II SA/Gl 417/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska,, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2020 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy powołania do terytorialnej służby wojskowej oddala skargę. Wnioskiem z dnia 14 października 2019 r. skarżący zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. (dalej: organ I instancji) o powołanie do terytorialnej służby wojskowej. Pismem z dnia [...] r. organ I instancji skierował skarżącego na badania psychologiczne do Wojskowej Pracowni Psychologicznej w C. (dalej: WPP) w celu stwierdzenia braku przeciwskazań do pełnienia czynnej służby wojskowej na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych. WPP w orzeczeniu psychologicznym z dnia [...] r. stwierdziła u skarżącego istnienie przeciwskazań psychologicznych do pełnienia czynnej służby wojskowe na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych w ramach czynnej służby wojskowej. Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od tego orzeczenia, Regionalna Wojskowa Pracownia Psychologiczna w K. (dalej: RWPP), po ponownie przeprowadzonych badaniach psychologicznych, wydała w dniu [...] r. orzeczenie również stwierdzające u skarżącego istnienie przeciwskazań psychologicznych do pełnienia czynnej służby wojskowe na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych w ramach czynnej służby wojskowej. Powołując się na powyższe orzeczenie, organ I instancji decyzją z dnia [...] r. odmówił powołania skarżącego do terytorialnej służby wojskowej. Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od powyższej decyzji, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Katowicach, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, że procedurę postępowania w sprawie powołania do terytorialnej służby wojskowej określa ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1541 z późn. zm.), zwana dalej u.p.o.o., a szczegółowy tryb powołania do terytorialnej służb wojskowej uregulowany został w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie powołania do terytorialnej służby wojskowej i sposobu jej pełnienia (Dz. U. poz. 465), zwanym dalej rozporządzeniem. Dalej organ zacytował przepisy art. 98k ust. 3, art. 44a ust. 1b, ust. 4 i ust. 7 u.p.o.o. oraz § 6 rozporządzenia. Ponadto wskazał, że tryb odwoływania się od orzeczeń psychologicznych reguluje szczegółowo rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 kwietnia 2016 r. w sprawie badań psychologicznych osób powoływanych do czynnej służby wojskowej i zacytował treść § 4 ust. 1, ust. 5 pkt 2 i § 5 ust. 1 tego rozporządzenia. Organ odwoławczy skonstatował, że odwołanie się przez skarżącego od orzeczenia psychologicznego wydanego przez WPP do RWPP i wydanie przez tą ostatnią orzeczenia o istnieniu przeciwskazań psychologicznych do pełnienia czynnej służby wojskowej, zamyka tryb odwoławczy określony w przepisach dla osoby badanej i podmiotu kierującego na badanie psychologiczne w zakresie odwoływania się od orzeczeń psychologicznych. Orzeczenie RWPP jest ostatecznie i wiążące dla organu I instancji. Tym samym mając na uwadze art. 98k ust. 3 pkt 2 u.p.o.o., który wymienia jedną z kumulatywnych przesłanek niezbędnych do powołania do terytorialnej służby wojskowej, tj. posiadania zdolności psychicznej do pełnienia czynnej służby wojskowej, której brak, tak jak w tym przypadku skutkuje odmową powołania do tej służby. Organ odwoławczy podniósł również, że wnioskowane przez skarżącego ponowne skierowanie na badania psychologiczne może nastąpić po upływie roku od daty wydania ostatecznego orzeczenia psychologicznego, czyli po [...] r. Odnosząc się z kolei do wskazanego przez skarżącego błędnego numeru orzeczenia, organ podkreślił, iż z pisma, które skarżący otrzymał z RWPP wynika, że zaistniała sytuacja nie miała wpływu na ważność wydanego orzeczenia. W skardze na tę decyzję skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, polegającego na tym, że w swojej decyzji organ całkowicie zignorował istotne zastrzeżenia do wykonanych badań psychologicznych, nie wyjaśniając ich okoliczności ani przebiegu, nie uwzględniając również istotnej okoliczności związanej z nimi i znanej organowi w dniu podejmowania decyzji, a mianowicie ograniczonej zdolności rozróżniania kolorów u osoby ubiegającej się o powołanie do terytorialnej służby wojskowej; 2. art. 10 § 1 w zw. z art. 79 § 1 i 2 i art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wzięcia czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności niemożności uczestnictwa podczas przeprowadzanego w sprawie dowodu oraz niemożliwości