II SA/Gl 385/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 maja 2021 r. sprawy ze skargi J.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oddala skargę. Prezydent Miasta Z. decyzją Nr [...] z dnia [...] r. przyznał J. T. świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. w wysokości 100 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 17 ustawy o pomocy społecznej do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy -przyznawanie oraz wypłacanie zasiłków celowych. Ponadto, jak stanowi art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej "zasiłek ten może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, takiej jak przekazanie środków na pokrycie części lub całości kosztów zakupu posiłku lub żywności". Uzasadniając wysokość przyznanej kwoty podniósł, że środki posiadane przez organ na realizację celów z zakresu pomocy społecznej są ograniczone. Od tej decyzji odwołał się jej adresat kwestionując wysokość przyznanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało przede wszystkim, że organ I instancji w rozstrzygnięciu orzekł o przyznaniu "świadczenia pieniężnego" na wnioskowany cel. Zwróciło uwagę, że ustawa o pomocy społecznej wart. 36 ust. 1 wymienia siedem świadczeń, które są świadczeniami pieniężnymi. Zatem, rozstrzygnięcie decyzji w sprawach z pomocy społecznej winno konkretnie precyzować. jakie świadczenie jest przedmiotem postępowania. Kolegium stwierdziło, że z analizy akt sprawy. a przede wszystkim z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że przedmiotem orzekania przez organ I instancji był w rzeczywistości zasiłek celowy na zakup żywności (wnioskowany przez stronę). W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił wyliczenia dochodu strony ustalając, że wynosi on 740,32 zł. Przedstawił również wydatki adresata decyzji wynoszące 152,60 zł. Wskazał, że strona wnioskowała również o pomoc na zakup opału, organ I instancji decyzją z dnia [...] r. przyznał specjalny zasiłek celowy w kwocie 250,00 zł. Kolegium stwierdziło, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zweryfikowano kryteria dochodowe: - dla osoby samotnie gospodarującej ustalono w wysokości 701,00 zł. - dla osoby w rodzinie w wysokości 528,00 zł. Organ podkreślił, że pomoc w formie zasiłku celowego przyznawana jest w ramach uznania administracyjnego, w oparciu o sytuację świadczeniobiorcy i niezbędne potrzeby bytowe oraz o możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. W myśl art. 48 i art. 48 b ust. 1 cytowanej ustawy, osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, przyznanie niezbędnego ubrania następuje przez dostarczenie osobie potrzebującej odpowiedniego rozmiaru bielizny, odzieży i obuwia odpowiednich do pory roku. Pomoc społeczna powinna być udzielona wówczas, gdy strona w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Kolegium wskazuje, że organ pomocy społecznej orzeka o wysokości udzielonego świadczenia uwzględniając sytuację życiową i materialną strony. a także własne możliwości finansowe. Należy podkreślić, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości, a uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji rozważył sytuację życiową strony i udziela jej systematycznie wsparcia w miarę posiadanych środków. Tylko w grudniu 2020 r. otrzymał on szereg specjalnych zasiłków celowych, na zakup leków w wysokości 132,55 zł, czy na zakup okularów w wysokości 400 zł. Kolegium podkreśliło wreszcie, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia. Podkreślenia wymaga, że organ I instancji. na realizację zadań własnych gminy w roku 2020 dysponował środkami finansowymi w wysokości 2 948 825 zł, z czego kwota 1 500000,00 zł. została zabezpieczona jako udział własny w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu", pozostała kwota 1 448 825,00 zł. Wzorem lat ubiegłych przeznaczona jest na wypłaty zasiłków celowych w szczególnie uzasadnionych przypadkach dotyczących zakupu lekarstw ratujących życie, pomocy w formie zakupu obuwia lub odzieży adekwatnej do pory roku, opału sezonie zimowym, gdzie średnia kwota w skali roku przeznaczana na zasiłki celowe na opal wynosi 700000 zł. W 2019 r. liczba osób korzystających z zasiłków celowych w ramach zadań własnych wg stanu na dzień 3 1 grudnia 2019 r. wyniosła 3 484, organ I instancji szacuje, że w 2020 r. liczba klientów korzystających z pomocy w ramach zadań własnych (zasiłków celowych) nie ulegnie zmianie. