II SA/Gl 417/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 8 marca 2021 r., działająca przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, K. B., (dalej: strona, skarżąca) wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki na niepełnosprawnym ojcem – J. B. We wniosku tym oświadczyła, iż rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnosi o uchylenie decyzji przyznającej ten zasiłek opiekuńczy ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia niniejszego wniosku, tj. na dzień 28 lutego 2021 r. Decyzją z dnia 28 maja 2021 r. nr [...] działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta S., Kierownik Referatu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (dalej: organ pierwszej instancji), odmówiła stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem, na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozpatrujące złożone od powyższej decyzji odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 23 lipca 2021 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1919/2021/9408/AA uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ potwierdził, iż nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dopóki w obrocie prawnym pozostaje decyzja przyznająca inne konkurencyjne świadczenie. Jednak w ocenie organu odwoławczego nie została w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniona w sposób jednoznaczny kwestia spełniania pozostałych przesłanek niezbędnych do uzyskania tego świadczenia. W szczególności w ocenie organu odwoławczego należy w ponownym postępowaniu ustalić dlaczego strona nie podejmuje zatrudnienia, czy zakres sprawowanej opieki nad ojcem wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W toku ponownego postępowania, w piśmie z dnia 31 sierpnia 2021 r., reprezentowana przez pełnomocnika, strona ponownie oświadczyła, iż wnosi o uchylenie decyzji ustalającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na dzień 28 lutego 2021r. oraz wyjaśniła, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem jest na tyle szeroki, iż uniemożliwia on podjęcie przez stronę pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu. Decyzją z dnia 6 października 2021 r. nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 16a, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych uchylił decyzję przyznającą stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nr [...] z dnia 16 grudnia 2020r. Z kolei decyzją nr [...] z dnia 18 listopada 2021 r., działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1, art. 3, art. 17, art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. 2020r., poz. 111 ze zm.) odmówił stronie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej związku z opieką nad ojcem, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 wymienionej ustawy, wskazując w uzasadnieniu, iż strona nie spełnia warunków do przyznania tego świadczenia określonych w art. 17 ust. 1b omawianej ustawy. W odwołaniu od powyżej decyzji, reprezentowana przez pełnomocnika, skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego mającego istotne znaczenie na wynik sprawy, poprzez: - błędne zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2018 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, - naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy. W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu strona podkreśliła błędne zastosowanie w sprawie normy z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, odwołując się w tym zakresie zarówno do wyroku Trybunału Konstytucyjnego jak i orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazując na naruszenia przepisów procedury administracyjnej podniosła, iż organ nie rozpatrzył sprawy wnikliwie, pomijając niepodważalny fakty- tj. niepełnosprawność ojca strony i konieczność opieki ze strony córki nad chorym ojcem. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3996/2021/18349/PM Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji oraz orzekło o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 30 września 2021 r. oraz przyznało skarżącej prawo do tego świadczenia od dnia 1 października 2021 do dnia 30 listopada 2021 r. w kwocie 1971,00 zł miesięcznie oraz od dnia 1 do 10 grudnia 2021 r. w kwocie 636,00zł. W uzasadnieniu po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania, organ odwoławczy przywołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. Następnie przyznał, że ojciec skarżącej na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...]nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] r. Wskazał, że ojciec skarżącej zmarł [...]. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że strona nie podejmowała zatrudnienia, nie jest osobą niepełnosprawną, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty czy innego świadczenia i opiekowała się ojcem do dnia jego śmierci, gdyż wymagał on całodobowej opieki. Jednak strona do dnia 30 września 2021 r. uprawniona była do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego mocą decyzji nr [...] z dnia 16 grudnia 2020 r. Decyzja ta została uchylona decyzją organu pierwszej instancji z dnia 6 października 2021 r. nr[...], która stała się ostateczna. Kolegium dalej stwierdziło, że dotychczas prezentowane stanowisko odnośnie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uległo zmianie na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Odwołując się do orzeczeń sądów administracyjnych Kolegium stwierdziło, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego – "w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium" tj. wskazanego w art. 17 ust. 1b. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło że strona spełniała przesłanki ustawowe do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w okresie od 1 października 2021 r. (bowiem do dnia 30 września 2021 r. strona była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a organ odwoławczy związany jest osnową i uzasadnieniem decyzji organu pierwszej instancji, która nie uchyliła specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 marca 2021r.) do dnia[...] – tj. do dnia śmierci osoby wymagającej opieki. A w świetle powyższego strona nie spełniała kryteriów ustawowych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 marca 2021 r. do dnia 30 września 2021r. Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i działając przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie przepisu art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy, zgodnie z którą prawa do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie tego świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2021 r. do 30 września 2021 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku z dnia 15 marca 2021 r. W oparciu o powyższe zasady wniosła o uwzględnienie złożonej skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organów pierwszej i drugiej instancji do przyjęcia oceny i wskazań co do dalszego postępowania oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nadto wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu po opisaniu przebiegu postępowania w sprawie, odnosząc się do ostatniej decyzji organu odwoławczego przyznającej stronie wnioskowane świadczenie od 1 października 2021 r. stwierdziła, iż stanowisko takie jest błędne z uwagi na naruszenie przepisu art. 24 ust. 2 omawianej ustawy. Istotne dla sprawy jest bowiem to, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wniosła, na podstawie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, o uprzednie uchylenie decyzji organu pierwszej instancji przyznające jej prawo do zasiłku dla opiekuna, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym, stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania świadczenia korzystniejszego. Tym samym skarżąca dokonała wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust. 5 tej ustawy. Na poparcie swego stanowiska odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wniosła też o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach uchylająca w całości decyzję organu pierwszej instancji, oraz orzekająca reformatoryjnie, a mianowicie odmawiająca stronie skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 marca 2021 r. do 30 września 2021 r. oraz przyznająca stronie skarżącej to wnioskowane świadczenia od dnia 1 października 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w pełnej wysokości – 1971,00 zł oraz do[...] . w wysokości 636,00zł. Rozpoznając sprawę w Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Na wstępie zaznaczyć przyjdzie, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu. Istotą sporu jest natomiast kwestia wykładni i zastosowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b w związku z art. 27 ust. 5 pkt 3 ustawy oświadczeniach rodzinnych, w przypadku zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a ściślej rzecz ujmując, prawidłowość ustalenia przez organ odwoławczy początkowej daty przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Przechodząc do merytorycznej oceny kontrolowanych decyzji zauważyć przyjdzie, że zagadnienie zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego i związanego z tym zagadnieniem ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, była już rozstrzygana przez sądy administracyjne, w tym przez tutejszy Sąd. Wskazać wypadnie chociażby na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1136/19 oraz z dnia 8 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1040/20 i powołane tam dalsze orzeczenia. Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela wyrażone w tych wyrokach poglądy. Przypomnieć zatem przyjdzie, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b omawianej ustawy nie uniemożliwia wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. Rolą organu jest w pierwszej kolejności wyjaśnienie, czy strona spełnia przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformowanie, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie zasiłku. W sytuacji skorzystania przez stronę z prawa wyboru organ może jednocześnie przyznać świadczenie pielęgnacyjne i uchylić decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna. Podkreślenia przy tym wymaga, że na gruncie niniejszej sprawy skarżąca dokonała takiego wyboru już w samym wniosku z dnia 8 marca 2021 r. początkującym niemniejsze postępowanie. Stwierdziła, iż na podstawie "przepisu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych...(dokonując wyboru świadczenia) w celu spełnienia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego prawa do zasiłku specjalnego opiekuńczego. Tym samym na podstawie przepisu art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego wnoszę o uprzednie uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej prawo Wnioskodawczyni do specjalnego zasiłku opiekuńczego (tj. decyzji (...) z dnia 16 grudnia 2020 r. nr[...]) ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia niniejszego wniosku, tj. na 28 lutego 2021 r." Oświadczenie takie powtórzyła także w toku prowadzonego już postępowania, tj. w piśmie z dnia 31 sierpnia 2021 r., oraz przywołała w odwołaniu. Sąd podziela stanowisko, że to na organach spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałoby skarżącej realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 omawianej ustawy. W odróżnieniu od stanowiska organu odwoławczego, możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 tej ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. W świetle powyższego uznać należy, że pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od początku miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku z jednoczesnym oświadczeniem o rezygnacji z zasiłku. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekła jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 cytowanej ustway, a ich wysokość stanowi opłata za czynności adwokackie w kwocie 480,00 zł, obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności Radców prawnych (t.jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi wniosek o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ w terminie czternastu dni od daty zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie (art. 119 pkt 2 w związku z art. 112 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r. , poz. 329).