II SA/Gl 409/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodnicząca - Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. D. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wykonania obowiązku przedłożenia dokumentów uprawniających do dysonowania nieruchomościami na cele budowlane na skutek wniosku uczestniczki postępowania W. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu p o s t a n a w i a: 1. ustanowić W. D. adwokata z urzędu; 2. zwolnić W. D. z obowiązku uiszczania kosztów sądowych każdorazowo w części przekraczającej 100 zł (słownie: sto złotych); 3. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W urzędowym formularzu druku PPF uczestniczka postępowania W. D. wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu oraz zwolnienia od kosztów sądowych, wskazała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, poza domem o pow. 80m2 oraz 30 arową działką nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, papierów wartościowych czy też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 150 zł, a w utrzymaniu domu pomaga jej rodzina. Przy piśmie z dnia 23 lipca 2013 r. do Sądu nadesłane zostały kserokopie rachunków za gaz, wodę, energie elektryczną. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r. starszy referendarz sądowy oddalił powyższy wniosek, zaś w sprzeciwie od tego postanowienia W. D. zaakcentowała, że jest osobą w podeszłym wieku (86 lat), schorowaną, a ponoszone przez nią wydatki dotyczą również zakupu żywności (specjalna dieta), leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych remontów i naprawy zamieszkiwanego budynku. Następnie wnioskodawczyni udokumentowała wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego, nadsyłając kserokopię przekazu pocztowego z maja br. opiewającego na kwotę 1421, 16 zł. Postanowieniem z dnia 6 października 2014 r. Sąd ponownie rozpoznając powyższy wniosek W. D. nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, wskazując na wątpliwości związane z kwestią samodzielnego prowadzenia przez wnioskodawczynie gospodarstwa domowego. Na skutek zażalenia W. D., Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt II OZ 1232/14 uchylił powyższe postanowienie, podnosząc, że wbrew przeciwnym twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, wnioskodawczyni w sposób rzetelny i wiarygodny przedstawiła swoja sytuację materialną, zaś we złożonym zażaleniu wyjaśniła, że jej syn J. D. z nią nie zamieszkuje, zaś mąż K. D. zmarł, wobec czego samodzielnie prowadzi ona gospodarstwo domowe. Sąd drugiej instancji nakazał wnikliwe przeanalizowane wszystkich oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawczynię w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą, strona może ubiegać się o przyznanie prawa w zakresie całkowitym, czyli w świetle art. 245 § 2 ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Taki też wniosek złożyła W. D. Zauważyć jednakże należy, że przyznanie stronie takiego przywileju, jakim jest prawo pomocy, wobec generalnej zasady odpłatności obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 199 ustawy) wymaga prawidłowego wyważenia z jednej strony okoliczności związanych z rzeczywistym stanem majątkowym oraz rodzinnym wnioskodawcy, z drugiej zaś wzięcie pod uwagę konstytucyjnego prawa do sądu. Kryteria przyznania przedmiotowego uprawnienia określone zostały przez ustawodawcę. Jak wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dalszych pismach procesowych, Sąd uznał, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika. Zdaniem Sądu jednorazowe koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru mogą bowiem w istocie skutkować uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania się. Wnioskodawczyni nie wykazała jednak, że w jej sytuacji zachodzą przesłanki dla całkowitego uwzględnienia jej żądania. Należy mieć na względzie, że wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód w wysokości około 1400 zł miesięcznie, nie mając na utrzymaniu żadnych osób, ponosi jedynie koszty związane z eksploatacją mediów oraz te jakie wynikają zaspokajania podstawowych potrzeb, jak zakup żywności, środków czystości czy odzieży. Oczywiście jako osoba w podeszłym wieku, dodatkowo schorowana obciąża swój budżet także wydatkami związanym z leczeniem i zakupem lekarstw. Skarżąca nie wskazała wysokości tych ostatnich kosztów, lecz kierując się doświadczeniem życiowym, Sąd uznał, że wnioskodawczyni po pokryciu wszelkich niezbędnych wydatków (w tym także związanych ze złym stanem zdrowia) jest w stanie pokryć ewentualne koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie w każdorazowej kwocie do 100 zł. Pozostała część tych kosztów zostanie zaś przerzuca na Skarb Państwa, tym samym W. D. jest zwolniona z obowiązku jej uiszczania. Podkreślenia wymaga ponownie fakt, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego. Wydając niniejsze rozstrzygnięcie Sąd miał także na względzie, że postanowieniem z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt II SAB/Rz 112/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku W. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wniosek ten uwzględnił częściowo przyznając wnioskodawczyni fachowego pełnomocnika. W uzasadnieniu postanowienia, które zapadło po zbadaniu przez ten Sąd analogicznej sytuacji materialnej i rodzinnej W. D., co będąca przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, wskazano, że wnioskodawczyni faktycznie nie stać na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, lecz jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie tamtejszego postępowania sprowadzają się do kwoty 100 zł (wpis od zażalenia). Podzielając to stanowisko w niniejszej sprawie, w ślad za WSA w Rzeszowie należy przywołać również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2014 r. , sygn. akt I GZ 264/14, w którym wskazano, że istota instytucji prawa pomocy pozwala na przyznanie tego uprawnienia wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżąca ponad wszelką udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego (oba orzeczenia dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy.