II SA/Gl 406/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Protokolant Bartosz Otorowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2010 r. sprawy ze skargi J. T. – M. i I. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną oddala skargę. Wnioskiem z daty [...] 2008 r., który wpłynął do Urzędu Miasta K. w dniu [...] 2008 r. J. T. – M. i I. T. wystąpiły o odszkodowanie za użytkowanie części ich działki nr [...] jako drogi dojazdowej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Ś. na podstawie art. 73 ust. 1,3 i 3a w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę – Miasto K. własności nieruchomości zajętej pod drogę gminną – ul. [...] w K., stanowiącą działkę nr [...] o pow. [...] m2, wydzielonej z działki nr [...] , stanowiącej własność J. T. – M. i I.T.. W dniu [...] 2009 r. wnioskodawczynie podtrzymały wniosek o przyznanie odszkodowania. Następnie po rozpatrzeniu wniosku J. T. – M. decyzją z dnia [...] r. nr [...], podjęto z up. Prezydenta Miasta K. na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające..., umorzono postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty na rzecz J. T. – M. odszkodowania z tytułu utraty udziału wynoszącego 5/8 części prawa własności nieruchomości położonej w K., stanowiącej działkę nr [...]. Odrębną decyzją tego organu z dnia [...] r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku I.T. podjętą na tej samej podstawie prawnej orzeczono również o umorzeniu postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz I. T. z tytułu udziału we współwłasności przedmiotowej działki, wynoszącego 3/8 części. W jednobrzmiących uzasadnieniach decyzji organ administracji wskazał, że wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony po upływie ustawowego terminu, wskazanego w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy, w którym wyznaczono termin składania wniosku w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie zaś wygasa. W tej sytuacji postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Odwołanie od decyzji nr [...], podjętej wskutek wniosku J. T. – M., złożyły obie wnioskodawczynie, nie zgadzając się z umorzeniem postępowania, bowiem pismem z dnia [...] 2008 r. Urząd Miasta w K. stwierdził, że przedmiotowa część ich nieruchomości zostanie przejęta za odszkodowaniem, podczas gdy już wówczas było wiadome, że ich wniosek nie może być pozytywnie załatwiony. Stąd też zdaniem odwołujących się, doszło do wyłudzenia ich własności bez odszkodowania, o których mowa w art. 77 Konstytucji RP. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Ś. po rozpatrzeniu odwołania I. T. stwierdził jego niedopuszczalność z powodu braku przymiotu strony. Natomiast wskutek odwołania J. T. – M. zaskarżoną decyzją podjętą z up. Wojewody Ś. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, podzielając pogląd, że wniosek o odszkodowanie złożono w dniu [...] r. oraz [...] r., a zatem po upływie ustawowego terminu, w związku z czym roszczenie wygasło. Taki stan rzeczy oznacza bezprzedmiotowość postępowania, co stanowi z kolei przesłankę jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 kpa. Nadto, organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07, którym orzeczono o zgodności z Konstytucją przepisu art. 73 ustawy – przepisy wprowadzające... w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy. Stąd też odwołania nie uwzględniono. W skardze do sądu administracyjnego J. T. – M. i I.T. domagały się sprawiedliwego rozpatrzenia ich sprawy, wyjaśniając że dopiero w dniu [...] 2008 r. dowiedziały się o przejęciu części ich działki pod drogę publiczną, stąd też o odszkodowanie wystąpiły w dniu [...] 2008 r. Od tego czasu organy administracji podjęły niekorzystne dla nich decyzje, które były antydatowane. Skarżące zarzuciły, że decyzja Wojewody Ś. stwierdzająca nabycie z mocy prawa części ich nieruchomości – drogi, została wydana dopiero [...] 2008 r. a więc po trzech latach po ostatecznym terminie składania wniosków o odszkodowanie, podczas gdy działka figurowała w ewidencji gruntów i księdze wieczystej jako ich własność i przez cały czas płaciły podatek od całej nieruchomości, łącznie z drogą. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja o umorzeniu postępowania nie narusza prawa materialnego, ani też w toku postępowania administracyjnego organy orzekające nie naruszyły reguł procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Z mocy art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwym jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. Jednocześnie z mocy art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, odszkodowanie o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Regulacja ta oznacza, że odjęcie prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, nastąpiło z mocy prawa ze skutkiem na dzień 1 stycznia 1999 r. Jednakże stwierdzenie tego faktu w celu ujawnienia zmiany stanu prawnego w księdze wieczystej wymaga wydania przez wojewodę decyzji administracyjnej, która jedynie potwierdza skutek prawny, a więc ma charakter deklaratoryjny. Niezależnie od daty wydania decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy, zmiana stanu prawnego ( właściciela nieruchomości ) nastąpiła zaś w dniu 1 stycznia 1999 r. Ustawodawca nie określił żadnego terminu do wydania przez wojewodę powyższej decyzji. Jednakże obwarował terminem możliwość składania przez poprzedniego właściciela wniosku o odszkodowanie za odjęcie prawa własności nieruchomości zajętej pod drogi publiczne. Przyznanie odszkodowania w świetle regulacji ustawowej nie następuje bowiem z urzędu, lecz wymaga inicjatywy poprzedniego właściciela, przy czym wniosek winien być złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Wskazany w ustawie termin składania wniosków o odszkodowanie ma charakter terminu prawa materialnego. Po upływie tego okresu roszczenie bowiem wygasa. Nie ma zatem prawnego znaczenia, kiedy zostanie wydana decyzja stwierdzająca nabycie przez Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego własności nieruchomości zajętej w dniu [...] 1998 r. pod drogę publiczną. W szczególności, z woli ustawodawcy decyzja wojewody może zapaść po dniu 31 grudnia 2005 r., kiedy to z mocy ustawy wygasło już roszczenie byłego właściciela o odszkodowanie z tego tytułu. Przywołanym przez organ odwoławczy wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P33/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 73 ust. 4 ustawy, w zakresie w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Wyrok ten opublikowano w Dz. U. Nr 160, poz. 1275. Kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania z tego tytułu została uznana za zgodną z Konstytucją na mocy wcześniejszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 11/02 ( OTKZU nr 7/A/2004, poz. 66). Z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Sędziowie podlegają zaś Konstytucji oraz ustawom ( art. 178 ust. 1 Konstytucji). Oznacza to brak podstaw do odmowy zastosowania w sprawie sądowoadministracyjnej przepisu rangi ustawowej. Tymczasem w niniejszej sprawie roszczenie skarżących o wypłatę odszkodowania z tytułu zajęcia pod drogę publiczną działki nr [...], powstałej z podziału działki nr [...], zgodnie z art. 73 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, wygasło z dniem 1 stycznia 2006 r. Wniosek o wypłatę odszkodowania skarżące złożyły dopiero w dniu [...] 2008 r. Nie ma zaś żadnego prawnego znaczenia fakt, że zmiana stanu prawnego nie została ujawniona w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów przed upływem terminu składania wniosków o odszkodowanie z uwagi na wydanie przez Wojewodę Ś. dopiero w dniu [...] r. decyzji z trybie art. 73 ust. 1 i 3 tej ustawy. Dla biegu terminów prawa materialnego nie są też istotne przyczyny uchybienia temu terminowi, a więc m.in. nieznajomość prawa, na którą powołały się skarżące. Upływ ustawowego terminu składania wniosków o odszkodowanie z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogi publiczne z mocy art. 73 ustawy, skutkuje bowiem wygaśnięciem roszczenia. Złożenie wniosku o odszkodowanie po dniu 31 grudnia 2005 r. oznacza więc niemożność merytorycznego rozpatrzenia sprawy co do istoty przez ustalenie bądź odmowę ustalenia i wypłaty odszkodowania. Taki stan rzeczy obliguje organ administracji do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 kpa. Odnosząc się zaś do zarzutu skargi naruszenia art. 77 Konstytucji, wyjaśnić przyjdzie, że w niniejszej sprawie przedmiotem postępowania nie było odszkodowanie z tytułu wyrządzenia szkody za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej, lecz odszkodowanie z tytułu odjęcia prawa własności z mocy ustawy. Z tych wszystkich względów skarga nie mogła odnieść skutku. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa, zaś sądowa kontrola administracji sprawowana jest wyłącznie w aspekcie legalności. Zatem skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).