II SA/Gl 380/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] r. nr [...]. Prezydent Miasta W. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 24, art. 5, art. 30 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) oraz art. 104 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego uznał, że kwota świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku pielęgnacyjnego wypłacona A. S. (dalej jako uprawniona) w kwocie 12546,00 zł stanowi kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i zobowiązał A. G. (dalej jako strona lub skarżąca), działającą przez przedstawiciela w osobie adwokata R. R. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami na konto podane w decyzji. W uzasadnieniu decyzji podano, że uprawniona zmarła [...] 2012 r. a zasiłek pielęgnacyjny był wypłacany na jej konto do listopada 2018 r. Uprawniona miała wspólne konto ze stroną tego postępowania i z tego powodu przyznane świadczenie uznano za nienależnie pobrane i zażądano od niej jego zwrotu. Podkreślono, że strona nie poinformowała organu o zaistniałej zmianie i śmierci osoby uprawnionej. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wniósł ustanowiony przez Sąd Rejonowy w W. dla strony przedstawiciel dla osoby nieobecnej adwokat R. R. W odwołaniu tym wyraził swoje niezadowolenie z wydanej decyzji i wskazał na naruszenie postanowień art. 7 w związku z art. 77 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności tego, czy strona faktycznie przedmiotowe świadczenia pobrała. Nadto wskazanej decyzji zarzucono naruszenie postanowień art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że strona pobrała przedmiotowy zasiłek. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiającą za jego zasadnością i podkreślono, że strona nigdy nie była adresatem rozstrzygnięcia dotyczącego uczestniczki postępowania, która była wyłącznym adresatem wydawanych rozstrzygnięć i zawartych w nich pouczeń. Nadto podniesiono, że organ nie wykazał, aby strona pobrała przedmiotowe zasiłki, a stroną tego postępowania uczyniona została tylko z tego powodu, że miała wspólne konto z uczestniczką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawiło wpierw dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego, a następnie przedstawiło własną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i przytoczyło treść art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W następstwie przeprowadzonej analizy uznano, że przedmiotowe świadczenie wypłacone zostało innej osobie, niż uprawniona z przyczyn niezależnych od organu. Strona, która nie była uprawniona do otrzymywania przedmiotowego zasiłku posiadała wspólne konto z osobą uprawnioną, a zatem pobrała nienależne świadczenie, a tym samym wyczerpana została przesłanka nakazująca jej zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Z powyższą decyzją nie zgodził się ustanowiony dla strony przedstawiciel dla osoby nieobecnej adwokat R. R., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej powyższej decyzji zarzucił naruszenie postanowień art. 7 w związku z art. 77 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności tego, czy strona faktycznie przedmiotowe świadczenia pobrała. Nadto wskazanej decyzji zarzucono naruszenie postanowień art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że strona pobrała przedmiotowy zasiłek. W motywach skargi przedstawiciel skarżącej przedstawił argumentację przemawiającą za zasadnością wniesionej skargi. W szczególności zaakcentował, że w następstwie przeprowadzonego postępowania spadkowego do środków zgromadzonych na koncie uczestniczki dostęp miały również inne osoby, które również mogły dysponować środkami pochodzącymi z przyznanego świadczenia. Ponownie podkreślono, że skarżąca nie była nigdy adresatem rozstrzygnięć organów administracji dotyczących zasiłku pielęgnacyjnego i nie była pouczona o związanych z tym obowiązkach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że stan faktyczny w sprawie wydaje się być czytelny i niebudzący wątpliwości, jednakże tytułem przypomnienia warto zwrócić uwagę na fakt, że uprawniona otrzymywała zasiłek pielęgnacyjny od stycznia 2012 r. do listopada 2018 r., mimo, że [...] 2012 r. zmarła. Przez wskazany okres działający z upoważnienia Prezydenta Miasta W. pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przekazywali na konto bankowe uprawnionej kwotę przedmiotowego zasiłku. Po uzyskaniu przez pracowników organu pomocy społecznej informacji o śmierci uprawnionej uruchomili oni działania zmierzające do odzyskania kwoty wypłaconych zasiłków pielęgnacyjnych. W tym zakresie skontaktowali się z bankiem prowadzącym konto uprawnionej i uzyskali od niego informację, że konto to prowadzone było względem dwóch osób, a mianowicie uprawnionej oraz skarżącej. W następstwie uzyskanej informacji organ pierwszej instancji uruchomił postępowanie zmierzające do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Z uwagi na fakt, że organ nie znał miejsca pobytu skarżącej wystąpił o ustanowienie dla niej pełnomocnika dla osoby nieobecnej i przy udziale takiego pełnomocnika takie postępowanie było prowadzone i wskazany pełnomocnik wniósł skargę do tutejszego Sądu. W trakcie postępowania prowadzonego przed tutejszym Sądem pełnomocnik dla osoby nieobecnej podał adres skarżącej i skarżąca mogła w sposób skuteczny uczestniczyć w zdalnej rozprawie. W jej trakcie poinformowała, że w [...] 