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Zarzucił organowi odwoławczemu: - naruszenie art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę dowodów przedstawionych przez skarżącego w tym zaświadczenia lekarskiego, wskazania lekarskiego, skutkujące błędnym ustaleniem, iż wysokość przyznanej pomocy, a to biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącego i szereg schorzeń, na które cierpi mieści się w zakresie uznania administracyjnego; - naruszenie art. 132 k.p.a. poprzez zaniechanie zmiany zaskarżonej decyzji poprzez zwiększenie kwoty świadczenia ze 100 zł do 250 zł miesięcznie; - naruszenie art. 36 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art.39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez ich błędną wykładnie i uznanie, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uznania, iż wnioskodawca winien otrzymać świadczenie w kwocie 250,00 zł miesięcznie, a świadczenie w kwocie 100 zł jest wystarczające dla zaspokojenia wskazanej we wniosku potrzeby bytowej w postaci posiłku lub żywności. Biorąc pod uwagę powyższe domaga się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji i przyznania mu świadczenia w wysokości 250 zł. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Rozstrzygana sprawa dotyczy przyznania obecnie skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 100 zł miesięcznie. Tu Sąd uznaje, że kwalifikacja świadczenia dokonana przez organ odwoławczy była prawidłowa. Podstawą rozstrzygnięć podjętych w sprawie jest art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876). Zgodnie z ust. 1 tego artykułu "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy". Ustęp 2 stanowi zaś, że "zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu". Istota sporu sprowadza się do zasadności przyznania - w okolicznościach badanej sprawy - zasiłku celowego, na częściowe, a nie pełne pokrycie wskazanych przez wnioskodawcę potrzeb. Zaznaczyć należy, że decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę co do ustalenia treści rozstrzygnięcia, związaną z realizowaniem określonej polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do badania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem - czy prowadząc postępowanie organ rozpoznający sprawę nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym jego rozważeniu dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu tego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym posiada uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę. Rozpoznając niniejszą sprawę należało mieć na uwadze w szczególności podstawowe cele, jakie spełniać powinna instytucja pomocy społecznej. Z art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zwrócić należy również uwagę na treść art. 3 ust. 1 u.p.s., w którym wskazano, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ponadto istotnym jest, że z art. 3 ust. 4 u.p.s. wynika, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zdaniem Sądu organy obu instancji przekonująco wyjaśniły, że kwota przyznana z tytułu zasiłku celowego jest adekwatna zarówno do potrzeb skarżącego jak i możliwości organu. Skarżący argumentował, że przyznana kwota jest zbyt niska i nie wystarczy na zaspokojenie zgłaszanych potrzeb. Sąd wskazuje, że rolą świadczeń z pomocy społecznej nie jest pełne sfinansowanie każdorazowo wszystkich zgłaszanych potrzeb w wysokości odpowiadającej wnioskodawcy. Zdaniem Sądu przyznany skarżącemu zasiłek celowy pomoże zaspokoić zgłaszane przez skarżącego potrzeby. Sąd w niniejszym składzie podziela bowiem pogląd, w myśl którego organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 grudnia 2016 r., I OSK 2837/15; z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). Wbrew zarzutom skargi organy nie naruszyły przepisów postępowania, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy (w tym dochód skarżącego) i uzasadniły swoje rozstrzygnięcie. Wyraźnie podniosły dwie okoliczności. Pierwsza, to ograniczona ilość środków, którymi dysponuje organ. Druga dotyczy tego, że bieżące potrzeby skarżącego są zaspokajane ze środków pomocy społecznej. Cały dochód strony (w kwocie 740 zł) pochodzi z tego źródła. Dodatkowo decyzją z dnia [...] r. przyznano obecnie skarżącemu zasiłek celowy na zakup opału w kwocie 250 zł. Niezależnie od tego należy wskazać, iż skarżącemu prawie w każdym miesięcy przyznawany jest zasiłek na zakup leków. Przyznana pomoc pomimo, iż nie spełnia oczekiwań skarżącego, została przyznana w zakresie adekwatnym do wysokości środków finansowych posiadanych na ten cel przez organ pomocy społecznej. Zaskarżone decyzje są zgodne z przepisami prawa i zostały wydane po przeprowadzeniu przez organy postępowania administracyjnego, zgodnie z jego naczelnymi zasadami i celem tego postępowania. Tak więc Sąd nie znalazł jakichkolwiek podstaw normatywnych do ich uchylenia. Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.