone postępowania sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz.U. z 2021, poz. 2268, ze zm. dalej w skrócie jak dotychczas "u.p.s.") Według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji zgodnie z powyższym przepisem osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć jedynie sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty, zostały już wcześniej ustalone w odpowiednim rozstrzygnięciu. Zwolnienie musi bowiem odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Stąd też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. W realiach rozpoznawanej sprawy ustalenie wobec skarżącej opłaty za pobyt jej rodziców w domu opieki społecznej nastąpiło w drodze decyzji Wójta Gminy G. z 2 listopada 2017 r., nr [...], utrzymanej w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 3 stycznia 2018 r. nr SKO-PS-424/153/18657/2017/K. Oznacza to, że w dacie wydania przez organ I instancji wskazanej na wstępie decyzji w przedmiocie zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt jej rodziców w DPS spełniony był wymóg skonkretyzowania obowiązku, o zwolnienie z którego zabiegała skarżąca. Rozpatrując wniosek o zwolnienie ze skonkretyzowanego w innej, ostatecznej decyzji obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu opieki społecznej organy nie badają już, czy obowiązek ten został ustalony w sposób prawidłowy. Jeżeli jednak na skutek zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzja ustalająca obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej zostanie wyeliminowana z obrotu z powodu uznania, że wysokość opłaty w niej ustalona jest nieprawidłowa, to również dokonana już w innej decyzji administracyjnej ocena zasadności wniosku o zwolnienie z odpłatności nie może być dłużej uznawana za prawidłową. W konsekwencji kontrolując zaskarżoną decyzję należało wziąć pod uwagę treść wskazanego powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. I OSK 323/19. W wyroku tym uchylona została decyzja Wójta Gminy G. z dnia 2 listopada 2017 r nr. [...] ustalająca odpłatność skarżącej za pobyt matki – P1. M1. i ojca – P. M. w domu pomocy społecznej oraz decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za usprawiedliwiony podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a w zw. z art. 10 ust. 4 u.p.s. Uwadze organów uszło bowiem, że w myśl art. 10 ust. 4 u.p.s. przy ustalaniu wysokości odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, w składzie rodziny uwzględnia się innych członków rodziny przebywających w instytucjonalnych placówkach opieki, jeżeli rodzina ponosi odpłatność za ich pobyt. W konsekwencji, ustalając opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej drugiego rodzica organ powinien uwzględnić pierwszego rodzica w składzie rodziny skarżącej kasacyjnie i ustalić odpłatność na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s, a nie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. Oznacza to, że organy nieprawidłowo ustaliły skarżącej wysokość odpłatności za pobyt jej rodziców w domu opieki społecznej. Jakkolwiek nie można czynić organom zarzutu, że w ramach obecnie kontrolowanego postępowania administracyjnego nie badały powtórnie poprawności wyliczenia wysokości, ustalonej wobec skarżącej odpłatności za pobyt jej rodziców w domu opieki społecznej, to jednak wobec uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że wyliczenie to jest nieprawidłowe nie sposób uznać za prawidłowe rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku skarżącej o zwolnienie z tej odpłatności. Przede wszystkim jednak uszło uwadze Kolegium, jak i organu I instancji, że ostateczna decyzja Kolegium z dnia 3 stycznia 2018 r. utrzymująca decyzję Wójta ustalającą odpłatność została zaskarżona w drodze skargi do tutejszego Sądu. Jak wynika z akt sprawy sygn. IV SA/Gl 245/18 skarga ta wpłynęła organu odwoławczego 9 lutego 2018 r. W konsekwencji w dniu 20 lutego 2018 r. tj. w dacie wydania przez organ I instancji decyzji w przedmiocie zwolnienia strony z odpłatności za pobyt rodziców w domu opieki społecznej toczyło się już postępowanie sądowo administracyjne w przedmiocie tej odpłatności, a tym samym istniało zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Obowiązkiem organów było zatem zawieszenie z urzędu postępowania w przedmiocie zwolnienia z odpłatności do czasu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia kończącego wskazane powyżej postępowanie sądowoadministracyjne. Uchybienie temu obowiązkowi stanowi o naruszeniu przez organy wspomnianego art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a ponadto o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., gdyż organy zaniechały ustalenia, czy wskazana powyżej decyzja ustalająca odpłatność została zaskarżona do sądu administracyjnego, a zważywszy na to, że naruszenie wymienionych tutaj przepisów postępowania miało istotny wypływ na wynik sprawy, to Sąd na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wyeliminowanie, we wskazanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, z obrotu prawnego ostatecznej decyzji ustalającej odpłatność skarżącej za pobyt rodziców w domu pomocy społecznej ze wskazaniami, w świetle których otwartą pozostaje kwestia, czy wobec skarżącej w ogóle zostanie ustalona jakakolwiek odpłatność, uczyniło bezprzedmiotowym postępowanie administracyjne w przedmiocie zwolnienia skarżącej z tej odpłatności, co skutkowało orzeczeniem o jego umorzeniu na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.