II SA/Gl 413/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r. uznał, że wypłacone skarżącemu kwoty świadczeń w okresie od 18 sierpnia 2017 r. do 18 września 2017 r. w wysokości - 800,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] r. przyznano skarżącemu prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci; D.J. i W.J. w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. w kwocie po 400 zł. miesięcznie. Następnie organ uzyskał informację, że zgodnie z wyciągiem z protokołu w sprawie o sygn. akt [...] z dnia [...] r. obowiązek alimentacyjny M.M. w stosunku do D.J. został uchylony z dniem 15 lipca 2017 r. Organ przytoczył art. 2 pkt. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawierający definicję nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...]r. Organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, dlaczego i na jakiej podstawie uznał, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od 18 sierpnia 2017 r. do 18 września 2017 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z protokołem Sądu Rejonowego w S. Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. sygn. akt [...] zawarto ugodę, w której powódka M.M. i pozwany D.J. ustalili, że obowiązek alimentacyjny powódki w stosunku do pozwanego D.J. określony w wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt [...] zostaje uchylony z dniem 15 lipca 2017 r. Organ dodał, że w przypadku nienależnie pobranych świadczeń, obowiązkiem organu I instancji powinno być zbadanie przesłanek do ich wystąpienia. Podniósł, że w świetle przedłożonych akt sprawy, organ I instancji udowodnił wystąpienie przesłanek do ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i ich zwrotu. Ponadto skład orzekający Kolegium podkreślił, że na etapie składania wniosku o ustalenie prawa do pomocy uprawnionym do alimentów strona została pouczona, iż w przypadku wystąpienia w rodzinie zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, osoba ubiegająca się o nie jest zobowiązania niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot wypłacający świadczenia. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika - podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 11 i art. 107 § 3 kpa, ponieważ w decyzji organu drugiej instancji brak szczegółowego odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Ponadto zarzucił naruszenie przez organ prawa materialnego, a to przepisu art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przyjęcie, że znajduje on zastosowanie do świadczeń, które zostały wypłacone ojcu w okolicznościach, kiedy te świadczenia nie były wstrzymane, ani też nie ustały, natomiast po ich wypłacie i po uzyskaniu pełnoletności, syn, na którego pobrano świadczenie, uchylił alimenty należne mu od matki. Wskazując powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji; przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący podniósł, że w toczącym się procesie o alimenty przed Sądem Rejonowym w S. sygn. akt: [...] w dniu [...] r. zawarł ugodę w zakresie obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki W., zaś D.J. w zakresie alimentów jemu należnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, w której jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 2 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2018 r. poz. 554), stwierdzając, że wypłacone skarżącemu kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 18 sierpnia 2017 r. do 18 września 2017 r. w wysokości - 800,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami. Podkreślenia zatem wymagało, że według art. 2 pkt 7 lit. a cytowanej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Wskazanym w zaskarżonej decyzji powodem rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że w postępowaniu toczącym się w Sądzie Rejonowym w S. Wydział IV Rodzinny i Nieletnich w dniu [...] r. zawarto ugodę, mocą której powódka M.M. i pozwany D.J. ustalili, że obowiązek alimentacyjny powódki w stosunku do pozwanego D.J. określony w wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...]r. został uchylony z dniem 15 lipca 2017 r. Organ przyjął zatem, że zawarcie - po wypłaceniu przedmiotowych świadczeń - ugody uchylającej z mocą wsteczną obowiązek alimentacyjny – powoduje, że te świadczenia zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczenia. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że organ zastosował błędną wykładnię art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż zaistnienie okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczenia, tj. zawarcie ugody sądowej – już po wypłacie świadczeń, nie prowadzi do tego, że świadczenia zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie ich wypłaty, jak określa to art. 2 pkt 7 lit. a cytowanej ustawy. Z treści tego przepisu wynika bowiem, że nienależnie pobrane świadczenia to takie świadczenia, które zostały wypłacone pomimo tego, że już przed ich wypłaceniem zaistniały okoliczności powodujące ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż w okresie wypłacenia przedmiotowych świadczeń, nie był jeszcze uchylony obowiązek alimentacyjny M.M. wobec D.J.. Nie zmienia tego fakt, że obowiązek ten został następnie uchylony z mocą wsteczną, gdyż istotny jest stan, jaki istniał w dacie wypłaty świadczeń, a więc to, że obowiązek alimentacyjny był wówczas aktualny. W konsekwencji powyższego, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie wymienionego wyżej przepisu dotyczyło podstaw rozstrzygnięcia, a zatem miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania co do dalszego postępowania, zostały zawarte w powyższych rozważaniach. Natomiast rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zostało wydane przy zastosowaniu art. 206 P.p.s.a., według którego Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W przedmiotowej sprawie Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w części przekraczającej kwotę 300 zł., a zatem odstąpił od zasądzenia w całości kosztów postępowania. Podkreślenia bowiem wymagało, że istota niniejszej sprawy sprowadza się do podobnej kwestii, jaka wystąpiła w dwóch innych sprawach, w których skarżący jest reprezentowany przez tego samego pełnomocnika, a w każdej z nich podstawę faktyczną stanowiło zawarcie wyżej wymienionej ugody sądowej. Różnice dotyczyły zaś w istocie tego, że ocena prawna w tych sprawach została dokonana przez pryzmat poszczególnych ustaw, zawierających definicje nienależnie pobranych świadczeń. Uzasadniało to zasądzenie na rzecz skarżącego części kosztów zastępstwa prawnego w kwocie 300 zł.