2012 r. po śmierci osoby uprawnionej zgłosiła do banku zamknięcie konta, jednakże jak się dowiedziała dopiero później po wpłynięciu środków w ramach zasiłku pielęgnacyjnego nastąpiła aktywacja konta. O wskazanym fakcie dowiedziała się dopiero w 2019 r. i podjęła w 2020 r. działania zmierzające do jego zamknięcia, jednakże z uwagi na występowanie pandemii nie miała możliwości dokonać tego w formie zdalnej, lecz wymagana była jej obecność w siedzibie tego banku. Nadto w trakcie tej rozprawy skarżąca oświadczyła, że z tego konta nie pobierała żadnych środków, jak również nie jest w stanie wypowiedzieć się czy prowadzone było postępowanie spadkowe po uprawnionej. Zaznaczyć także trzeba, że skarżąca w trakcie tej rozprawy oświadczyła, że faktycznie przekazane środki przez organ administracji na powyższe konto powinny zostać zwrócone. Podkreślić należy, że skarżąca po śmierci uprawnionej przez ponad 6 lat nie była w kraju, ponieważ zamieszkuje poza jego granicami. Po przybliżeniu stanu faktycznego zasadnym jest przywołać stan normatywny w sprawie, a w szczególności postanowienia art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c; świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Katalog przesłanek pobrania nienależnego świadczenia posiada charakter zamknięty i nie może być przez organ administracji rozszerzany na inne okoliczności. W kontekście przesłanek pobrania nienależnego świadczenia, przyjdzie zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie wypowiadające się organy administracji publicznej za stronę uznały skarżącą tylko z tego powodu, że posiadała ona wspólne konto z uprawnioną. Takie wyznaczenie strony postępowania administracyjnego mogło mieć umocowanie w art. 30 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego obowiązana jest osoba, która je pobrała, natomiast przywołany punkt wskazuje, że nienależnym świadczeniem jest świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z treści rozstrzygnięć obu organów administracji publicznej można wnioskować, że z faktu posiadania przez skarżącą i osobę uprawnioną wspólnego konta jest ona osobą, która pobrała nienależne świadczenie. Stanowisko takie byłoby prawdziwe pod jednym warunkiem, a mianowicie wówczas gdyby skarżąca korzystała z tego konta i ze środków na nim zgromadzonych, natomiast z oświadczenia skarżącej złożonego w trakcie rozprawy wynika, że ze środków zgromadzonych na nim nie korzystała, albowiem była przekonana, że konto to zostało zlikwidowane. Nadto uwadze obu organów umknęła okoliczność zawarta w przywołanej regulacji, że osoba, która pobrała świadczenie winna być pouczona o braku prawa do ich pobierania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie występowała, ponieważ wszystkie rozstrzygnięcia kierowane były wobec osoby uprawnionej i ona była pouczana o ciążących na niej obowiązkach. W świetle powyższego przywołana powyżej przesłanka zwrotu nienależnego świadczenia w stosunku do skarżącej nie ma zastosowania, ponieważ nie była ona pouczana o żadnych obowiązkach ciążących na niej. W świetle powyższych rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego dopuściły się naruszenia szeregu przepisów prawa procesowego jak i przepisów prawa materialnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający wszystkie istotne okoliczności sprawy, a tym samym dopuściły się naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nadto dostrzec należy, że uznanie skarżącej za stronę tego postępowania nie miało oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym i nie znajduje umocowania w przepisach prawa materialnego, a tym samym dostrzec można naruszenie postanowień art. 28 tego Kodeksu. Jak już wspomniano powyżej w ramach prowadzonego postępowania organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 30 ust. 2 pkt 1 oraz pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ uznały skarżącą za stronę przedmiotowego postępowania wyłącznie na podstawie posiadania wspólnego konta z uprawnioną nie weryfikując, czy z przedmiotowego świadczenia korzystała i czy była pouczona o ciążących na niej obowiązkach. Dostrzeżone uchybienia przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego wyczerpują znamiona uwzględnienia wniesionej skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ naruszenie przepisów prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy, a naruszenie przepisów postępowania mogło mieć wpływ na ten wynik. Na marginesie prowadzonych rozważań przyjdzie zwrócić uwagę organowi pierwszej instancji, że w sprawie tej decyzja podejmowana była z upoważnienia organu wykonawczego miasta, a zarazem organ ten dysponuje informacjami znajdującymi się w ewidencji ludności i w aktach stanu cywilnego. Oznacza to, że między poszczególnymi aparatami pomocniczymi Prezydenta Miasta W. nie ma stosownego przepływu informacji, który pozwoliłby na uniknięcie takiej sytuacji, która miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, zatem zasadne byłoby podjęcie działań zmierzających do poprawy przepływu stosownych informacji. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji skontaktuje się ze skarżącą i przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w sprawie mając na uwadze wskazania zamieszczone w niniejszym uzasadnieniu, a następnie podejmie rozstrzygnięcie mając w polu widzenia poczynione ustalenia. Deklaracja składana przez skarżącą pozwala uznać, że w sprawie tej nie będzie konieczności prowadzenia postępowania administracyjnego, ponieważ jak już zostało to zasygnalizowane powyżej skarżąca deklaruje gotowość zwrotu środków o ile znajdują się na przedmiotowym koncie. Wskazana tu warunkowość wynika z tego, że skarżąca nie wie, czy było prowadzone postępowanie spadkowe po uprawnionej, jednakże jako osoba najbliższa winna o takim postępowaniu być poinformowana. Powyższe ustalenia pozwalaj stwierdzić, że wyczerpana została przesłanka naruszenia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a tym samym zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia skargi. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji. mr