II SA/Gl 388/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2017 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...]. W trakcie postępowania prowadzonego w sprawie uporządkowania gospodarki ściekowej w B. stwierdzono, iż budynek znajdujący się na nieruchomości położonej w B. przy [...], którego właścicielem jest J. S., nie został przyłączony do istniejącej kanalizacji sanitarnej. W związku z tym decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent B. nakazał właścicielowi nieruchomości przyłączenie budynku znajdującego się przy ulicy [...] do miejskiej kanalizacji sanitarnej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w przypadku tego budynku istnieje możliwość grawitacyjnego odprowadzania ścieków do kanalizacji miejskiej. Odwołanie od tej decyzji złożył J. S. Podniósł, iż budynek którego dotyczy postępowanie nie jest zamieszkały. Znajduje się w bardzo złym stanie technicznym i w praktyce nadaje się tylko do rozbiórki. W związku z tym podłączenie go do istniejącej kanalizacji sanitarnej jest nieuzasadnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało skarżoną decyzję w mocy. Wskazało, iż na właścicielu nieruchomości ciążą obowiązki w zakresie gospodarki wodno-ściekowej. Przesądza o tym art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu porządku i czystości w gminach zgodnie z którym właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub w przypadku, gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię. Z akt sprawy wynika, że skarżący pomimo braku przesłanek, dla których budowa przyłącza była by ekonomicznie nieuzasadniona nie przyłączył budynku do istniejącej kanalizacji i nie posiada również przydomowej oczyszczalni ścieków. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył J. S. W uzasadnieniu podtrzymał swoje stanowisko wyrażone wcześniej w odwołaniu od decyzji. Podniósł, iż budynek został zbudowany około 1930 roku z bali drewnianych, które w znacznym stopniu są spróchniałe i zbutwiałe. Stan techniczny budynku jest w złym stanie. Na sąsiedniej nieruchomości [...] posiada drugi budynek, w którym zamieszkuje. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. W ocenie składu orzekającego skarżona decyzja nie mogła się ostać w obrocie prawnym. Organy administracji nie przeprowadziły praktycznie w ogóle postępowania wyjaśniającego. Przyjęta przez nie wykładnia przepisów prawa materialnego również budzi spore wątpliwości. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2017 r. poz. 1289 ze zm.) "właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez [...] przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych". Niewywiązanie się z tego obowiązku skutkuje wydaniem decyzji nakazującej podłączenie (art. 5 ust. 7 ustawy). Na początku Sąd zwraca uwagę, iż w sprawie w praktyce nie zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające. Całość akt organu I instancji składa się jedynie ze zbiorczej informacji o budynkach, które nie zostały podłączone do kanalizacji. Brak jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby, że podłączenie przedmiotowego budynku jest możliwe. Nie można ustalić, gdzie zlokalizowana jest sieć kanalizacyjna (w jakiej odległości od nieruchomości skarżącego). To nie pozwala zaś ustalić, czy możliwe jest jej podłączenie (wykonanie przyłącza). Tu Sąd zwraca organom uwagę, iż definicja przyłącza stała się przedmiotem uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2017 r. sygn. III SZP 2/16. Z akt administracyjnych nie wynika, ażeby organ I instancji umożliwił skarżącemu czynny udział w postępowaniu. Brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem rozstrzygnięcia. W ocenie składu orzekającego doszło tu do naruszenia uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym. Organy administracji w sprawie przeprowadziły dość prostą wykładnię treści art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. W ocenie zarówno Prezydenta Miasta B., jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego każda nieruchomość winna zostać bądź podłączona do istniejącej kanalizacji sanitarnej (jeśli jest to możliwe) lub wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Brak nawiązania do całości regulacji prowadzi tu jednak do absurdu. Ustawa z 13 września 1996 r. nie definiuje pojęcia nieruchomości. Nie można również przyjąć, iż chodzi tu o wszystkie nieruchomości. Trudno sobie bowiem wyobrazić obowiązek podłączenia do istniejącej kanalizacji sanitarnej nieruchomości rolnej, drogowej, czy też gruntu leśnego. Dlatego też należy odwołać się do celu omawianej regulacji. Najprościej nawiązać tu do treści art. 5 ust. 1 in proncipio ustawy. Otóż wszystkie obowiązki określone w art. 5 ust. 1 pkt 1-5 mają na celu zapewnienie czystości i porządku (na terenie nieruchomości). Należy zatem rozważyć, czy nawet w przypadku nieruchomości zabudowanej budynkiem, mogą na niej powstawać nieczystości (w tym nieczystości ciekłe). Jeśli odpowiedź byłaby negatywna, zobowiązanie do podłączenia jej do istniejącej kanalizacji sanitarnej należy uznać za niezasadne. A w rozpatrywanej sprawie skarżący podniósł, iż budynek jest w bardzo złym stanie technicznym, nie jest zamieszkały. Sąd nie przesądza tu, czy taka sytuacja ma miejsce, ale organ nie podjął nawet próby ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie. Powyższe okoliczności powodują, iż należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. przy czym przyczyną orzeczenia kasatoryjnego były art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu. W szczególności przeprowadzi w sprawie wyczerpujące postępowanie dowodowe, zgodnie z wyżej poczynionymi uwagami. Zapewni jednocześnie skarżącemu możliwość czynnego udziału w postępowaniu. Dopiero po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy oceni, czy w sprawie zasadne jest wydanie rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.