II SA/Gl 391/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi J. N. i Z. N. jako następców prawnych M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 11 kwietnia 2023 r. nr SKO.4117.509.2023 w przedmiocie dodatku węglowego postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. Przedmiotem skargi M. N. (dalej "Strona" lub "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") wydana w przedmiocie odmowy przyznania Stronie dodatku węglowego. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. W dniu 24 listopada 2022 r. Skarżąca złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej we W. wniosek o wypłatę dodatku węglowego z uwagi na zamieszkiwanie w lokalu pod adresem: [...], ul. [...]. 2. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy W. (dalej "organ pierwszej instancji") decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r., wydaną na podstawie art. 2, art. 3, art. 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r. , poz. 1692 ze zm., dalej "ustawa o dodatku węglowym") w związku z art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej "k.p.a."), odmówił Stronie przyznania dodatku węglowego. Uzasadniając stanowisko, wskazał, że na adres: ul. [...], [...] został złożony wcześniej wniosek o wypłatę dodatku węglowego przez inne gospodarstwo domowe, na który został wypłacony dodatek węglowy. W tym stanie rzeczy oraz z uwagi na złożone przez Stronę oświadczenie, z którego wynika, iż nie podjęła i nie ma zamiaru podjąć działań zmierzających do wyodrębnienia lokalu zajmowanego przez Stronę, należało odmówić przyznania jej dodatku węglowego. 3. W odwołaniu od tej decyzji, Strona wniosła o jej uchylenie oraz orzeczenie co do istoty poprzez uwzględnienie jej wniosku o wypłatę dodatku węglowego. 4. Kolegium decyzją z dnia 11 kwietnia 2023 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 3b, ust. 3c, ust. 3d i ust. 14 ustawy o dodatku węglowym, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 3 listopada 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236), która znowelizowała ustawę o dodatku węglowym. Mianowicie ustawodawca wprowadził możliwość uzyskania dodatku węglowego przez drugie gospodarstwo po spełnieniu określonych warunków. Zgodnie z art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym, w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym, w przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Organ odwoławczy podał, że Skarżąca we wniosku z dnia 25 listopada 2022 r. o wypłatę dodatku węglowego wskazała, że zamieszkuje w miejscowości: [...], ul. [...], prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zgodnie z deklaracją dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw z dnia 29 listopada 2022 r. w budynku jednorodzinnym znajdują się następujące źródła ciepła: bojler elektryczny z funkcją c.w.u., kocioł gazowy z funkcją C.W.U., kocioł na paliwo stałe z ręcznym podawaniem paliwa z funkcją c.o. opalany węglem i paliwami węglopochodnymi oraz drewnem kawałkowym. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że zajmowany przez Stronę lokal nie spełnia warunków odrębnego lokalu w rozumieniu art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym. Zdaniem Kolegium z powołanych przepisów wynika, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i Kolegium nie jest organem uprawnionym do urzędowego potwierdzenia, że lokal położony w miejscowości: R., ul. [...] jest samodzielnym lokalem, tj. spełnia warunki o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o własności lokali. Znowelizowane przepisy ustawy o dodatku węglowym pozwalają na przyznanie dodatków węglowych dla kilku gospodarstw domowych, jeżeli do 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania (art. 2 ust. 3c-3d ustawy). Kolegium podkreśliło, że ustawodawca pozostawił przepisy mówiące o tym, że w przypadku zamieszkiwania wielu gospodarstw pod jednym adresem, otrzymują jeden dodatek węglowy, przyznawany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy (art. 2 ust. 3a-3b ustawy o dodatku węglowym). Współistnienie tych przepisów wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać się inicjatywą, tj. wskazać organowi, jakie podjął kroki w celu nadania odrębnego adresu miejscu zamieszkania, przedstawiając np. zaświadczenie o samodzielności lokalu lub kopię złożonego wniosku o wydanie zaświadczenia o samodzielności lokalu, czy też kopię wniosku o nadanie numeru porządkowego. Tymczasem z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że pełnomocnik Strony J. N., będąc właścicielem budynku jednorodzinnego, nie złożyła wniosku do starostwa powiatowego o wyodrębnienie lokali mieszczących się pod tym samym adresem w budynku jednorodzinnym. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżąca, reprezentowana przez córkę J. N., wniosła o uchylenie w całości decyzji Kolegium z dnia 11 kwietnia 2023 r. i przyznanie jej dodatku węglowego. Wskazała, że zajmuje samodzielny lokal mieszkalny położony na parterze domu, składający się z trzech pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju, z osobnym wejściem oraz, że lokal ten jest ogrzewany wspólnym kotłem węglowym usytuowanym w piwnicy. Podniosła, że w urzędnicy ze Starostwa w Z. i z Gminy W. udzielają sprzecznych informacji, kto powinien złożyć wniosek o wydzielenie lokalu mieszkalnego – Skarżąca czy córka, będąca właścicielem domu jednorodzinnego. Zarzuciła nierówne traktowania obywateli wobec prawa. W tym zakresie argumentowała, że po nowelizacji ustawy o dodatku węglowym niektóre gminy na terenie powiatu żądały wydzielenia adresu na potrzeby tego dodatku węglowego, a niektóre nie. Tymczasem nie powinno być tak, że osoby będące w tej samej sytuacji są różnie traktowane w zależności od tego, w jakiej gminie mieszkają. 5. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. 6. Sąd powziął informację o śmierci Skarżącej. Z postanowienia Sądu Rejonowego W [...] z dnia 11 stycznia 2024 r. wynika, że spadek po Skarżącej nabyli: córka J. N. w ½ części i syn Z. N. w ½ części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Postępowanie sądowoadministracyjne należało umorzyć. Zgodnie z art. 161 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę; 2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; 3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Postanowienie o umorzeniu postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym (art. 161 § 2 p.p.s.a.). Z powyższego przepisu wynika, że po powzięciu informacji o śmierci strony kierunek procedowania przez sąd administracyjny zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Sukcesja procesowa w postępowaniu sądowo-administracyjnym może mieć bowiem miejsce wyjątkowo, gdy przedmiotem postępowania są prawa i obowiązki, które mogą przechodzić i przeszły na inne osoby w związku ze śmiercią strony. Zasadą na gruncie prawa administracyjnego jest brak klasycznej sukcesji pod tytułem ogólnym, charakterystycznej dla prawa cywilnego. Przejście praw i obowiązków publicznoprawnych jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy prawo materialne wprost wskazuje podmioty, na które przechodzą prawa i obowiązki będące przedmiotem konkretnej sprawy administracyjnej, albo gdy podmioty te uda ustalić się na podstawie charakteru konkretnej sprawy, tj. gdy sprawa nie dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłą (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2021 r. III OSK 1014/21; postanowienie NSA z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt III OSK 1714/21; publ.: CBOSA). Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest odmowa przyznania Skarżącej dodatku węglowego. W ocenie Sądu sprawa dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą Skarżącej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, zaś przez gospodarstwo domowe rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe) (art. 2 ust. 2 ustawy o dodatku węglowym). Należy zwrócić również uwagę, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym do postępowania w sprawie wypłaty dodatku węglowego stosuje się odpowiednio przepisy art. 23 ust. 3, 12 i 13, art. 24a ust. 1 i 2, art. 25 ust. 3 i 4, art. 29, art. 30 i art. 30a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, przy czym ilekroć w tych przepisach jest mowa o rodzinie, rozumie się przez to gospodarstwo domowe, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o dodatku węglowym. Stosownie zaś do art. 30 ust. 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej "u.ś.r.") w przypadku śmierci osoby, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, należności, o których mowa w ust. 2 i 8 tego przepisu, wygasają. Z regulacji zawartej w art. 30 ust. 11 u.ś.r. w związku z art. 3 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym stosowanej odpowiednio wynika zatem, że obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranego dodatku węglowego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie jest ściśle związany z osobą, która pobrała nienależnie dodatek węglowy. Należność z tytułu nienależnie pobranego dodatku węglowego nie wchodzi do spadku po tej osobie jako dług spadkowy. Również prawo do otrzymania dodatku węglowego jest ściśle związane z osobą wskazaną w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym. Oznacza to, że przedmiot postępowania sądowego w niniejszej sprawie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków Skarżącej i nie wchodzi do spadku po niej. Niezależnie podkreślić trzeba, że spadkobiercy Skarżącej nie mają interesu prawnego w występowaniu jako strona w niniejszej sprawie, zainicjowanej wnioskiem Skarżącej (ich zmarłej matki). We wniosku o przyznanie dodatku węglowego Skarżąca oświadczyła bowiem, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponadto z ustalonego przez organu stanu faktycznego wynika, że J. N. otrzymała dodatek węglowy na odrębne gospodarstwo domowe położone: ul. [...], [...]. Mając powyższe na uwadze w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a.