II SA/Gl 435/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia NSA Szczepan Prax, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, po rozpatrzeniu odwołania L. G. (dalej "strona", "skarżąca"), od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia[...] . nr [...] w przedmiocie uznania zrealizowanego świadczenia wychowawczego wypłaconego na dziecko A. G. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 9.000,00 zł jako nienależnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z odsetkami.- uchyliło zaskarżoną decyzję w tym zakresie i orzekło, o uznaniu zrealizowanych świadczeń wychowawczych wypłaconych na pierwsze dziecko w rodzinie w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 2.500,00 zł, jako nienależnie pobranych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B. przyznał stronie świadczenie wychowawcze na dziecko – A. G. ur. [...] r. na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. W decyzji strona została pouczona, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. Decyzją [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku Białej stwierdziło nieważność wymienionej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji orzekł o odmowie przyznania stronie świadczenie wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w trakcie ponownej weryfikacji akt sprawy dokonano przeliczenia dochodów rodziny strony i ustalono, iż w okresie świadczeniowym 2016/2017 dochód na osobę w rodzinie wynosił 830.40 zł w okresie od kwietnia 2016 r. do kwietnia 2017 r., a od maja 2017 r. – 988.80 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie, czyli przekraczał ustawowo określone kryterium dochodowe. Zatem świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie nie przysługiwało przez cały okres zasiłkowy 2016/2017. Decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851 –dalej "ustawa",) uznał zrealizowane świadczenia wychowawcze wypłacone na pierwsze dziecko w rodzinie w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 9.000,00 zł jako nienależnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z odsetkami. W odwołaniu strona wskazała, iż decyzja organu I instancji z dnia [...] została wydana po dostarczeniu wszystkich wymaganych dokumentów i dokonaniu analizy sytuacji finansowej przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. Podkreśliła, że to organ I instancji dokonując wyliczenia dochodu rodziny przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego pominął dochód uzyskany przez stronę z tytułu podjęcia przez nią zatrudnienia w 2015 r. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji o zwrocie kwoty świadczenia wychowawczego z powodu błędu popełnionego przez osoby trzecie tj. urzędników MOPS w B. jeszcze przed wydaniem decyzji o świadczeniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej uchyliło zaskarżoną decyzję w przedmiocie uznania zrealizowanego świadczenia wychowawczego wypłaconego na dziecko A.G. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 9.000,00 zł jako nienależnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z odsetkami i w tym zakresie orzekło, o uznaniu zrealizowanych świadczeń w okresie od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. w wysokości 2 500.00 zł, jako nienależnie pobranych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu przybliżyło dotychczasowy przebieg postępowania i przytoczyło przepisy ustawy będącej materialnoprawną podstawą postępowania, a w szczególności art. 5 ustawy (prawo do świadczenia wychowawczego) oraz art. 2 ustawy(dochód, dochód na członka rodziny). Podkreśliło, że świadczenie wychowawcze nie należy do świadczeń o charakterze uznaniowym, możliwość jego przyznania uzależniona jest od wystąpienia ściśle określonych przesłanek ustawowych, a brak którejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie to nie może być przyznane. Podniosło, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do ich zwrotu. Przytoczyło treść art. 25 ust. 2 ustawy zawierający definicje nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Wskazało, że trakcie ponownej weryfikacji dokumentów ustalono, iż, na dochód rodziny w roku 2014 składa się dochód strony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości wskazanej przez stronę w oświadczeniu -po odjęciu podatku należnego, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne- w kwocie 14.424,22 zł / 12 miesięcy = 1 202,02 zł oraz jej dochód uzyskany z tytułu podjęcia zatrudnienia w firmie A SP. z o.o. za miesiąc listopad w wysokości 1.289,18 zł. Po zsumowaniu dochód rodziny wyniósł 1202,02 zł + 1289,18 = 2491,20 zł / 3 osoby w rodzinie = 830,40 zł. Tym samym dochód przekraczał ustawowe kryterium o kwotę 30,40 zł, zatem świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie przysługiwało w dniu