II SA/Gl 420/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 16 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego T. K. nadał do Sądu pismo procesowe datowane na 8 lipca 2011 r., w treści którego wniósł o zwolnienie z rzeczonej opłaty sądowej powołując się na trudną sytuację finansową wynikającą z konieczności spłaty kredytów. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 19 lipca 2011 r. skarżący nadał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lub radcy prawnego. Równocześnie oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i małoletnim synem oraz, że posiada dom w budowie o powierzchni 130 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 3,8 ha, jak również udziały: w wysokości 1/2 w domu jednorodzinnym oraz w wysokości 1/6 w budynku gospodarczym. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Miesięczny dochód przypadający na rodzinę skarżącego zadeklarowany został w kwocie 5.480 zł netto. W tym miejscu wnioskodawca podkreślił, że spłaca kredyty hipoteczne (miesięczną ratę określił na 3.150 zł) oraz kredyt gotówkowy (wysokość miesięcznej raty to 1.425 zł), a nadto uiszcza alimenty w miesięcznej wysokości 1.900 zł. Zarządzeniem z dnia 2 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy zwrócił się do T. K. o uprawdopodobnienie danych, na które powołał się we wniosku. W tym zakresie skarżącego wezwano o: - udokumentowanie aktualnej wysokości uzyskiwanego dochodu, poprzez nadesłanie stosownego zaświadczenia wydanego przez pracodawcę; - udokumentowanie wysokości wydatków przeznaczanych na utrzymanie się (opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, usługi telekomunikacyjne itp.); - nadesłanie kserokopii umów kredytowych (tak kredytu hipotecznego jak i gotówkowego) oraz harmonogramów ich spłat; - udokumentowanie faktu istnienia oraz wysokości świadczenia alimentacyjnego, do spełniania którego jest on zobowiązany. W treści wezwania stronie wyznaczono termin 7 dni, licząc od daty jego doręczenia. Jak wynika z dołączonego do akt sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru, rzeczone wezwanie doręczone zostało skarżącemu w dniu 10 sierpnia 2011 r., a tym samym termin do jego wykonania upłynął z dniem 17 sierpnia 2011 r. Wnioskodawca udzielił odpowiedzi dopiero w dniu 18 sierpnia 2011 r., nadsyłając pismo procesowe, w którym domagał się "wyznaczenia dodatkowego terminu do wykonania wezwania" z uwagi na "nadzwyczajne okoliczności". Wywiódł bowiem, że w ostatnich dniach doszło do pobicia jego ojca, a nadto jest on w trakcie przeprowadzki, co spowodowało trudności w odszukaniu objętych wezwaniem dokumentów. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy, zważywszy żądanie strony, w dniu 24 sierpnia 2011 r. wydał zarządzenie, zgodnie z którym nakazał przedłożyć sobie wniosek o przyznanie prawa pomocy dopiero w dniu 12 września 2011 r., co było równoznaczne z przedłużeniem wyznaczonego stronie terminu o kolejne 26 dni (licząc od 17 sierpnia 2011 r., kiedy termin ten upłynął). Pomimo to, aż do dnia wydania niniejszego postanowienia, to jest do 16 września 2011 r. do Sądu nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty stanowiące przedmiot wezwania. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy przywołać zasadę sformułowaną w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Stanowi ona, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 §2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym kontekście uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, iż treść przywołanego art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w nim słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie zdołał wykazać, że zachodzą w jego przypadku przesłanki uzasadniające zastosowanie prawa pomocy. Wbrew wyraźnemu wezwaniu referendarza sądowego nie nadesłał bowiem dokumentów, które mogłyby obrazować jego sytuację finansową, a w szczególności potwierdzać kwotę uzyskiwanego przezeń dochodu oraz wysokość ponoszonych kosztów utrzymania, jak również zobowiązań z tytułu alimentów oraz spłaty kredytów, które - jak twierdził - go obciążają. Siedmiodniowy termin wyznaczony w tym wezwaniu upłynął - jak wskazano wyżej - w dniu 17 sierpnia 2011 r. Wnioskujący domagał się jego przedłużenia z uwagi na zdarzenia losowe. Pomimo faktu, iż nawet to żądanie zgłoszone zostało już po wyznaczonym terminie (nadanie pisma pocztą miało miejsce 18 sierpnia 2011 r.), referendarz sądowy wziął je pod uwagę wstrzymując się z rozpoznaniem wniosku do 12 września 2011 r. Wymienione w wezwaniu dokumenty nie zostały jednak przedłożone aż do dnia dzisiejszego (16 września 2011 r.), chociaż wnioskodawca miał na to de facto prawie miesiąc. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, aby strona zobrazowała swój stan majątkowy w sposób dostatecznie dokładny, ani też aby dołożyła w omawianym zakresie należytej staranności. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. W rezultacie, uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odstępując od złożenia wymienionych wyżej - żądanych w wezwaniu z dnia 2 sierpnia 2011 r. - dokumentów skarżący nie usunął wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie spełnił przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Z tych względów, działając na podstawie przywołanego unormowania w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.