II SA/Gl 407/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta B. z dnia [...] r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta B., ustalił kwotę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez skarżącego D. W. na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka: E. W. w łącznej wysokości 9.000,00 zł, wypłaconego w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. na podstawie decyzji z dnia [...] r. oraz zobowiązał stronę do zwrotu ww. nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...] r. przyznano D. W. na okres od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. świadczenie wychowawcze na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci; E. W. oraz A. W. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na każde z dzieci. Powyższe świadczenie przyznano jako na drugie i kolejne dziecko w rodzinie, tj. niezależnie od dochodu. Ze złożonego wniosku o świadczenia wychowawcze z dnia [...] r. wynikało bowiem, że wspólnie z D. W. zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu trzech małoletnich synów, tj. O. W., E.W. oraz A. W. Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej weryfikacji ustalono, iż wykazany przez stronę jako pierwsze dziecko w rodzinie syn O. W. został wykazany w Centralnej Bazie Beneficjentów przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C. jako członek rodziny M. B. i w okresie świadczeniowym 2016/2017 na rzecz ww. dziecka wypłacane było świadczenie wychowawcze. Ponadto w dniu [...] r. do Ośrodka wpłynęła kopia protokołu ugody zawartej w dniu [...] r. przed Sądem Rejonowym w O., na mocy której D. W. zobowiązał się do płacenia alimentów na rzecz małoletniego syna O. W. W związku z powyższym organ pismem z dnia [...] r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień co do miejsca zamieszkania małoletniego O. W. w okresie od 01.04.2016 r. do dnia 30.09.2017 r. Mimo skutecznego doręczenia wezwania strona nie złożyła wyjaśnień. Tym samym uznano, iż w okresie od 01.04.2016 r. do dnia 30.09.2017 r. małoletni O. W. nie zamieszkiwał wspólnie z D. W., a E. W. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie strony i prawo do świadczenia wychowawczego uzależnione jest od wysokości dochodu. Pismem z dnia [...] r. wezwano stronę celem doprecyzowania wniosku z dnia [...] r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego poprzez wskazanie, czy ww. wniosek został złożony na rzecz syna E. W. jako na pierwsze dziecko w rodzinie, czy jako wniosek na drugie dziecko w rodzinie, pod rygorem, że niezastosowanie się do wezwania skutkuje uznaniem, iż ww. wniosek został złożony na drugie i kolejne dziecko w rodzinie. Strona pomimo skutecznego doręczenia wezwania nie złożyła wyjaśnień w powyższej sprawie. W dniu [...] r. wydano decyzję, którą ustalono, że strona nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze na syna E. W. w łącznej wysokości 9.000,00 zł oraz zobowiązano do jej zwrotu. W wyniku złożonego odwołania od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] r. przyznającej świadczenie wychowawcze na E. W. i A. W. w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. w kwocie po 500 zł miesięcznie. Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało, iż ww. decyzja organu pierwszej instancji wydana została z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 7 k.p.a. Organ nie wyjaśnił przed wydaniem decyzji w sposób nie budzący wątpliwości, jaki był faktyczny skład osobowy rodziny wnioskodawcy, pod czyją opieką znajdował się O. W., w tym gdzie zamieszkiwał (a tym samym czy można uznać, że jest to pierwsze dziecko w rodzinie wnioskodawcy). Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło w całości decyzję z dnia [...] r. i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż z uwagi na decyzję z dnia [...] r. "w chwili obecnej nie można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym przez stronę (...) gdyż została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja przyznająca prawo do tych świadczeń". Pismem z dnia [...] r. (doręczonym w dniu [...] r.) organ wezwał stronę do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia [...] r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, tj. dostarczenia: odpisu orzeczenia sądu wskazującego na pozostawanie w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. dziecka O. W. pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach lub innego dokumentu, w tym złożonego pod odpowiedzialnością karną oświadczenia uzasadniającego ujęcie małoletniego O. W. w składzie rodziny strony do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2016/2017, wskazując, iż niezastosowanie się do wezwania spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka – E. W. We wskazanym 14-dniowym terminie strona nie stawiła się w organie i nie uzupełniła braków formalnych wniosku. Pismem z dnia [...] r. organ poinformował stronę, iż jego wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w części dotyczącej E. W. pozostaje bez rozpatrzenia. W tym samym dniu została wydana decyzja nr [...] na mocy której przyznano D. W. świadczenie wychowawcze na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka A. W. na okres od 2016.04.01 do 2017.09.30 w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] r. (doręczonym w dniu [...] r.) organ zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wypłaconego na syna E. W. w okresie od 01.04.2016 r. do 30 09.2017 r. Pismem z dnia [...] r. strona wniosła o umorzenie postępowania wszczętego z urzędu w dniu [...] r. albowiem sprawa ta została już rozstrzygnięta inną ostateczną decyzją administracyjną. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wydało ostateczną decyzję uchylającą decyzję organu z dnia [...] r. ustalającą kwotę nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązującą do jego zwrotu i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenie wychowawcze zostało przyznane D. W. na podstawie decyzji z dnia [...] r., której Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach stwierdziło nieważność decyzją z dnia [...] r., gdyż przed jej wydaniem organ nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości, jaki był faktyczny skład osobowy rodziny wnioskodawcy w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 16 ustawy oraz pod czyją opieką znajdował się małoletni syn wnioskodawcy O. W., gdzie zamieszkiwał, a tym samym, czy można uznać, że jest to pierwsze dziecko w rodzinie wnioskodawcy. Organ podniósł, że w postępowaniu wyjaśniającym, przeprowadzonym celem ponownego rozpatrzenia wniosku strony z dnia [...] r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, organ pierwszej instancji ustalił, że syn O. W. nie mógł zostać zaliczony do składu rodziny wnioskodawcy, ponieważ w tym samym okresie figurował jako członek rodziny matki – M. B. i pobierała ona na niego świadczenie wychowawcze w okresie 2016/2017. Organ dodał, że wnioskodawca, pomimo wezwań organu pierwszej instancji nie przedstawił żadnego dowodu, że syn O. W. w okresie objętym decyzją był pod opieką naprzemienną obojga rodziców żyjących w rozłączeniu. W tej sytuacji organ słusznie uznał, że strona nie miała podstaw do uwzględnienia syna O. W. w składzie swojej rodziny jako najstarszego dziecka. W konsekwencji powyższego, to syn E. W. był pierwszym dzieckiem w rodzinie strony. Organ odwoławczy podniósł, że rozpatrując ponownie wniosek z dnia [...] r. organ pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] r. przyznał stronie świadczenie wychowawcze na okres od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. na syna A. W. w wysokości po 500,00 zł miesięcznie. Nie miał możliwości ustalenia, czy stronie przysługuje świadczenie wychowawcze na dziecko E. W., jako na pierwsze dziecko w rodzinie, bo strona nie udokumentowała sytuacji dochodowej swojej rodziny. Wskazał, że wobec tego, świadczenie wychowawcze wypłacone na syna E. W. w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. na podstawie decyzji, której stwierdzono nieważność, w łącznej kwocie 9.000,00 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym, które podlega zwrotowi bez ustawowych odsetek. W skardze wniesionej od powyższej decyzji D. W. podniósł zarzut naruszenia przez organ przepisu prawa materialnego powodującego nieważność decyzji, tj. – jak wskazał - art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy decyzja dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętej inną prawomocną decyzją administracyjną oraz zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego powodującego nieważność decyzji, tj. – jak określił w skardze - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, tj. oparcie rozstrzygnięcia na innej decyzji, której nieważność wcześniej stwierdzono. Skarżący zarzucił również, że doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż nie zachodzi określony w tym przepisie przypadek, że dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach i że dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców, podczas gdy małoletni E. W. pozostaje pod naprzemienną opieką obojga rodziców. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przez organ przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu podstaw prawnych, w szczególności w zakresie zarzutu nieważności decyzji organu I instancji. W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. ustalającą kwotę nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia wychowawczego na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka: E. W. w łącznej wysokości 9.000,00 zł, wypłaconego w okresie od 1.04.2016 r. do 30.09.2017 r. na podstawie decyzji z dnia [...] r. oraz zobowiązującą skarżącego do zwrotu ww. nienależnie pobranego świadczenia. Z akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło w całości decyzję z dnia [...] r. ustalającą, że skarżący nienależnie pobrał świadczenie wychowawcze na syna E. W. wypłacone w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na podstawie decyzji z dnia [...] r. (w decyzji omyłkowo wskazano datę [...] r.) oraz zobowiązującą do jej zwrotu. Jednocześnie mocą tej decyzji organ odwoławczy umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na to, iż decyzją z dnia [...] r. SKO stwierdziło nieważność decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego "w chwili obecnej nie można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym przez stronę (...) gdyż została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja przyznająca prawo do tych świadczeń". W związku z powyższym, zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja została wydana pomimo, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja tego samego organu z dnia [...] r. uchylająca decyzję ustalającą, że skarżący nienależnie pobrał świadczenie wychowawcze na syna E. W. wypłacone na podstawie tej samej decyzji i za ten sam okres, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Jednocześnie organ odwoławczy, decyzją z dnia [...] r. umorzył postępowanie organu pierwszej instancji dotyczące nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Wskazać zatem należało, że wystąpiła podstawa stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji określona w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., gdyż decyzja ta dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną ( i to decyzją umarzającą postępowanie dotyczące nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres, którego dotyczy zaskarżona decyzja). Podkreślenia zaś wymagało, że według art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uwzględniając skargę na decyzję sąd stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W związku z tym, przy zastosowaniu art. 135 P.p.s.a., należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., Sąd orzekł o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącego kosztów postępowania, na które składały się koszty zastępstwa prawnego w wysokości 480 zł. ustalone według stawki opłat określonej w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).