wydania decyzji. Natomiast w dniu 27 marca 2017r. mąż strony podjął zatrudnienie na umowę zlecenia , a w miesiącu kwietniu uzyskał dochód w wysokości 475.21 zł. Zatem dochód rodziny od miesiąca kwietnia 2017r. wyniósł 2491,20 zł + 475.21 zł = 2966,41 zł / 3 osoby w rodzinie = 988,80 zł i przekroczył ustawowo określone kryterium o kwotę 188, 80 zł. Kolegium zauważyło, że w dniu[...] tj. to jest w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko dokumenty dotyczące podjęcia zatrudnienia przez stronę tj. jej oświadczenia oraz umowa o pracę były w posiadaniu organu I instancji. Dalej podkreśliło, że art. 25 ust. 1 ustawy wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Odnosząc się do prezentowanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądu stwierdziło, że kwestia winy osoby pobierającej świadczenie wychowawcze bądź ubiegającej się o to świadczenie powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w przepisie art. 25 ust. 2 ustawy, a przy wykładni instytucji świadczenia nienależnie pobranego należy posługiwać się wykładnia wypracowaną na kanwie analogicznych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do stanu faktycznego Kolegium wskazało, iż na etapie składania wniosku o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego strona dopełniła swoich obowiązków i dołączyła do akt sprawy wszelkie dokumenty, w tym informacje o podjęciu zatrudnienia w firmie A Sp. z o.o. Pominięcie uzyskanych dochodów przez organ I instancji doprowadziło do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Przy czym przy badaniu świadomości w pobieraniu przyznanego świadczenia Kolegium rozróżniło dwa okresy tj. okres do dnia 27 marca 2017 r. i kolejny po tym dniu. Wskazało, że z dokumentów wynika, że mimo prawidłowego pouczenia zawartego we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko oraz w decyzji z dnia [...] przyznającej to świadczenie strona nie poinformowała organu I instancji o podjęciu zatrudnienia przez męża strony od dnia 27 marca 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. Kolegium zauważyło, że podjęcie pracy na umowę zlecenia jest uzyskaniem dochodu z myśl art. 2 ust. 20 lit. c ustawy stąd też przeświadczenie strony, iż zasadnie pobiera świadczenie wychowawcze skutkować powinno zgłoszeniem/poinformowaniem organu o podjęciu zatrudnienia i uzyskaniu dochodu przez męża strony. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że nie zgłoszenie zmiany mającej wpływ na przyznane świadczenie pomimo prawidłowego pouczenia stanowi o winie strony i skutkować musi uznaniem świadczeń wypłaconych w okresie dnia 1 maja.2017r. do dnia 30 września 2017 r. za nienależnie pobrane. Natomiast w tym okresie w związku z uzyskaniem dochodu przez męża strony kryterium dochodowe przekroczone było o kwotę 188, 80 zł. Wobec powyższego stwierdziło, że za cały okres świadczeniowy 2016/2017 świadczenie wychowawcze jest nienależnie pobranym świadczeniem. Zdaniem Kolegium jednakże w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 27 marca 2017 r. nie sposób upatrywać winy, czy stanu świadomości strony co do tego faktu, gdyż dopełniła ona wszelkich formalności przy składaniu wniosku, natomiast błąd organu w wyliczeniach doprowadził, iż przyznano stronie świadczenie wychowawcze pomimo przekroczonego dochodu. Zwróciło, że uwagę, na przepis art. 18 ust. 6 ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie świadczeniowym 2016/2017, a mianowicie; w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. W niniejszej sprawie uzyskanie dochodu nastąpiło w związku z zawarciem umowy zlecenia uzyskaniem dochodu z dniem 27 marcu 2017 r., osiągnięty dochód został w miesiącu kwietniu 2017 r., miesiącem następującym po pierwszym miesiącu od miesiąca kwietnia jest maj 2017 r. Na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wniosła skarżąca wskazując, iż organ I instancji dopuścił się błędnego wyliczenia dochodu jej rodziny i wydał decyzję przyznającą świadczenie na pierwsze dziecko Zdaniem skarżącej wina leży tylko i wyłącznie po stronie organu, za co wnioskodawca nie powinien odpowiadać materialnie. Zadaniem pracowników było prawidłowe wyliczenie dochodu rodziny jeszcze przed wydaniem decyzji, a popełniony błąd rzutuje na cały okres przyznanego jej świadczenia. Podniosła, że nie miała świadomości w jakimkolwiek momencie by ten dochód został przekroczony. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa. W przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a.") uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach uchylająca decyzję organu I instancji, w której uznano zrealizowane świadczenia wychowawcze wypłacone na pierwsze dziecko w rodzinie w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 9.000,00 zł jako nienależnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z odsetkami i w tym zakresie orzekło, o uznaniu zrealizowanych świadczeń wychowawczych wypłaconych na pierwsze dziecko w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 2.500,00 zł, jako nienależnie pobranych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Kwestia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego została uregulowana w art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm., zwanej dalej jak dotychczas "ustawa"). Zgodnie z art. 25 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W świetle ustępu 2 tego artykułu (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji) za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu, po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a, 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 6 ustawy). W rozpoznawanej sprawie organy trafnie uznały, że w sprawie zaistniała podstawa do uznania świadczenia za nienależnie pobrane określona w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy. Decyzją z dnia [...] nr. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdziło nieważność wydanej przez Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] mocą której przyznano skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Kolegium wskazało, że organ I instancji dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędne wyliczenie kryterium dochodowego rodziny. Decyzja ta jest ostateczna. Powyższa sytuacja wyczerpuje przesłankę określoną w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy. Podstawę faktyczną zaskarżonej decyzji stanowiło ustalenie, że po przyznaniu stronie na mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] świadczenia wychowawczego na okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r. wystąpiły zmiany w sytuacji dochodowej rodziny, o której strona nie poinformowała. Nie jest sporne, że z dniem 27 marca 2017 r. maż strony podjął zatrudnienie uzyskując w miesiącu kwietniu dochód w wysokości 475.21 zł , który zgodnie z art. 2 pkt 20 lit. c ustawy jest dochodem uzyskanym. Nie jest również sporne, że skarżąca nie poinformowała o tym fakcie organu I instancji mimo prawidłowego pouczenia. Nie budzi wątpliwości, że w świetle art. art. 5 ust. 1 i 3 ustawy warunkiem przyznania prawa do świadczenia wychowawczego jest kryterium dochodowe. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu pierwszego dziecka w rodzinie do ukończenia przez to dziecko 18 roku życia, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Natomiast stosownie do brzmienia art. 2 pkt 2 i 4 ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, zaś dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochodu członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, naj jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a ustawy. Zgodnie z brzmieniem art. 48 ustawy w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwszy okres, tj. od dnia wejścia w życie ustawy (tj. od 1 kwietnia 2016 r.) do 30 września 2017 r. rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Okres na jaki ustalono skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na mocy decyzji z dnia [...] to okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r, a zatem do końca okresu świadczeniowego, określonego w art. 48 ust. 1 ustawy. Prawidłowość ustalenia dochodu rodziny ma natomiast wpływ na kwalifikację przedmiotowego świadczenia wychowawczego jako świadczenia nienależnie pobranego. Wskazać należy, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci posługuje się pojęciem "świadczeń nienależnie pobranych". Zatem obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". Pojęcia te nie są tożsame. O "nienależnym świadczeniu" można mówić wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. "Świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09). Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. W ocenie Sądu w świetle zebranego w sprawie materiału słusznie Kolegium uznało, że na skutek błędu organu I instancji została wydana decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko i w tej sytuacji nie można mówić o świadomości, czy winie skarżącej. Sytuacja skarżącej uległa zmianie z dniem 27 marca 2017 r. bowiem na skutek nie dopełnienia przez nią obowiązku poinformowania organu I instancji o podjęciu zatrudnienia przez jej męża nie było możliwości weryfikacji błędnej decyzji w zakresie świadczenia wychowawczego. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko i argumentację Kolegium wskazane w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu argumentacja zawarta w skardze jest chybiona, bowiem gdyby skarżąca poinformowała o uzyskaniu dochodu przez jej męża to organ I instancji miałby możliwość weryfikacji błędnej decyzji z dnia [...] Dlatego też skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.