wypowiedzenia się co do tak zebranych przez organ dowodów, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, mimo że nie występowała w sprawie okoliczność mogąca usprawiedliwić zastosowanie przez organ art. 10 § 2 k.p.a., tj. odstąpienia od zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania; 3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie przez organ drugiej instancji i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji, gdy istniały podstawy zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., tj. uchylenia decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, gdyż została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. Ponadto wniósł o zwrot kosztów postępowania według norm przewidzianych. W uzasadnieniu skarżący wskazał m.in., że w wyniku zbiegu dat przekazania informacji o badaniu i wykonaniu badania (1 dzień) ograniczono mu do mniej niż minimum czas na wypoczynek i należyte przygotowania. W ocenie skarżącego powinno to być więcej niż 48 godzin, gdy tymczasem dano mu mniej niż 20 godzin. Po przeprowadzeniu badań w WPP został poinformowany, że wszelkie testy zaliczył pomyślnie za wyjątkiem badania zdolności psychomotorycznych, które to wypadły źle. Badanie to przeprowadzono na urządzeniu zbudowanym z kolorowych przycisków z zapalającymi się kolorowymi lampkami. Tę ułomność wzroku (osłabioną zdolność rozróżniania barw) stwierdzono u niego już na ,,poborze", który przeszedł w wieku 18 lat, tj. [...] lat temu. Mimo tego ograniczenia otrzymał wówczas kategorię wojskową A oraz wpis w książeczce wojskowej - przeznaczony do odbycia długotrwałego szkolenia wojskowego. Stąd też zawnioskował o takie przeprowadzenie badania sprawności psychomotorycznej, by powszechnie znana wada jego wzroku nie wpływała na wynik, a wtedy z całą pewnością uzyska pozytywne wyniki sprawności psychomotorycznej. Dalej zarzucił, że w WPP prawie nie przygotowywano badanych osób do obsługi wyżej opisanego urządzenia - badany już w czasie trwania pomiarów musiał się niejako sam uczyć obsługi, co dodatkowo zaniżało uzyskiwane wyniki. Z kolei badanie psychologiczne RWPP przeprowadzono w mocno ograniczonym zakresie. Podobnie jak w WPP skarżący zaliczył pozytywnie wszystkie testy pisemne, natomiast badanie sprawności psychomotorycznej wypadło lepiej, ale trochę poniżej dopuszczalnego minimum. Tak go poinformowano, nie podając jednak żadnych dokładnych wyników, ani porównywalnych kryteriów, które mogłyby być weryfikowane przez niego w cywilnych pracowniach psychologicznych. Zdaniem skarżącego w RWPP nie ustrzeżono się też pomyłki związanej z wydanymi orzeczeniami psychologicznymi. Po badaniu wydano mu jedno orzeczenie, a po kilku dniach przesłano pocztą kolejne orzeczenie, co prawda podobnej treści ale z innym numerem, co sprawia, że istnieje uzasadnione podejrzenie, że została pomylona dokumentacja badań i należy przez to uznać, że całość badań wykonanych w RWPP jest niewiarygodna. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację i wskazując na niezasadność podniesionych w skardze zarzutów. Na rozprawie w dniu 7 października 2020 r. skarżący podtrzymał skargę i dotychczasową argumentację. Powołał się na prawo – a nie obowiązek – zgłoszenia się do służby. Podniósł, że nie przeprowadzono badań lekarskich, zaś badanie psychologiczne stanowi jedynie dodatkowe badanie. Pełnomocnik organu odwoławczego podtrzymał stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 poz. 2167, ze zm.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzkie sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości oceniają zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Przeprowadzona przez Sąd w tak określonych granicach kontrola zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że nie naruszają one prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie, a tym samym skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Rację ma skarżący, że ubieganie się o powołanie do pełnienia terytorialnej służby wojskowej jest prawem, a nie obowiązkiem obywatela. To prawo w przypadku skarżącego nie zostało jednak naruszone. Czym innym jest bowiem prawo do ubiegania się do pełnienia tej służby, czym innym zaś możliwość powołania do niej. Zasady i warunki tego powołania określa u.p.o.o. w rozdziale 4b oraz wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie powołania do terytorialnej służby wojskowej i sposobu jej pełnienia. Oczywistym jest przy tym, że powołanie do pełnienia terytorialnej służby wojskowej może nastąpić jedynie w przypadku spełnienia określonych w ustawie i rozporządzeniu warunków. Warunkiem, który w niniejszej sprawie stał się przedmiotem sporu, jest warunek posiadania przez skarżącego zdolności psychicznej do pełnienia czynnej służby wojskowej. Uzależnienie możliwości powołania do terytorialnej służby wojskowej od spełnienia m.in. tego warunku wynika wprost z art. 98k ust. 3 pkt 2 u.p.o.o. Niespełnienie tego warunku, jak również każdego innego wymienionego w art. 98k ust. 3 u.p.o.o., eliminuje możliwość powołania kandydata do pełnienia terytorialnej służby wojskowej. W powołanym przepisie ustawodawca określił, że w zakresie zdolności fizycznej i psychicznej osoba powoływana do pełnienia wojskowej służby terytorialnej musi spełniać takie same wymagania jak osoba powoływana do czynnej służby wojskowej. Z kolei zgodnie z art. 44a ust. 1 u.p.o.o. w odniesieniu do osoby powoływanej do czynnej służby wojskowej istnieje wymóg stwierdzenia braku przeciwwskazań do pełnienia czynnej służby wojskowej na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych. Wymóg ten odnosi się do wszystkich osób ubiegających się o powołanie do służby, bez względu na stanowisko, na którym służbę tę będą pełnić. Prawidłowo zatem skarżący został skierowany do wojskowej pracowni psychologicznej na badania psychologiczne. Wskazać w tym miejscu należy, że orzeczenie psychologiczne wojskowej pracowni psychologicznej podlega kontroli instancyjnej jedynie w drodze odwołania do wojskowej pracowni psychologicznej będącej organem wyższego stopnia (art. 44a ust. 6 u.p.o.o.). W niniejszej sprawie skarżący skorzystał z tego środka, w wyniku czego wydane zostało orzeczenie przez RWPP. Podkreślenia wymaga, że orzeczenia psychologiczne wojskowych pracowni psychologicznych wyższego stopnia są wiążące dla wojskowego komendanta uzupełnień i dowódcy jednostki wojskowej (art. 44a ust. 7 u.p.o.o.). Oznacza to, że orzeczenia takie nie podlegają weryfikacji przez organy administracji wojskowej w prowadzonych przez nie postępowaniach o powołanie do służby wojskowej. Organy są związane takimi orzeczeniami i nie mają jakichkolwiek formalnoprawnych podstaw do kwestionowania okoliczności objętych treścią orzeczenia. Ponadto orzeczenie takie w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a. jest dokumentem urzędowym, co oznacza, że stanowi ono dowód tego co zostało w nim zawarte i korzysta z domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Należy dodać, że z powołanych wyżej przepisów prawa w sposób niebudzący wątpliwości wynika, iż organy administracji wojskowej nie prowadzą we własnym zakresie żadnych ustaleń, co do predyspozycji psychofizycznych osoby powoływanej do służby, ale w tym zakresie zobowiązane są do uwzględnienia orzeczenia psychologicznego. Takich ustaleń nie może dokonywać również sąd administracyjny. Dopóki zatem orzeczenia psychologiczne wydane wobec skarżącego w zakresie oceny przeciwwskazań do pełnienia czynnej służby wojskowej na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych nie zostaną zakwestionowane nowymi orzeczeniami psychologicznymi, wydanymi we właściwym trybie postępowania, tak długo wydane w niniejszej sprawie orzeczenia będą stanowiły podstawę do odmowy powołania skarżącego do terytorialnej służby wojskowej. Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżącego kwestii orzeczonej już wcześniej jego zdolności do pełnienia czynnej służby wojskowej (wpis w książeczce wojskowej), wskazać przyjdzie, że również w odniesieniu do tej grupy osób ubiegających się o powołanie do wojskowej służby terytorialnej, istnieje obowiązek poddania się badaniu psychologicznemu w celu stwierdzenia u tych osób braku przeciwskazań do pełnienia czynnej służby wojskowej. Obowiązek ten wynika z treści § 6 pkt 2 rozporządzenia i ma na celu weryfikację aktualnego stanu zdolności psychofizycznej kandydata do pełnienia służby. Z kolei błąd w oznaczeniu numeru orzeczenia RWPP należy ocenić jako oczywistą omyłkę, która zresztą została sprostowana jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji i nie dotyczyła rozstrzygnięcia zawartego w tym orzeczeniu. Tym samym uchybienie w tym zakresie pozostawało bez wpływu na wynik sprawy. Wskazywana przez skarżącego w uzasadnieniu skargi okoliczność ograniczenia mu czasu na wypoczynek i należyte przygotowania do badania nie stanowi naruszenia prawa w świetle obowiązujących przepisów. Ewentualny negatywny wpływ tej okoliczności na wynik badania nie został też potwierdzony przez RWPP w postępowaniu odwoławczym od orzeczenia WPP. Mając powyższe na uwadze brak jest podstaw do uwzględnienia skargi, co skutkowało jej oddaleniem na zasadzie art. 151 p.p.s.a.