II SA/Gl 42/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. H. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 24 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 42/17 w sprawie ze skargi J. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 24 marca 2017 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu. Wnioskiem z dnia 19 lutego 2017 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką, zamieszkując w budynku o pow. 116 m2. Źródłem utrzymania się tej rodziny są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 3624 zł netto miesięcznie. Skarżący wraz z małżonką nie posiadają żadnych oszczędności, środków pieniężnych, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 5.000 zł. Zgodnie z przedstawionym we wniosku zestawieniem stałe, miesięczne wydatki to: 1900 zł - raty kredytu hipotecznego; 160 zł - polisa ubezpieczeniowa; 150 zł - energia elektryczna; 200 zł - opróżnienie szamba; 380 zł - wykup niezbędnych lekarstw. Przedstawione wyliczenia ponoszonych wydatków oraz wysokość osiąganego dochodu została poparta stosowną dokumentacją. Postanowieniem z dnia 24 marca 2017 r. referendarz sądowy nie uwzględnił jednak powyższego wniosku. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia zwrócił uwagę, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. W jego ocenie, osiągany przez skarżących dochód w kwocie 3624 zł, przy stałych wydatkach na poziomie około 2500 zł nie pozwala stwierdzić, że skarżący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Zdaniem referendarza, uiszczenie wpisu od skargi oraz ewentualna konieczność samodzielnego znalezienia środków na opłacenie wydatków na profesjonalnego pełnomocnika nie pogorszy radykalnie sytuacji materialnej skarżącego (i jego rodziny). W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia, w którym nie zgodził się, że wyliczona przez referendarza kwota, pozostała po odliczeniu comiesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, pozwala skarżącemu na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej Ppsa) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 Ppsa stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W rozpatrywanej sprawie skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. I tak w myśl art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie ulega wątpliwości, że każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, zaś instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, który znajduje zastosowanie jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia. W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych i w przedłożonych dokumentach, Sąd doszedł do przekonania, że w odniesieniu do skarżącego zachodzi przesłanka do przyznania mu wnioskowanego uprawnienia. Tym samym Sąd nie zgodził się z twierdzeniem referendarza, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania sądowego. Nie jest kwestią sporną w sprawie, że wysokość comiesięcznego dochodu skarżącego oraz jego małżonki wynosi łącznie 3624 zł, z tytułu świadczenia emerytalnego. Gdy od kwoty tej odliczymy wskazane przez stronę wydatki związane z utrzymaniem zamieszkiwanego lokalu mieszkalnego, spłatą kredytu, zakupem polisy ubezpieczeniowej oraz wykupem lekarstw to w dwuosobowym gospodarstwie domowym pozostaje co miesiąc kwota nieco ponad 830 zł. Jednakże z tych pieniędzy skarżący wraz z małżonką musi pokryć koszty związane z zakupem żywności, podstawowych środków czystości oraz odzieży. W zaskarżonym postanowieniu referendarz nie uwzględnił tych wydatków. Mimo, że skarżący nie podał, jaki miesięczny koszt ponosi z tego tytułu to Sąd dokonał tej czynności z urzędu, kierując się doświadczeniem życiowym w zakresie wydatków związanych z podstawowym utrzymaniem się dwóch dorosłych osób. W świetle przywołanych okoliczności Sąd uznał, że miesięczny dochód skarżącego oraz jego małżonki, po odliczeniu ponoszonych przez nich wydatków związanych z utrzymaniem się, nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, które oprócz wpisu od skargi w kwocie wskazanej przez referendarza mogą obejmować także opłaty kancelaryjne oraz wpisy od ewentualnych środków odwoławczych. Wskazane okoliczności przemawiały jednocześnie za przyznaniem stronie fachowego pełnomocnika. Sąd nie uznał wobec tego prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza z dnia 24 marca 2017 r. i postanowił zaskarżone orzeczenie zmienić w zakresie wskazanym w sentencji, działając na podstawie art. 260 Ppsa.