II SA/Gl 40/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2025 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 listopada 2024 r. nr SKO.OS/41.9/625/2024/14968/BL w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta R. z dnia11 lipca 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 11 lipca 2024 r. nr [...] Burmistrz Miasta R. nakazał J.A., właścicielce działki o numerze ewidencyjnym [...] , obręb [...] przy ul. [...] w R. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w postaci cofnięcia podstawy skarpy wzdłuż granicy z działką nr [...] na odległość minimum 0,5 m od obecnie istniejącego ogrodzenia, podstawa skarpy poziomem powinna odpowiadać poziomowi działki nr [...] bezpośrednio przy ogrodzeniu, przy zachowaniu maksymalnej wysokości około 1,5 m rozpiętość skarpy mierzona w poziomie od podstawy korony powinna mieć długość minimum 3 m, w stosunku do działki o nr ewid. [...] , obręb [...] przy ul. [...] w R. w terminie do 30 sierpnia 2024 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z dnia 27 czerwca 2021 r. właściciel działki nr ewidencyjny [...] zwrócił się do Burmistrza Miasta R. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia stanu wody na terenie działki o nr ewid. [...] obręb [...] przy ul. [...] w R. . Wskazał, że podjęte przez właścicielkę nieruchomości prace polegające na nawiezieniu na ten teren ziemi miały szkodliwy wpływ na jego nieruchomość. Pierwotnie decyzją z dnia z dnia 30 sierpnia 2021 r. nr [...] organ umorzył postępowanie. Jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 17 listopada 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz Miasta R. wydał decyzję [...] z dnia 1 lutego 2023 r., odmawiającą wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. I tym razem, na skutek odwołania właściciela działki nr [...] sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r. nr [...] uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Ponownie podejmując postępowanie organ powołał biegłego z zakresu hydrologii celem ustalenia stanu faktycznego działek pod kątem wystąpienia przesłanki z art. 234 ust. 3 Prawo wodne. W dniu 25 kwietnia 2024 r. odbyła się wizja w terenie w obecności powołanego biegłego. Strony postępowania nie wzięły udziału w oględzinach. Podczas oględzin ustalono usytuowanie wzajemne działek, kierunki spadku terenu oraz warunki gruntowo - wodne panujące na przedmiotowych działkach, dokonano pomiarów niwelatorem optycznym, przeprowadzono szczegółową analizę lokalnych kierunków spływu wód. Biegły ustalił, iż po stronie północnej działki nr [...] , wzdłuż granicy z działką nr [...] , zlokalizowana jest skarpa o wysokości około 1,5 m i nachyleniu 30%. Na dalszym odcinku, wzdłuż granicy z działką [...] , wysokość skarpy osiąga wartość kilkudziesięciu centymetrów. Działka nr [...] jest zaniżona względem nawierzchni drogi na ul. [...] i [...]. Wody opadowe z ulic nie wpływają na tę działkę, gdyż wpadają do istniejącej kanalizacji deszczowej. Obecna powierzchnia działki została ukształtowana poprzez nawożenie gruzu i ziemi, w wyniku czego na opisywanej nieruchomości powstał nasyp o miąższości maksymalnej do około 1,5 m od strony północnej. Działka nr [...] jest nieruchomością najniżej położoną w spośród wszystkich okalających ją nieruchomości. Biegły w swej opinii wskazał, iż stanem pierwotnym w przedmiotowej sprawie (w rozumieniu przepisów Prawa Wodnego) były stosunki wodne panujące przed 2020 r., kiedy na działce nr [...] istniała już skarpa o wysokości około 110-120 cm, nieznacznie oddalona od granicy z działką nr [...] (kilkadziesiąt centymetrów) oraz stosunkowo płaską opadająca w kierunku tej nieruchomości. W tym czasie spływ wód opadowych z terenu działki nr [...] jak i działek sąsiednich (za wyjątkiem wschodniej strony) odbywał się w kierunku działki nr [...] . Zwiększenie powierzchni nasypu, zwiększenie kąta nachylenia skarpy i zbliżenie jej w kierunku granicy z działką nr [...] doprowadziło do zwiększenia prędkości spływu wód po skarpie. W efekcie systematyczne wymywane cząstki gruntu - drobny żwir oraz liście transportowane są ze skarpy na siatkę ogrodzeniową lub bezpośrednio na działkę nr [...] . Biegły stwierdził, iż na działce nr [...] , na skutek zwiększenia prędkości spływu wód po skarpie, dochodzi do powolnego aczkolwiek systematycznego spływu i zsypywania się gruntu tworzącego skarpę na działkę nr [...] , a przede wszystkim na jej ogrodzenie. Zgodnie z ekspertyzą z czerwca 2022 r. ogrodzenie działki na [...] należy uznać za zużyte w 100%. Niemniej jednak nadal pełni swoją rolę, a obciążanie go w postawie warstwą (do około 25 cm) nanoszonego wraz z wodą materiału z nasypu oraz liści działa negatywnie na jego dalsze funkcjonowanie. Tworzenie się zastoisk na działce wnioskodawcy nie jest efektem prac prowadzonych na terenie działki nr [...] , ponieważ wody opadowe z tej nieruchomości spływają w tej samej ilości i kierunku działki nr [...] , tak jak w stanie pierwotnym. Wobec powyższego należy dokonać cofnięcia podstawy skarpy wzdłuż granicy z działką nr [...] na odległość minimum 0,5 m od obecnie istniejącego ogrodzenia. Podstawa skarpy poziomem powinna odpowiadać poziomowi działki nr [...] bezpośrednio przy ogrodzeniu. Przy zachowaniu maksymalnej wysokości około 1,5 m rozpiętość skarpy mierzona w poziomie od podstawy korony powinna mieć długość minimum 3 m. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Wniosła o ustalenie "na podstawie jakiego przepisu prawa lub ustawy została wydana decyzja nakazująca wykonanie skarpy, zgodnie z wytycznymi. "Woda podczas ulewnych deszczy spływa w ten sam sposób, jak przed nawiezieniem ziemi, więc dlaczego Urząd Miasta R. powołuje się na art 234 ust 3 Prawa wodnego". Podniosła, że biegły sugeruje, że działka została ukształtowana poprzez nawiezienie na działkę gruzu i ziemi w roku 2020, co jest nieprawdą. Na działce istniała już skarpa wcześniej, a nawieziona ziemia posłużyła tylko do wyrównania działki, a teren podniósł się max. o 20 cm, co jest dozwolone w prawie budowlanym. Zawnioskowała także o zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie parametrów skarpy. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy orzekając jednak, że wykonanie nałożonego obowiązku musi nastąpić do dnia 31 stycznia 2025 r. Uznało, że ustalenia Burmistrza Miasta R. oraz wywiedzione z nich skutki prawne są prawidłowe. W konsekwencji nałożenie obowiązku określonego w decyzji jest konieczne. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył właściciel działki nr [...] wyrażając swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Skarżący pismem z dnia 7 stycznia 2025 r. Rozwinął argumentację skargi. W jego ocenie przesunięcie skarpy nie rozwiąże problemu. Powinny zostać wykonane urządzenia wodne. Jednocześnie stwierdził, że przyczyną problemów jest nawiezienie na przedmiotową działkę znacznej ilości ziemi i gruzu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2024 r. 1087) "właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie". Zgodnie zaś z ust. 3 tego artykułu "jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności". Zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Przy czym nie ma znaczenia, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 234 Prawa wodnego organ winien przede wszystkim ustalić, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie a następnie kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, a przede wszystkim czy występuje szkodliwy wpływ tej zmiany na grunty sąsiednich. Zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo skutkowy. Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Zaistnienie przesłanek przewidzianych w art. 234 ust. 1 ustawy uprawnia organ do nakazania dwóch kategorii czynności. Albo wykonania urządzeń wodnych, albo przywrócenia stanu poprzedniego. W rozstrzyganej sprawie organ administracji nakazał właścicielce nieruchomości o nr ew. [...] "wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w postaci cofnięcia podstawy skarpy wzdłuż granicy z działką nr [...] na odległość minimum 0,5 m od obecnie istniejącego ogrodzenia". W ocenie Sądu "cofnięcie podstawy skarpy" nie jest wykonaniem urządzenia wodnego. Nie jest również przywróceniem stanu poprzedniego. Jak wynika bowiem ze sporządzonej w sprawie opinii biegłego "stanem pierwotnym w przedmiotowej sprawie (w rozumieniu przepisów Prawa Wodnego) były stosunki wodne panujące przed 2020 r., kiedy na działce nr [...] istniała już skarpa o wysokości około 110-120 cm, nieznacznie oddalona od granicy z działką nr [...] ". Przedmiotowa skarpa zatem istniała i "cofnięcie" jej podstawy nie może być uznane za "przywrócenie stanu poprzedniego". Organy administracji zastosowały tu zatem sankcję nie przewidzianą przepisami ustawy Prawo wodne. W istocie nakazały zmianę dotychczasowego ukształtowania terenu. Ta okoliczność w pełni uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji. W ocenie składu orzekającego nie wykazano w sprawie również jednoznaczny dokonania zmiany stosunków wodnych oraz spowodowanych tym szkód na nieruchomości skarżącego. Wedle opinii biegłego, przed wykonaniem robót przez uczestniczkę postępowania "spływ wód opadowych z terenu działki nr [...] jak i działek sąsiednich (za wyjątkiem wschodniej strony) odbywał się w kierunku działki nr [...] ". Podkreślono, że tworzenie się zastoisk na działce wnioskodawcy nie jest efektem prac prowadzonych na terenie działki nr [...] , ponieważ wody opadowe z tej nieruchomości spływają w tej samej ilości i kierunku działki nr [...] , tak jak w stanie pierwotnym. Na czym zatem miałaby polegać zmiana kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych – organy nie wyjaśniły. Biegły stwierdził również, że Odnosząc się do systematycznego nawożenia gruzu na działkę [...] należy stwierdzić, że jego usypiska i pojedyncze elementy rozprowadzone po terenie opisywanej nieruchomości nie oddziałują negatywnie na warunki wodne panujące na opisywanym terenie (rozumieniu prawa wodnego. Dalej pisze jednak, w "prace ziemne [...] szkodliwie oddziałują na działkę [...] ". Jak się wydaje tezy zawarte w dwóch kolejnych zdaniach opinii wykluczają się. Spore wątpliwości budzi wreszcie określenie szkodliwego wpływu wykonanych robót na nieruchomość skarżącego. Wskazano, że polega on na zasypywaniu ogrodzenia pomiędzy nieruchomościami przez drobny żwir i liście. Można mieć wątpliwości, czy skutki te są wynikiem samego ukształtowania powierzchni działki uczestniczki postępowania, czy też zmiany stosunków wodnych. Tu należy jeszcze raz podkreślić, że biegły stwierdził, że wody opadowe z tej nieruchomości spływają w tej samej ilości i kierunku działki nr [...] , tak jak w stanie pierwotnym. Biorąc pod uwagę powyższe orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.