II SA/Gl 426/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2024 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 31 stycznia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3866/2023/26510 w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 28 listopada 2023 r. nr [...]. Po rozpatrzeniu wniosku W. W. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 28 listopada 2023 r. nr [...] orzekł o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa do zasiłku na dziecko, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2024/2025 na niepełnosprawną dorosłą córkę strony na okres zasiłkowy 2023/2024. Wskazano, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania zasiłku rodzinnego zgodnie z art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę 674,00 zł, a łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, obliczona zgodnie z art. 5 ust 3b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest mniejsza od kwoty, o którą dochód rodziny przekracza kwotę 674,00 zł, pomnożoną przez liczbę członków rodziny / różnica ta jest mniejsza niż 20 zł. Przy ustaleniu dochodu rodziny organ uznał, że jest to rodzina jednoosobowa. Wnioskodawczyni jest bowiem opiekunem prawnym swojej ubezwłasnowolnionej pełnoletniej córki. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podkreśliła, że organ odwołał się jedynie do literalnego brzmienia ustawy. Nie wziął on zaś pod uwagę tego, że okoliczność bycia opiekunem prawnym przez rodzica ułatwia podejmowanie pewnych czynności prawnych w zastępstwie ubezwłasnowolnionego dziecka. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że córka strony jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, której opiekunem prawnym zgodnie z przyrzeczeniem złożonym w dniu [...] roku przed Sądem Rejonowym K. w K. w sprawie o sygn. [...] jest matka. Jak wskazał organ przepis art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza definicję legalną pojęcia rodziny. Tym samym do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. Niekwestionowane jest zarazem, że ustawodawca przewidział szczególną regulację dotyczącą zasad ustalenia dochodu dla osób pozostających pod opieką opiekuna prawnego, ubiegających się o przyznanie świadczeń rodzinnych . Mianowicie, jak wynika z art. 5 ust. 11 ustawy, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby pozostającej pod opieką opiekuna prawnego. Przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem strona została ustanowiona opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionej córki. W konsekwencji powyższego organ pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie wyliczenia dochodu mającego znaczenie dla stwierdzenia, czy przekroczone zostało w sprawie kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest przyznanie prawa do omawianego świadczenia. W sprawie decydujące znaczenia miało ustalenie dochodu uzyskanego przez osobę pozostającą pod opieką opiekuna prawnego w 2022 roku, brak zaś było podstaw, aby brać pod uwagę dochód jej opiekuna prawnego - matki. Organ prawidłowo zastosował i zinterpretował przepisy prawa obowiązujące w chwili wydawania rozstrzygnięcia. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania jej prawa do świadczeń, ewentualnie uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji wskazała, że definicja rodziny składa się z dwóch części. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny, bo wymienia kto do niej należy. Druga zaś, ze względu na to, że określa sytuacje, gdy dziecko lub osoba nie wchodzi w jej skład, ma charakter negatywny. Organy I i II instancji w odniesieniu do dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego nieprawidłowo zinterpretowali ten drugi element definicji. Należy bowiem uznać, że dziecko pozostaje na utrzymaniu rodzica, który jest jednocześnie jego prawnym opiekunem ze względu na ubezwłasnowolnienie, to wówczas jest zaliczane do składu rodziny. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Istotą sporu w rozstrzyganej sprawie jest sposób liczenia dochodu strony. Otóż organu uznały, że skoro matka ubezwłasnowolnionej jest jej opiekunką prawną, wówczas zastosowanie znajdzie rozwiązanie przewidziane w art. 5 ust. 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – dalej "u.ś.r."). Zgodnie z tym przepisem "w przypadku gdy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód uwzględnia się tylko dochód dziecka". Mają rację organy administracji, iż istnieje funkcjonalny związek pomiędzy art. 5 ust. 11 i art. 4 ust. 2 u.ś.r. Z przepisu tego wynika, iż prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje m.in. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka. Powyższa regulacja wskazuje, iż skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje zarówno z tego tytułu, że jest rodzicem, jak i dlatego, że jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego dziecka. Warunkiem jest tu między innymi nieprzekroczenie przez rodzinę dochodu w przeliczeniu na osobę albo dochodu osoby uczącej się kwoty kryterium dochodowego. Szczególny przypadek zachodzi jednak w rozpoznawanej sprawie. Tu skarżąca jest zarówno rodzicem niepełnosprawnego dziecka, jak i jego opiekunem prawnym z uwagi na orzeczone całkowite ubezwłasnowolnienie. Należy zatem rozstrzygnąć, czy biologiczne dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego (będącego jednocześnie rodzicem) jest członkiem rodziny w rozumieniu powyższej regulacji. W sytuacji, gdy opieka prawna nie łączy się ze stosunkiem rodzinnoprawnym, wobec braku ścisłych więzi rodzinnych pomiędzy opiekunem prawnym i jego pupilem, uzasadnione jest na gruncie przepisów ustawy wyłączenie dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego z kręgu osób jego dotychczasowej rodziny i niezaliczanie go do rodziny opiekuna prawnego. Takiej sytuacji dotyczy art. 3 pkt 16 u.ś.r. W tej sytuacji prawo do zasiłku rodzinnego na takie dziecko winno być ustalone wyłącznie z uwzględnieniem dochodu tego dziecka (art. 5 ust. 11 u.ś.r.). Jednakże, gdy pomiędzy opiekunem prawnym i jego pupilem zachodzi relacja rodzica z dzieckiem sytuacja wygląda zgoła inaczej. Rodzic może zostać ustanowiony opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionego całkowicie dziecka. Ale to ustanowienie opieki nie niweczy więzów rodzinnych opiekuna i pupila. Opiekun prawny (rodzic) i pupil (jego dziecko) nadal tworzą rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r., zaś skupinie przez rodzica w jednym ręku zarówno faktycznej pieczy nad dzieckiem, jak i funkcji opiekuna prawnego, nie może uzasadniać wyłączenia dziecka z grona członków rodziny tylko dlatego, że pozostaje ono pod opieką prawną swego rodzica. W konsekwencji brak jest także powodów do ustalania prawa do zasiłku rodzinnego na takie dziecko z uwzględnieniem wyłącznie dochodu tego dziecka (art. 5 ust. 11 u.ś.r.), a więc z pominięciem generalnej zasady, iż prawo to ustala się z uwagi na sumę dochodów wszystkich członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.). Biorąc pod uwagę powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w związku z art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.