II SA/Gl 410/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach - Łukasz Strzępek po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy W skardze z dnia [...] r. L. R. zawarła wniosek o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Na skutek wezwania Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy złożyła na urzędowym formularzu, poszerzając jego zakres o ustanowienie adwokata z urzędu. W druku formularza skarżąca zaznaczyła, że źródłem jej utrzymania się jest świadczenie emerytalne uzyskiwane w kwocie 850 zł netto. Stałe miesięczne wydatki (czynsz, opłaty za energię elektryczną, wodę, telefon i lekarstwa) pochłaniają większość jej dochodu w związku z czym nie stać jej ani na poniesienie kosztów sądowych ani też na opłacenie usług fachowego pełnomocnika. W skład majątku L. R. wchodzi lokal mieszkalny o pow. [...] m2 oraz garaż. Wnioskodawczyni zadeklarowała, iż nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nadesłała dokumenty uprawdopodabniające okoliczności powołane we wniosku. W oparciu o uzyskane informacje ustalono, że stałe miesięczne wydatki wnioskodawczyni wynoszą [...] zł i składają się na nie czynsz ([...]zł), opłaty za wodę ([...]zł), opłaty za telefon ([...]zł), wydatki na energię elektryczną ([...] zł w ujęciu miesięcznym) oraz lekarstwa (około [...] zł miesięcznie). Oprócz tego ustalono, że wnioskodawczyni jest właścicielką pojazdu marki [...] z [...]r. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje: Odpłatność postępowania sądowego jest regułą, o czym stanowi przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. – zwana dalej P.p.s.a.). Nie ma ona wszakże charakteru bezwzględnego, a wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Oznacza to, że kryteria oceny takiego wniosku są dużo surowsze aniżeli w przypadku wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Tylko więc ten, kto nawet przy najdalej idących wysiłkach nie jest w stanie zdobyć jakichkolwiek środków pieniężnych może liczyć na ewentualne uwzględnienie takiego wniosku. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. W istocie rzeczy jest to więc forma dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Zasadność wniosku strony oceniana jest w dwóch aspektach - z jednej strony uwzględnienia się wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z pod uwagę brane są jej możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Analiza dochodu i wydatków skarżącej pozwoliła stwierdzić, że do jej dyspozycji pozostaje co miesiąc stosunkowo niewielka kwota, która musi wystarczyć jej na utrzymanie się (przede wszystkim wyżywienie). Nie mniej jednak przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić w odniesieniu do osoby, której sytuacja materialna jest wyjątkowo trudna. Tego rodzaju przypadek nie zachodzi zaś w niniejszej sprawie. Fakt, iż wnioskodawczyni uzyskuje stosunkowo niewielki dochód nie oznacza jeszcze, że poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych leży poza zakresem jej możliwości. Przypomnieć bowiem trzeba, że od osoby występującej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu należy oczekiwać przede wszystkim podjęcia wszelkich możliwych prób zdobycia środków pieniężnych własnym sumptem a dopiero wówczas, gdy jest to niemożliwe zwrócenie się o pomoc do Sądu. W sytuacji, w której strona dysponuje samochodem i garażem, przerzucenie kosztów jej uczestnictwa w postępowaniu sądowym na Skarb państwa jest nieuzasadnione. Oznaczałoby bowiem, iż koszty utrzymania tych dwóch składników majątkowych mają pierwszeństwo przed należnościami publicznoprawnymi. Na uwagę zasługuje również, iż oceniając stan majątkowy osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy pod uwagę bierze się nie tylko jej dochody oraz majątek, lecz również dochody i majątek innych osób. Wprawdzie w druku formularza PPF skarżąca nie wskazała, że ktokolwiek z nią zamieszkuje, nie mniej jednak w toku postępowania administracyjnego i sądowego kierowane do niej pisma były odbierane przez innych, dorosłych domowników (A. C. oraz R. R. – jej syna). Oznacza to tym samym, że skarżąca nie podała wszystkich, istotnych dla rozpoznania złożonego wniosku okoliczności. W szczególności zaś nie wskazała tych osób w druku PPF jak również nie określiła wysokości uzyskiwanych przez nie dochodów. Kwestia ta ma zaś istotne znaczenie, gdyż zasadniczo zmienia ustalenia dotyczące stanu materialnego wnioskodawczyni. Nie można więc w tej sytuacji z całą pewnością stwierdzić, iż stan majątkowy L. R. uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołane wyżej okoliczności rodzą poważne wątpliwości, które w toku postępowania nie zostały rozwiane. Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia